ޑރ. ފާތިމަތު އަލީ ދީދީ ވ. މުޙައްމަދު ޢަލިދީދީ އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 2002/Fm-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތަރިކަ ބެހުމުގެ މައްސަލައެއްގައި، މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލުން ފޮނުވި ގޯތީގެ ޗާޓާ ގުޅޭ ގޮތުން ފަރާތްތަކުގެ ބަސް ނުހޯދައި މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯއާއި، ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދިފައިވަނިކޮށް އޭގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ނުނިންމައި މައްސަލަ ނިންމުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ސަބަބެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގެ ދަށުން އިންސާފުން ޝަރީޢަތްކުރެވުމަކީ ފަނޑިޔާރު ތަބާވާންޖެހޭ އެންމެ އަސާސީ މިންގަނޑެވެ. ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ޝަރީޢަތްކުރުމަކީ ހުރިހާ ފަރާތަކަށް ވާހަކަ ދެއްކުމާއި އަނެއް ފަރާތުގެ ކަންކަން ތަޢުނުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، ހަމަހަމަކަމާއެކު ޢަމަލުކުރުމެވެ؛ ދަޢުވާ އަންގައި ޖަވާބު ދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ޙުކުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާ). (ޕެރ. 13)
2. ތަރިކަ ޤަޟިއްޔާގެ މައުޟޫޢުގެ ތެރޭގައި ހިމެނިގެން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ކަމަކާ (ގޯތީގެ އިމާއި ޗާޓުގެ ޞައްޙަކަން) ގުޅޭ ލިޔުމަކާ މެދު ފަރާތެއްގެ ބަސް ނުހޯދިޔަސް، އެ ބަހުސާ ގުޅޭގޮތުން ވަކި ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައި/ލިބެން އޮތްނަމަ އަދި ވާރިޘުން އެދުނު ގޮތަށް ތަރިކަ ބެހިފައިވާއިރު އެ ބެހުމަށް ވާރިޘަކު އިޢުތިރާޟުކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ތަރިކަ ބެހުމުގެ ނިންމުން ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފު ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 15-16)
3. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ (ހ) ޙުކުމް ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބު ހުރުން، ނުވަތަ (ށ) އިޖުރާއީ ޢައިބެއްގެ ސަބަބުން ޙުކުމަށް އަސަރުކުރި އިޖުރާއަތަކީ ބާޠިލު އިޖުރާއަތަކަށް ވުމެވެ. (ޕެރ. 17)
4. ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް، ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށް، ނުވަތަ ޙައްޤު ގެއްލޭ/އިންސާފަށް ހުރަސްއެޅޭ ގޮތަށް ނިންމާފައިވާ ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމުން 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ؛ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށް ބުނާނަމަ އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސް ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާ). (ޕެރ. 18)
5. ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދިފައިވަނިކޮށް އޭގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ނުނިންމައި މައްސަލަ ނިންމުމާއި، ވަގުތީ އަމުރަށް އެދުނު ލިޔުންތައް މައްސަލަ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ނުހިމެނުމަކީ، އެއީ ޤާނޫނަކާ ނުވަތަ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވީ ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްދީފައި ނުވާހާ ހިނދަކު، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ([2021] SC 18 ކަމަށް ފުޓްނޯޓުގައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް (ފުޓްނޯޓުގައި '2019/SC-L/91' ކަމަށް އޮޅިފައި)