ޢާއިޝަތު ޢާޘިމާ އަދި މުހައްމަދު ޢާޒިމް ވ. އަޙްމަދު އިމާދު އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު، ބިން އަލުން ޢައްޔަންކުރުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1106/Cv-C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބެހެނިވެރިން އެއްބަސްވިކަމަށް ބުނެ ސިވިލް ކޯޓުން ގޯތި ބައިކޮށް ބިން ޢައްޔަންކުރި ގޮތް، ދަޢުވާކުރި ފަރާތްތައް އެދުނު ގޮތާއި ތަފާތުވެ، ބޭނުންކުރި ޗާޓާއި ބިމުގެ އިންތަކާއި މިންތައް ސާފުނުވާ ޙާލަތުގައި، ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޢާންމު އުޞޫލަކީ މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތް އެދިފައިވާ ފަރުވާއާ ގުޅޭގޮތުން ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. ނަމަވެސް ތަރިކަ ބެހުން ފަދަ ގިނަ މީހުންގެ މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ މައްސަލަތަކުގައި، މައްސަލަ ހުށަހެޅީ ކޮންމެ ފަރާތަކުން ކަމުގައިވިޔަސް، މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ އެންމެހައި ފަރާތްތައް ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކޮށް ހުރިހާ އެންމެންގެ ބަސް ހޯދައި އިންޞާފުވެރި ގޮތެއް ނިންމުމަކީ އިސްތިޤްރާރުވެފައިވާ ގޮތެވެ؛ ހަމައެކަނި ހުށަހެޅި ފަރާތް އެދޭ ގޮތަށް ތަރިކަ ނުބަހައެވެ. (ޕެރ. 17)
2. ބިން ޢައްޔަންކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުގައިވެސް، މައްސަލަ ހުށަހެޅީ ކޮންމެ ފަރާތަކުން ކަމުގައިވިޔަސް، ބިމުގެ ވެރިފަރާތުގެ ހައިޘިއްޔަތުން މަޞްލަޙަތު އޮތް އެންމެހައި ފަރާތްތަކުގެ ބަސް ޝަރީޢަތުން ހޯދައި، ބިން ބައިކޮށް ވަކިކުރުމާއި، މަގު ނެގުމާއި، ގުރުއަތު ނެގުމާއި، ބިމުގައި ހުރި މުދާ އަގުކުރުމުގައި އެފަރާތްތައް އެދޭ ގޮތް ސާފުކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 18)
3. ޚަޞްމުން އެއްބަސްވިކަމަށް ބުނެ ބިން ޢައްޔަންކުރާނަމަ، އެ ޢައްޔަންކުރުމަށް ބިނާކުރާ ޗާޓު ޚަޞްމުންނަށް ފެނިފައިވާކަމާއި، އެއީ ޚަޞްމުން އެއްބަސްވި ގޮތުގެ މަތިން ތައްޔާރުކުރެވިފައިވާ ޗާޓެއްކަން ކަށަވަރުވާން ޖެހޭނެއެވެ؛ ޚަޞްމުންގެ މެދުގައި އިޚްތިލާފެއް ނެތްކަމަށް ބުނިނަމަވެސް، ބިން ޢައްޔަންކުރެވޭ ގޮތާމެދު ސާފު އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވިފައިވާކަމާއި ބިމުގެ އިންތަކާއި މިންތައް ލިޔެކިޔުމުން ކަށަވަރުނުވާނަމަ އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21-22)
4. ބިން ޢައްޔަންކުރުމާއި ރަޖިސްޓްރީކުރުމުން އުފެދޭ މަޞްލަޙަތަކީ ރަޖިސްޓްރީކުރެވޭ ފަރާތާއި ވާރިޘުންގެ ޙައްޤު ޒަމާންތަކަކަށް ދެމިގެންދާ މަޞްލަޙަތެއް ކަމުން، މައްސަލަ ނިންމުމުގައި ބިމުގެ އިންތަކާއި މިންތަކާއި ވަދެނިކުތުމުގެ ޙައްޤު ކަށަވަރުކުރެވޭކަން ކޯޓުން ބަލަންޖެހެއެވެ؛ އެކަން ކަށަވަރުނުވާނަމަ ބިން އަލުން ޢައްޔަންކުރުމަށް މައްސަލަ ތަޙްވީލުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/330 (އިސްމާޢީލް މަޒްހަމް vs މަޢާނާ މުޙައްމަދު) ޤަޟިއްޔާ (ފުޓްނޯޓުގައި ޙަވާލާދީފައި)