ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު މޫސާ މުޙައްމަދު

ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) ގެ 50 ވަނަ މާއްދާއިން، މައްސަލައެއްގައި ހެއްކަކަށް ވެދާނެ ވަކީލަކު އެ މައްސަލައެއްގައި ވަކީލުކަން ކުރުން މަނާކުރާތީ، ދައުލަތުން ޝަފަވީ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ވަކީލަކު އެ މައްސަލައެއްގެ (އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައިވެސް) ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 5)

ޝަރީޢަތުން ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ސަބަބުތަކުންކުރެ (ހެކީގެ މައްޗަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުން، ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވުން، ފިލުން، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ) ސަބަބަކަށްޓަކައި ކަމަށާއި، އެ ސަބަބުތައް އޮތްތޯ ބެލުމަށް ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (2021-SC-REG-01) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކަންކަމަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 6-9)

ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާގައިވާ ގޮތުން ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ދެ ސުވާލެއްގެ ޖަވާބު ހޯދަންޖެހެއެވެ: ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯއާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯއެވެ. 49 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވުން ނުވުމަށްވުރެ ގާތްކަން ބޮޑުވާން ޖެހޭނެކަމަށާއި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުރި ހެކި ފަނޑިޔާރަށް ބުނެދިނުމަކީ ބަންދަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ. (ޕެރ. 9، 43)

ހަމައެކަނި އިޙްތިމާލެއް އޮތްކަމަށް ބުނާ ބުނުމެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި، އެ އިޙްތިމާލު އުފަންވާ ސަބަބުވެރި ހެއްކެއް ދައްކާފައިނުވާ ޙާލަތުގައި ހެކިންނަށް ނުފޫޒުފޯރުވާނެކަމަށް ބުނެ މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 10-11)

ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނާ ގުޅުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަން ބިނާވަނީ ހެކީގެ މައްޗަށާއި އެ މީހަކީ 49 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑުން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މީހެއްތޯ ބެލުމުގެ މައްޗަށެވެ. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ދައުރާއި ވަޒީފާއާއި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާއި ކުށުގެ ރެކޯޑަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 12-18)

(ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު) ފިލުމުގެ ނުވަތަ ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ބެލުމުގައި ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ކަންކަމަށް (ކޯޓު އަމުރުތަކާ އެއްގޮތަށް ޙާޟިރުވާ މީހެއްތޯ، ބަންދާއި ހައްޔަރުގެ ރެކޯޑު، ޝަރުޠުތަކަށް ޢަމަލުކުރާނެތޯ) ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. ތަޙްޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި ގިނަ ހައްޔަރު އަމުރުތަކާއި އިންޓަރޕޯލް ރެޑް ނޯޓިހަށް ޙާޟިރުނުވެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ބޭރުގައި ހުރެ ޑިޕޯޓްކޮށްގެން ގެނެވުނު މީހެއްގެ ކިބައިގައި ފިލުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތެވެ. އަދި ތަޙްޤީޤު ޓީމު ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބޭނުންވާ ތަނަކަށް ދާން ލާޒިމުކުރުމަށް އެދޭ ބަހުސަކީ ޤާނޫނީގޮތުން ބަލައިގަނެވޭނެ ބަހުސެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 29-36، 46)

(ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު) ދިގު މުއްދަތަކަށް ޙުކުމަކާނުލައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުން ދުރުވެ، ނުރައްކާ ނައްތާލެވޭނެ ނުވަތަ ކުޑަކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ޝަރީޢަތުން ހޯދަންވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ވޭތުވެދިޔަ ޢަމަލުން އަމުރަށް ނުތަބާވުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުވާނަމަ، ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމާއި މާލެއިން ބޭރަށް ދާން ހުއްދަ ހޯދުމުގެ ޝަރުޠު ކަފާލާތު ނުވަތަ ވަކި ތަނަކަށް ގަވާއިދުން ޙާޟިރުވުން ފަދަ އިތުރު ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް ނެތި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދޫކޮށްލުމަށް ފުދޭ ފިޔަވަޅެއް ނޫނެވެ؛ އެފަދަ ފިޔަވަޅުތަކާއެކު ބަންދަށް ލުޔެއް ދިނުމަށް މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 37-42)

(ޚިލާފު ރައުޔު - ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދު) ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެން ކަމުން، ދައުލަތުން ފާހަގަ ނުކޮށް ކަށަވަރުނުކޮށްދޭ އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ފައިޞަލާކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އިމުގެ ބޭރުން ކުރެވޭ ކަމެކެވެ؛ އަދި ދޫކޮށްލި ސަބަބުތަކުގެ ތަފްޞީލު ބަޔާން ނުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި އެކަމުގެ މައްޗަށް އަމުރު ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23-26)