އަޙްމަދު ޒާހިރު ވ. އިސްމާއިލް ޝާހިދު އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ތަރިކަ

ދަށު ކޯޓު: ހދ. ކުރިނބީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 07/B10C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބަންޑާރަ ގޯތީގައިވާ ރުއްގަހާއި ޢިމާރާތްތައް ތަރިކައިގެ އުޞޫލުން ބަހައިދިނުމަށް އެދުނު މައްސަލައެއްގައި، ދެ ޚަޞްމުން ވެސް އެދިފައިނުވާ ގޮތަކަށް ބަންޑާރަ ބިން ވާރިސުންނަށް ހަމަހަމައަށް މިލްކުވާކަމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުތޯ؛ އަދި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންޑާރަ ބިމާއި އޭގައިވާ ޢިމާރާތް ވަކިކޮށް ބެލޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުން ފައިޞަލާކުރަންވާނީ ޚަޞްމުން ހުށަހަޅާ ވާޤިޢާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެ ފަރާތްތަކުން ފައިޞަލާކުރަން އެދިފައިވާ ކަންތަކަށެވެ؛ ޚަޞްމުން އެދިފައިނުވާ، އަދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ބަލާފައިނުވާ ވާޤިޢާތަކަކަށް ފައިޞަލާކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 13.5، 20)
2. ދަޢުވާގައި އެދިފައިވާ ކަންތައްތައް ސާބިތުވާނަމަ އެގޮތަށް ޙުކުމްކުރުމާއި، ސާބިތުނުވާނަމަ ނުވަތަ އެދިފައިވާ ގޮތަށް ޙުކުމްކުރެވެން ނެތްނަމަ ސާބިތުނުވާކަމަށް ޙުކުމްކުރުމަކީ މަދަނީ ދަޢުވާ ފައިޞަލާކުރުމުގެ އުޞޫލެވެ؛ ދެ ޚަޞްމުން ވެސް އެދިފައިވާ ގޮތާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިންމުމަކީ މި އުޞޫލާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 13.6، 19.2، 20)
3. ހުށަހެޅި މައްސަލައާ ޚިލާފަށް ދަށުކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމާފައިވާނަމަ، ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން، ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތް އަލުން ބެލުމަށް މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
4. ތަރިކައިން ބައިލިބޭ ވާރިސަކު ތަރިކަ ބެހުމުގެ ކުރިން ނިޔާވެފައިވާނަމަ، އެ ވާރިސުގެ ވާރިސުންގެ ބަހެއް ނުހޯދާ، އެހެން ވާރިސުންނާ އެއްހަމައަކުން އެ ވާރިސަށް ބައެއް ކަނޑައެޅުމަކީ މައްސަލައިގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތް ރަނގަޅަށް ބެލިކަމުގައި ނުބެލެވޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 19.1، 20)
5. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޤާއިމުވެފައިވާ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކީ އަމިއްލަ ނުވަތަ ބަންޑާރަ ބިމުގައި ހުންނަ ޢިމާރާތަކީ އެ ބިމާ ވަކިނުކުރެވޭނެ އެއްޗެއްކަމުގައި ބެލުމެވެ (ބިމާއި ޢިމާރާތް ވަކިނުވުމުގެ ޢާއްމު ދޭހަ)؛ ބަންޑާރަ ގޯތި ދޫކުރެވިފައިވާ މީހަކު މަރުވުމުން އޭގައިވާ ޢިމާރާތާއި ނުއުފުލޭ މުދާ ބަހާއިރު ބިން ހިމެނޭ ގޮތުން ގޯތި ބައިކޮށް ވަކިވަކި ރަޖިސްޓްރީ ހެދިދާނެކަން ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ން އެނގެއެވެ. (ޕެރ. 21.1–21.4)
6. ބަންޑާރަ ބިމާއި އޭގައިވާ ޢިމާރާތް ވަކިކޮށް، ބަންޑާރަ ބިމަކީ އެ ބިން ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތުގެ ތަރިކައިގައި ނުހިމެނޭ އެއްޗެއްކަމަށް ބެލޭގޮތަށް ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާ ތަރުޖަމާކުރުމަކީ، ގޯތި ދޫކުރެވިފައިނުވާ ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ބަންޑާރަ ގޯތީގައި ކުރާ ޢިމާރާތުގެ ޚާލިސް މިލްކުވެރިކަން އުފެދުމަށް ފުރުޞަތު ހުޅުވާލާ ނުރަނގަޅު ތަރުޖަމާއެކެވެ. (ޕެރ. 21.3، 21.4، 22)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) (2022/HC-A/672 ގެ ރައުޔުން ނަކަލުކޮށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) (އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/SC-A/44 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޝަމްޢީލް ރަޝީދު)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/66 (ރަން އަކިރި މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އާމިނަތު މުޙައްމަދުދީދީ)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-A/672 (އަޙްމަދު ޙަސަން ވ. އިބްރާހީމް ޙަސަން ޢަލީ)