ފާޠިމަތު ނާޘިމާ ވ. ޢަބްދުއްރަޙީމް މުޙައްމަދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: އާޢިލީ މައްސަލަ، ތަންފީޒުކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުގެ ދާއިރާ، މައުޟޫޢީ ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމް ތަންފީޛްކުރުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައިވުމުން އެ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ކޯޓުން އަންގާނެ ތަނެއް ނެތުން، ދަރިންނަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ހަމަޖައްސައިދިނުމަށް

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 1651/Fm-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަރިއަކަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ބައްޕައަށް އަންގާ ކުރި ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ބައްޕަ މަސައްކަތްކޮށްފައިވާތީ އިތުރަށް ތަންފީޒުކުރުމަށް އަންގާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ފެމިލީ ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން، ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އެހެން ދަރިންނެކޭ އެއްހަމައަކުން ދަރިއަކަށް ބޯހިޔާވަހިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ބައްޕައަށް އަންގާ ފެމިލީ ކޯޓުން (C/2020-1474/Fm) ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު، އެ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް އެދި ދަރިފުޅު ތަންފީޒީ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފެމިލީ ކޯޓުން ނިންމީ ބައްޕަ ދިރިއުޅުމަށް ތަނެއްގެ ގުރައުންޑް ފުލޯ ހުށަހަޅައި މަހަކު ފައިސާ ދޭން ހުށަހަޅާފައިވާތީ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައިވާކަން އެނގޭތީ އިތުރަށް ތަންފީޒުކުރުމަށް އަންގާނެ ތަނެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ބައްޕަގެ އާމްދަނީ/ޚަރަދުގެ ހިސާބު ހުށަހަޅާފައި ނެތި ބަޔާންތަކަށް ބުރަދަން ދީގެން ނިންމި ކަމަށާއި، ހުށަހެޅި ފައިސާއަކީ ބޯހިޔާވަހިކަން ހޯދޭ މިންވަރެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ބައްޕަގެ ފަރާތުން ބުނީ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ސާފުނުވާ ކަމަށާއި ތަންތަނާއި ފައިސާ ހުށަހެޅި ނަމަވެސް ޤަބޫލުނުކުރި ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްނުދޭ ކަމަށާއި، A/02-2010/SC ގެ ނުކުތާ ދަށުކޯޓުގައި ނުނަގާ ކަމަށާއި، މައުޟޫޢީ ޙުކުމުގައި ވަކި ތަނެއް ނުވަތަ ވަކި އަދަދެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާއިރު ބައްޕަ މަސައްކަތްކޮށްފައިވާކަން ދަރިފުޅުގެ އިޢުތިރާފުން އެނގޭ ކަމަށާއި، ބައްޕަ ދިރިހުއްޓާ ބައްޕަގެ މުދަލަކީ ދަރިންގެ ޙައްޤެއް ނޫން ކަމަށް ބަލައި ޙުކުމް ދަމަހައްޓައިފިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން އިސްތިއުނާފުގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ؛ ޤާނޫނީ ގޯހެއް، ޙައްޤު ގެއްލުމެއް ނުވަތަ އިންސާފަށް ހުރަސްއެޅުމެއް ބުނާނަމަ އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ (L/87-2019/SC – L/91-2019/SC) (ޕެރ. 8).
2. ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ؛ ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެ ހުށަހަޅާފައިނުވާ ނުކުތާތައް ޢާންމު އުޞޫލުން އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެއެވެ (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ، A/83-2014/HC؛ A/41-2014/SC).
3. ތަންފީޒު ޤަޟިއްޔާއެއްގެ ތެރޭގައި މައުޟޫޢު އަލުން ހުޅުވައި، މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި ނިމިފައިވާ ކަންކަމަށް އުނިއިތުރު ގެނެވިގެން ނުވާނެއެވެ (ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ ވ. އަތަމާ އިންވެސްޓްމަންޓްސް، A/48-2021/SC).
4. މައުޟޫޢީ ޙުކުމުގައި ވަކި ތަނަކުން ބޯހިޔާވަހިކަން ހަމަޖައްސައިދިނުމަށް ނުވަތަ ވަކި މިންވަރަކަށް ފައިސާ ދިނުމަށް ޙުކުމްކޮށްފައިނުވާއިރު، ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ތަންތަނާއި ފައިސާ ހުށަހަޅައި މަސައްކަތްކޮށްފައިވާކަން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އިޢުތިރާފުން އެނގޭނަމަ، އިތުރަށް ތަންފީޒުކުރުމަށް އަންގާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ.
5. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އާމްދަނީގެ ހިސާބާއި ޚަރަދުގެ ހިސާބު ދަށުކޯޓަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނުދައްކާ، ހަމައެކަނި ބަޔާންތަކަށް ބުރަދަން ދީގެން މައްސަލަ ނިންމިކަމަށް ބުނުމަކުން ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނުއުފެދޭނެއެވެ.
6. ކުޑަކުދިންނާއި ނުކުޅެދޭ ކުދިންނާއި ކައިވެނިނުކޮށް ތިބޭ އަންހެން ދަރިންގެ ބެލެހެއްޓުމަކީ ބައްޕަގެ ތަނަވަސްކަން ހުރި މިންވަރަކުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނަމަވެސް، ބައްޕަ ދިރިހުއްޓާ ބައްޕަގެ މުދަލަކީ ދަރިންގެ ޙައްޤެއް ކަމަށް ދޭހަވާ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ؛ ބައްޕަގެ މުދަލަކީ ބައްޕަގެ މިލްކެއްކަމަށާއި ތަޞައްރުފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ބައްޕައަށް ލިބިގެންވާ ކަމަށާއި، ދަރިންނަށް މިލްކުވެރިކަން ލިބެނީ ބައްޕަ ހިތުން ރުހުމުން ދިނުމުން ނުވަތަ ވާރުތައިން ޝަރުޢީ މަގުން ލިބުމުންނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މިންގަނޑާބެހޭ މާއްދާ (PDF ގައި '12 ވަނަ މާއްދާ') އަދި ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބެލުމުގެ އުޞޫލުތަކާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) (PDF ގައި '23 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ނުކުތާ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ނުކުތާ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު L/87-2019/SC، L/88-2019/SC، L/89-2019/SC، L/90-2019/SC އަދި L/91-2019/SC (މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓުތައް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/83-2014/HC (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/41-2014/SC
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/48-2021/SC (ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ (މާލެ ބްރާންޗް) ވ. އަތަމާ އިންވެސްޓްމަންޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި އިތުރު ތިން ފަރާތެއް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/02-2010/SC
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2020 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތާބެހޭ މާއްދާ)