މުޙައްމަދު ޙަލީމް ވ. އިބްރާހީމް ޔޫސުފް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު (2–1)

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، އެއްބަސްވުމާ މެދު ޚިލާފު އުފެދިގެން، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ، މުޤާބިލް އޮތުން

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3187/Cv-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޢިމާރާތެއްގެ ދެ ފަންގިފިލާ 35 އަހަރަށް އަގަކާ ނުލައި ދިނުމަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ ވިހިމިލިއަން ރުފިޔާގެ މުޤާބިލު ބަދަލުވެފައިވާކަން ސާބިތުނުވާއިރު، އެ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާ ތަންފީޛުކުރެވޭ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ބަލައި ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމްކުރީ ރަނގަޅަށްތޯ؛ އަދި ދަށުކޯޓުގައި ނުނަގާ ނުކުތާއެއް އިސްތިއުނާފުގައި ނެގޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ. ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ފާހަގަނުކުރާ ނުކުތާތައް (މިސާލަކަށް ރުހުން ނެތި ނުފޫޒު ފޯރުވައިގެން އެއްބަސްވުން ވެވުނުކަމަށް ބުނާ ނުކުތާ) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅި ނަމަވެސް ހައިކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
2. ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި މުޤާބިލެއް (Consideration) އޮތުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ އެންމެ އަސާސީ ޝަރުޠުތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ޝަރުޠެވެ؛ މި ޝަރުޠު ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ނުހިމެނުނު ނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކުން އެކަން ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. މުޤާބިލަކީ އެއް ފަރާތުން ވާ ވަޢުދެއްގެ ރައްދުގައި އަނެއް ފަރާތުން ދޭ އަގު ނުވަތަ ކޮށްދޭ ނުވަތަ ދޫކޮށްލާ ކަމެއް ނުވަތަ ޙައްޤެކެވެ؛ އެއީ އަގުކުރެވޭ އެއްޗަކަށް ވާންވާނެއެވެ؛ އެ ބަދަލުވާންވާނެއެވެ؛ އަދި މާޒީގެ މުޤާބިލަކަށް ނުވާންވާނެއެވެ. (މެޖޯރިޓީ)
3. މުޤާބިލު އަދާކުރިކަމާމެދު ޚިލާފު އުފެދޭ ޙާލަތުގައި، އެއްބަސްވުމުގައި މުޤާބިލު އަދާކޮށްފައިވާކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވުމަށް އެކަނި ބުރަވެ އެކަން ސާބިތުވީކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ މުޤާބިލު ބަދަލުވިކަން ހެކިތަކުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ. (މެޖޯރިޓީ، 2022/SC-A/90)
4. ޗެކަކީ އިތުރު ޤަރީނާއެއް ނެތި އޭގެ ޒާތުގައި ވަކި މުޢާމަލާތެއް ހިނގިކަން ސާބިތުކޮށްދޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. (މެޖޯރިޓީ، 2011/SC-A/48 އަދި 2013/SC-A/53)
5. ދަރަނި ޚަލާސްކުރިކަމަށް ކޯޓުގެ ދަރަނި ރެކޯޑު ފޮތުގައި އަރަނިވެރިޔާ ސޮއިކޮށް ރެކޯޑުކޮށްފައިވާނަމަ، ޤާނޫނީ ގޮތުން އެ ދަރަނި ދައްކާ ޚަލާސްކޮށްފައިވާކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. (މެޖޯރިޓީ)
6. އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ މުޤާބިލު ތިމާއަށް ލިބިދީފައިވާކަން ސާބިތުނުވާ ޙާލަތުގައި، އަނެއް ފަރާތުން ދައްކަންޖެހޭ މުޤާބިލު އަދާކުރުމުގެ ކުރިން، އެ މުޤާބިލުގެ ބަދަލުގައި އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާއެއް އަނެއް ފަރާތުގެ މައްޗަށް ނާދޭނެއެވެ؛ ހަމައެކަނި އެއް ފަރާތުގެ ވަޢުދު ތަންފީޛުވާގޮތަށް ކުރާ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (މެޖޯރިޓީ)
7. (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒްގެ ޚިލާފު ރައުޔު:) ސާބިތުވެފައިވާ ދަރަންޏެއްގެ ބަދަލުގައި އެ ފައިސާ ޚަލާސްކުރެވޭގޮތަށް އިތުރު ގޮތަކަށް އެއްބަސްވުމަކީ އަރަނިވެރިޔާއާއި ދަރަނިވެރިޔާއަށް އެއްބަސްވެވިދާނެ ކަމެކެވެ؛ އޭގެ ނަތީޖާއަކީ ސާބިތު ދަރަނި އިތުރަށް ތަންފީޛު ނުކުރެވުމެވެ. އެއްބަސްވުމުގައި މަކަރާއި ޙީލަތާއި އޮޅުވާލުން ހިމެނޭކަމަށް ބުނާނަމަ އެއީ ކޮބައިކަން ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) – ހައިކޯޓުގައި މައްސަލަ ބެލުމުގެ އުޞޫލު ކަނޑައަޅާ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި '23 ވަނަ މާއްދާ' ގޮތަށް؛ ނަންބަރު ސާފުނޫން)
• ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91) (ލިޔުމުގައި ނަންބަރު ބަދަލުވެފައި)
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/83 އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/16 (އިބްރާހީމް ޚަލީލް ވ. ދައުލަތު / މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/SC-A/24 (ނަމީރާ އިންޖިނިއަރިންގ އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ވ. ޖައުސާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން މޯލްޑިވްސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/56 (ބިޒްނަސް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/90 (ސުލްޠާނާ އަޙްމަދު ވ. ފިރުދައުސް ޙަނީފް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/48 (މުޙައްމަދު މަނިކު ވ. މުޙައްމަދު ޢަލީ ޖަނާހް) އަދި 2013/SC-A/53 (ޢަލީ މޫސާ ވ. އާސިޔަތު ނިޒާރު)
• Currie v Misa (1875) LR 10 Ex 153 (United Kingdom)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/101، 2018/SC-A/10، 2020/SC-A/28 (ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަމާ ބެހޭ – އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހަވާލާދިން؛ މެޖޯރިޓީން ބެލުމެއް ނުބެލި)
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021) – ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތާ ބެހޭ މާއްދާ