ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު މޫސާ މުޙައްމަދު ރެޑްހައުސް

ނަތީޖާ: ނިންމުން ޔަޤީން ނުކުރެވޭ: ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމްކުރަން، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު ބާޠިލުކުރަން

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމެއްގެ އިސްތިއުނާފު، ފުރުން މަނާކުރުމުގެ އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B11/AM/2023/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޚިޔާނާތުގެ ދަޢުވާތަކެއްގައި ފުރުން މަނާކޮށް ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓިފައިވާ މީހަކަށް ފަރުވާއަށް ބޭރަށް ދިއުމަށް ވަގުތީގޮތުން ޕާސްޕޯޓް ދޫކުރި އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމެއްގެ ތެރެއަށް ވަދެވޭ ފަދަ ނިންމުމެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ހައުސިންގ ޔުނިޓްތަކަށް ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުމުގެ 42 ދަޢުވާއެއް ހިމެނޭ މައްސަލައެއްގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ފުރުން މަނާކޮށް ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓިއެވެ. އޭނާ މައިބަދައިގެ ސާޖަރީއަކަށް ސްރީލަންކާއަށް ދާން އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 6 ޑިސެންބަރު 2023 ން 25 ޑިސެންބަރު 2023 އަށް ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު ސަސްޕެންޑްކޮށް ޕާސްޕޯޓް ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ފިލުމުގެ އިޙްތިމާލު ކުޑަކުރާ ފިޔަވަޅު ނާޅައި، ބަލި ކުއްލި ނުވަތަ ރާއްޖޭން ނުލިބޭ ފަރުވާއެއްކަން ކަށަވަރުނުކޮށް ދޫކުރުމަކީ މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ އަލަށް ނަގާ ނުކުތާތައް ކަމަށާއި، ބަންދުގައި ނުހުރި މީހެއް ކަމުން ބަންދުގެ އުޞޫލުތައް ނުހިނގާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ފަނޑިޔާރު ފަރްހީޒާގެ ރައުޔުގައި، ދަށުކޯޓުން ބަލީގެ ބާވަތާއި މުއްދަތާއި އެއްބާރުލުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރި ކަމުން އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ނެތެވެ. ފަނޑިޔާރު މަޒީދުގެ ރައުޔުގައި ފިލުމުގެ އިޙްތިމާލު ކުޑަކުރާ ފިޔަވަޅެއް ނާޅާތީ ބޭއިންޞާފު މެދުވެރިވާނެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ އުޞޫލަކީ މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުންތަކުގައި ފައިސަލާކުރެވިފައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ތަބާވުމެވެ. އެ އުޞޫލު ދެނެގަންނަންވާނީ ރައުޔު ލިޔުނު މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާތަކާއި ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރި ސިޔާޤަށް ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 16، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ)
2. އިންސާފުވެރިވުން، ސަބަބުވެރިވުން ފަދަ ފަނޑިޔާރުކަމުގެ ޢާންމު ސިފަތައް ބަޔާންކުރާ ޖުމުލަތަކަށް ބިނާކޮށް 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފުވިކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާނުކުރެވޭނެއެވެ. އިސްތިއުނާފު ބިނާވާން ޖެހޭނީ ޚިލާފުވި ވަކި ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއްގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 17-18، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ)
3. އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަތައް ބަލަންވާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅުނު އަސާސްތަކާއި ދަފުޢުތަކަށް ބިނާކޮށެވެ. ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ފިޔަވަޅެއް (މިސާލަކަށް ވަގުތީ ދަތުރު ލިޔުމެއް) ދަށުކޯޓުން ނާޅާތީ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 24، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ)
4. ބަލި ޙާލަތަށް ބަލައި ބަންދުން ދޫނުކުރެވޭނެ ކަމުގެ އުޞޫލުތައް ހިނގަނީ ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުންނަށެވެ؛ ބަންދުގައި ނުހުރި މީހެއްގެ ޕާސްޕޯޓް ވަކި މުއްދަތަކަށް ދޫކުރުމަށް އެ އުޞޫލުތައް ސީދާ ތަޠުބީޤެއް ނުވެއެވެ. ފިލުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތް ޚަޞްމަކަށް ބޭރަށް ދާން ހުއްދަދޭއިރު މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ހުރިހާ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23، 28-29، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ)
5. ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމެއްގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަދެވޭނީ ނުރަނގަޅު އުޞޫލަކަށް ބިނާކުރުން ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، ވާޤިޢާ އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން، ނުވަތަ ބޭއިންޞާފެއް މެދުވެރިވުން ފަދަ ޙާލަތެއްގައެވެ. (ޕެރ. 30، 35)
6. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު) ފިލުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތް މީހެއްގެ ޕާސްޕޯޓް ދޫކުރާއިރު، ނުފިލާނެކަން ކަށަވަރުކުރާ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅު ނާޅައި ވަކި މުއްދަތަކަށް ދޫކުރުމަކީ ނުރަނގަޅު އުޞޫލެއް ކަމާއި، ބައްޔަކީ ރާއްޖޭން ނުލިބޭ ނުވަތަ ކުއްލި ފަރުވާއެއް ކަން ކަށަވަރުނުކޮށް ދޫކުރުމަކީ ކަމާނުބެހޭ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން ކަމަށް ދެކެއެވެ. ފަނޑިޔާރު މުޅި މައްސަލައިގެ ފަސްފަހަތާއި މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުންތަކަށް ބަލަން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 36-39)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41، 142 އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) 1، 3 އަދި 4
• A/51-2022/SC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އޚމ)
• A/44-2020/SC (އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ)
• B12/75-2021/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މޫސާ މުޙައްމަދު)
• B12/26-2021/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މޫސާ މުޙައްމަދު)
• A/08-2021/SC (ޢާފިޔާ މޫސާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• B12/60-2021/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޢާނިމް އަޙްމަދު)
• A/025-2021/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ވިސާމް)
• DM/03-2022/HC
• A/107-2021/SC (މީރާ ވ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގުޅުން ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް)