ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ރަޖިސްޓްރާގެ ނިންމުން އަލުންބަލައި ނިންމި ނިންމުން، މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅުން، މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145/RNM/2022/14

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 5 ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ނ) ގައިވާ 'ވައްކަން، ޓެކުން، ޚިޔާނާތްތެރިވުން، މަކަރާއި ޙީލަތް، ފޭރުމުގެ ކުށްކުށް' ގެ ތެރެއަށް، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ވައްކަމުގެ ބާބުގައި ހިމެނޭ 'މުދަލަކުން ހުއްދަނޫން ބޭނުންކުރުމުގެ ކުށް' ވަދެ، 100,000 ރުފިޔާއަށްވުރެ މަތީގެ މުދަލެއް ހިމެނޭ ހާދިސާއެއްގެ ދަޢުވާތަކަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ނުހިނގާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ލޯންޗެއް ފޭރިގެން ގޮސް ފުލުހުންނަށް ވަޅި ދައްކައި ބިރުދެއްކި ކަމުގެ ހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން، ތޫނުއެއްޗެއް ގެންގުޅުމާއި، މުދަލަކުން ހުއްދަނޫން ބޭނުންކުރުމާއި، ބިރުދެއްކުމުގެ ދަޢުވާތައް 100,000 ރުފިޔާއަށްވުރެ މަތީގެ މުދަލެއް ހިމެނޭތީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ނުހިނގާ ކަމަށް ބުނެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރު ނިންމީ ދަޢުވާކުރެވުނު ކުށްތަކަކީ ޖަދުވަލު 5 ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ނ) ގައިވާ ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުށްތަކެއް ނޫންކަމަށްވާތީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ހިނގާ މައްސަލަތަކެއްކަމަށް ބަލައި ބަލައިނުގަތުމަށެވެ؛ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އިސްޤާޟީ އެ ނިންމުމަށް ތާއީދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ވައްކަމުގެ ބާބުގައިވާ ހުރިހާ ކުށްތަކަކީ ވައްކަމުގެ އާއިލާގެ ކުށްތައް ކަމަށާއި، ޤާނޫނުގެ ސުރުޚީތަކާއި ބާބުތަކުން މަޤްޞަދު ދެނެގަނެވޭ ކަމަށާއި، އެއް ހާދިސާއަކަށް ބިނާވާ ދަޢުވާތައް ވަކިވަކި ކޯޓުތަކުގައި ބެލުމަކީ ވަގުތު ބޭކާރުވާ ކަމެއް ކަމަށެވެ. (އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތެއް ނެތް ex parte މައްސަލައެކެވެ.)

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޖަދުވަލުގައި ވަކި ކުށްތައް ނަން ކިޔައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ބާބެއްގައި ހިމެނުމުން އެހެން ކުށްތައް އޭގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން ނުދާނެއެވެ؛ އާންމު މާނަ ފުޅާކުރުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫންކަމުން ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ އެއް ބާބެއްގައި ވައްކަން، ޓެކުން، ޚިޔާނާތްތެރިވުން، މަކަރާއި ޙީލަތް، ފޭރުން ފަދަ ކުށްތައް ހިމެނިފައިވީނަމަވެސް، މިއިން ކޮންމެ ކުށަކީ ވަކި އުންޞުރުތަކެއް ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ވަކި ކުށެކެވެ؛ މުދަލުން ހުއްދަނޫން ބޭނުންކުރުމުގެ ކުށްވެސް އެ ބާބުގައި ހިމެނުނަސް އެއީ ވަކި ކުށެކެވެ. އެއް ބާބެއްގައި ހިމެނުމުގެ މާނައަކީ އެ ހުރިހާ ކުށްތަކަކީ އެއް ކުށެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި އެއް ހަމައަކުން ބެލުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 14)
2. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައިވާ އާންމު މާނައަށް ބެލުމުގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން، ޤާނޫނެއްގައިވާ ބަހަކުން ނުވަތަ ޢިބާރާތަކުން ނުވަތަ ޖުމްލައަކުން ވަކި މާނައެއް ދޭހަވާނަމަ، އެ މާނަ ފުޅާކުރުމަކީ ނުވަތަ އޭގައި ނުހިމެނޭ ކަންތައްތައް އޭގައި ހިމެނުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15)
3. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 5 ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ނ) ގައި ވަކި ކުށްތަކެއް ޚާއްޞަކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އެއަށް އިތުރު ކުށްތައް ހިމެނުމަކީ އޭގެ މާނަ ފުޅާކުރުމެވެ؛ ކޯޓުތަކުގެ އިޚްތިޞާޞް ޤާނޫނުން މަޙްދޫދުކޮށްފައި އޮތުމުގެ ބޭނުމަކީ އެ އިޚްތިޞާޞް އެއަށްވުރެ ހަނިކޮށް ނުވަތަ ފުޅާކޮށް މާނަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނުމެވެ. (ޕެރ. 15)
4. އެހެންކަމުން، މަޤުބޫލު ސަބަބެއްނެތި ޢާއްމު ތަނެއްގައި ތޫނުއެއްޗެއް ގެންގުޅުމާއި، މުދަލަކުން ހުއްދަނޫން ބޭނުންކުރުމާއި، ބިރުދެއްކުމުގެ ދަޢުވާތައް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ނުލިބޭކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 16–17)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޖަދުވަލު 5 ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ އާންމު މާނައަށް ބެލުމުގެ އުޞޫލު ބަޔާންކުރާ މާއްދާގެ (ނ) (ލިޔުމުގައި '2 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ ވައްކަމުގެ ކުށް ބަޔާންކުރާ ބާބު (މުދަލަކުން ހުއްދަނޫން ބޭނުންކުރުމުގެ ކުށް ހިމެނޭ)