އިބްރާހީމް ޢާޒިމް އަދި 6 މީހުން ވ. ފާޠިމަތު އިބްރާހީމް

ނަތީޖާ: ނިންމި ގޮތް ފައިލުގައި ނެތް (ފުރަތަމަ ދެ ނުކުތާ ބަލައިނުގަނެ)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1261/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިމުގައިވާ ޢިމާރާތް އަގުކުރުމަކާ ނުލައި ބިން ވިއްކުމަކީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު މުޢާމަލާތެއްތޯ؛ އަދި އަމިއްލަ/ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގައިވާ އަމިއްލަ ބިން ޢައްޔަންނުކޮށް ވިއްކުމަކީ ޣަރަރު ހިމެނޭ ބާޠިލު މުޢާމަލާތެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބިމާއި ގޯތި ވިއްކުމުގެ އެންމެހައި މުޢާމަލާތު ކުރަންވާނީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށެވެ؛ އެ ޤާނޫނު ފާސްވުމުގެ ކުރިން ހުރި އަމިއްލަ ބިމާއި ގޯތި ވިއްކަންވާނީ އެ ޤާނޫނުގެ 17 އާއި 18 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. (ޕެރ. 12)
2. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާއަކީ ބިމުގައިވާ ޢިމާރާތް ބިމާ ވަކިކޮށް ވިއްކައިގެން ޓެކްސް ނުދައްކާ ބިމުގެ މަންފާ ލިބިގަތުން ހުއްޓުވުމަށް ތަޢާރުފުކުރި މާއްދާއެކެވެ؛ އޭގެ ޞަރީޙަ ޢިބާރާތުން މަނާކުރަނީ ބިމާނުލައި ޢިމާރާތް ވިއްކުމެވެ. (ޕެރ. 17)
3. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގައި 'ބިން' މާނަކޮށްފައި ނުވީނަމަވެސް، 'ބިން' ގެ ތެރޭގައި ބިމުގައި ދާއިމަށް ހަރުކޮށްފައިވާ ތަކެއްޗާއި ޢިމާރާތްވެސް ހިމެނެއެވެ؛ ޤާނޫނުގެ 40 (ހ) އާއި 32 ވަނަ މާއްދާގެ އަލީގައި ޢާންމު އިފްތިރާޟަކީ ބިމާއި ޢިމާރާތް ވަކިނުވުމެވެ؛ ބިމުގެ މުޢާމަލާތެއްގައި ބިމާ ގުޅިފައިވާ ކުލީގެ ޙައްޤާއި ރަހުނު ޙައްޤާއި އިލްތިޒާމްތައް ބިމާއެކު ނަޤުލުވެއެވެ. (ޕެރ. 18)
4. ބިން ގަނެވިއްކުމުގައި ބިމުގައިވާ ޢިމާރާތާއި ރުއްގަސް އަގުކޮށް މުޢާމަލާތުގައި ހިމެނުނުތޯ ބެލުން ކޯޓަށް ލާޒިމުކުރާ ޤާނޫނެއް ނެތުމުން، ވިއްކުމުގެ ފޯމުގައި ޢިމާރާތުގެ އަގު ނުހިމެނުމަކީ ބިމާއި ޢިމާރާތް ވަކިން ވިއްކި، 19 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު މުޢާމަލާތެއްކަމަށް ބެލެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19)
5. މުޢާމަލާތެއްގައި ހިމެނޭ ޣަރަރު ފާހިޝް (ބޮޑު) ނަމަ މުޢާމަލާތް ބާޠިލުވެއެވެ؛ ނަމަވެސް ޣަރަރު ޔަސީރު (ކުޑަ) އަކީ މުޢާމަލާތަށް އަސަރު ނުކުރާ، ނުވަތަ ބައިވެރިންނަށް ރަނގަޅުކުރެވި މުޢާމަލާތް ޞައްޙަކުރެވިދާނެ ޣަރަރެކެވެ. (ޕެރ. 22)
6. ބިން ހިއްކުމުގެ ސަބަބުން ދޫކުރެވުނު ބަންޑާރަ/އަމިއްލަ ގޯތިތަކުގައި އަމިއްލަ ބައި ޢައްޔަނުކުރުމަށް ޚާއްޞަ އުޞޫލެއް ނެތި، ވެރިފަރާތުގެ ޗާޓަށް ޢައްޔަންކުރެވެމުންދާ ޙާލަތުގައި، ވިއްކި އަމިއްލަ ބިން ޢައްޔަން ނުވުމުން އުފެދޭ ޣަރަރަކީ މުޢާމަލާތް void ކުރާ ޣަރަރެއް ނޫން، ބައިވެރިން ބޭނުންނަމަ ބާޠިލުކުރެވިދާނެ (voidable) އަދި ފަހުން ރަނގަޅުކުރެވިދާނެ ޣަރަރެކެވެ. (ޕެރ. 26)
7. ވިއްކި ބިން ފަހުން ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގެ އެހެން ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ޢައްޔަންކުރެވި ޣަރަރު ސާފުވެ، މުޢާމަލާތް ފުރިހަމަވެފައިވާނަމަ، ޣަރަރުގެ ސަބަބުން ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތް ބާޠިލުކުރަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 27-28)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ޤާނޫނު ނަންބަރު 33/2021 އެއްމެދު ޢިމާރާތުގެ ޤާނޫނުގެ 124 ވަނަ މާއްދާއިން އުވާލެވިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 ގެ 2، 17، 18، 25، 32 އަދި 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 25/2019 (އާމްދަނީން ޓެކްސް ނެގުމުގެ ޤާނޫނު) – ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާ ބަދަލުކުރުން
• ބިމާބެހޭ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނުގެ 1 ވަނަ މާއްދާ
• ގޯތި އަމިއްލަކުރުމާއި ގަނެވިއްކުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު (1 އޮކްޓޫބަރު 2008)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2014/SC-A/40 (ނަސީމާ ޢަލީ ވ. މޫސާ ޙަލީމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2018/SC-A/10 (މުޙައްމަދު ޔޫސުފް މޫސާ ވ. ފާޠިމަތު ނާޡިމާ އަދި އިތުރު 3 ފަރާތެއް)
• ފިޤުހީ ޤާއިދާ: كل معاملة فيها غرر أو جهالة فيما يقصد فهي باطلة
• ލެޓިން މެކްޒިމް: quicquid plantatur solo, solo cedit
• Muhammad Hashim Kamali, Uncertainty and Risk Taking (Gharar) in Islamic Law, IIUM Law Journal Vol. 7 No. 2 (1999)
• ސިވިލް ކޯޓު 1577/Cv-C/2016 އަދި 1393/Cv-C/2019 (ވާޤިޢާގެ ގޮތުން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2021/SC-HCL/04 (އިސްތިއުނާފުގެ ހުއްދައާ ބެހޭ)