އަޙްމަދު ޙަސަން ވ. އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ޏ. ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 210/R1C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވާރިޘުން އެމީހަކަށްވާ ބައި އެއް ވާރިޘަކަށް ހަދިޔާކުރުމުން ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގެ ގެއާއި ނުއުފުލޭ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން އެ ވާރިޘަށް ކަނޑައެޅި ނިންމުން، ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 7 އަދި 8 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 21 އަދި 40 (ށ) ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާއަކީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާއާ ތަޢާރުޟުވާތީ ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މާއްދާއެއް ކަމުން، ބާޠިލު މާއްދާއަކަށް ނަޒަރުކޮށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 12)
2. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ މާއްދާތަކަށް ބެލުމުން ނެގޭ އާންމު ދޭހައަކީ (ޖެނެރަލް ޕްރިޒަމްޕްޝަން) ބިމާއި އިމާރާތާ ވަކިނުވުމެވެ؛ އެހެން ފަރާތެއްގެ އެއްޗެއްކަން ސާބިތުވާ ލިޔުމެއް ނެތްނަމަ ބިމުގައިވާ އިމާރާތާއި ރުއްގަސް ފަދަ ތަކެތީގެ ވެރިފަރާތަކީ ބިމުގެ ވެރިފަރާތް ނުވަތަ ބަންޑާރަ ބިމެއްނަމަ ބިން ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތެވެ؛ ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގައިވާ އިމާރާތަކީ ރަޖިސްޓްރީ އޮތް ފަރާތުގެ ފުރިހަމަ މިލްކެއް ކަމުން އޭނާ މަރުވުމުން އެއީ ވާރިޘުންނަށް ވާރުތަވާ މުދަލެކެވެ. (ޕެރ. 14–16)
3. ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމަށް މަރްޙޫމްގެ އެންމެހައި ވާރިޘުން ހާޟިރުވެ، އެ މީހުންނަށްވާ ބައި އެއް ވާރިޘަކަށް ހަދިޔާކުރުމަށް ޝަރީޢަތުގައި އެއްބަސްވެފައިވާނަމަ، އެ އެއްބަސްވުމަށް ނަޒަރުކޮށް ގޯތީގައިވާ ނުއުފުލޭ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން އެ ވާރިޘަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ޤަވާޢިދުގެ 8 ވަނަ މާއްދާއާ ފުށުއަރާ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 17–18)
4. ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނީ ނިންމުން ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބު ހުރުމުންނެވެ؛ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނުވަތަ ޙައްޤު ގެއްލިފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން އެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
5. ޤާނޫނުއަސާސީގެ މާއްދާއަކާ ޚިލާފުވާކަމަށް ބުނާނަމަ، ޚިލާފުވީ ކިހިނެއްކަމާއި އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުޘަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ؛ އެކަން ނުކުރާ ނުކުތާއަކީ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ފޯރާ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ "އެކެއްގެ ބިމުގައި ހުންނަ އެނަކެއްގެ ތަކެތި" (41 ވަނަ މާއްދާ) ގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ނުއުފުލޭ މުދާ ތަރިކައިން ލިބިގެން ބަންޑާރަ ގޯތީގެ ބިމުން ލިބުމާއި ބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާ (ބާޠިލު) އަދި 8 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 21 ވަނަ މާއްދާ އަދި 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2008/HC-DM/14 (ޢަލީ ޝާހް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް) — ޤަވާޢިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާ ބާޠިލުކުރި
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-A/208 (އިބްރާހީމް އާޒިމް އަދި އިތުރު 6 މީހުން ވ. ފާޠިމަތު އިބްރާހީމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް) — މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު، 10 ވަނަ ޕެރެގްރާފް
• "Quicquid plantatur solo, solo cedit" (ރޯމަން ލޯގެ ޤާޢިދާ)؛ ހުސްނުއްސުޢޫދު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ތަރުތީބު (2017)