ސަން ސިޔާމް ރިސޯޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ރިސްޒާޑް ލުރެންސް މަޖޫސްކީ

ނަތީޖާ: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ވަޒީފާއާބެހޭ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2020/20 (ޢާންމު ޞިއްޙަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޤާނޫނު 2020)، ކޮވިޑް-19 އާއި ގުޅިގެން ކުރިމަތިވި އިޤްތިޞާދީ ހީނަރުކަމާއި ގުޅިގެން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 232/VTR/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޮވިޑް-19 ގެ އިޤްތިޞާދީ ހީނަރުކަމާ ގުޅިގެން މުވައްޒަފެއްގެ މުސާރަ ކުޑަކޮށް، ނޯޕޭގައި ބަހައްޓައި، ނޯޓިސް ދީގެން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކޮށްފައިވޭތޯއާއި، 22 ސެޕްޓެމްބަރު 2020 ގައި ޢަމަލުކުރަން ފެށި ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/2020 (ޢާންމު ޞިއްޙަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޤާނޫނު 2020) އޭގެ ކުރިން ހިނގި ކަންކަމަށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭތޯ؛ އަދި އަސްލު އެއްބަސްވުމުގެ މުސާރައިގެ މައްޗަށް ފައިސާ ނަގައިދިނުން ރަނގަޅުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ރިސޯޓެއްގެ ޖެނެރަލް މެނޭޖަރު ރަސްމީ ދަތުރެއްގައި ތައިލެންޑްގައި ހުއްޓާ ކޮވިޑް-19 ގެ ސަބަބުން ބޯޑަރުތައް ބަންދުވެ ރާއްޖެ ނައިސް ހުރެވުނެވެ. ކުންފުނިން 1 އޭޕްރީލް 2020 އިން ފެށިގެން މުސާރަ ކުޑަކޮށް، ޖުލައިން ފެށިގެން ނޯޕޭގައި ބަހައްޓައި، 2 މަހުގެ ނޯޓިސް ދީ 17 އޮގަސްޓް 2020 ގައި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކުރި ނަމަވެސް އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުކުރާތީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 87(ށ) ގެ ދަށުން 1 މަހުގެ މުސާރަ (USD10,000) ބަދަލުގެ ގޮތުގައި އަދި އަސްލު އެއްބަސްވުމުގެ މުސާރައިގެ މައްޗަށް ހިސާބުކޮށް ބާކީ މުސާރަ ނަގައިދިނުމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކުންފުނިން ބުނީ ޓްރައިބިއުނަލުން ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/2020 މާޒީއަށް ތަޠުބީޤުކޮށް، ފަރާތްތަކުން ނުފާހަގަކުރި ކަންކަމަށް ބިނާކޮށް ނިންމާފައިވާ ކަމަށާއި، ތަކެތި ފޮނުވި ޚަރަދު އުނިނުކުރި ކަމަށެވެ. މުވައްޒަފު ބުނީ އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ނެތްކަން އެ ޤާނޫނާ ނުލައިވެސް ސާބިތުވާ ކަމަށާއި، މުސާރަ ކުޑަކުރުމަށް އެއްބަސްނުވާ ކަމަށާއި، ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގައި މާލީ ދަތިކަން މުސާރައިން އުނިކުރެވޭ ޙާލަތެއްގެ ގޮތުގައި ނުހިމެނޭ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/2020 ކުރީގެ ކަންކަމަށް ތަޠުބީޤުކުރުމަކީ ގޯހެއް ކަމަށާއި، އެއްބަސްވުމުން ވަޒީފާދޭ ފަރާތަށް ޝަރުޠު ބަދަލުކުރުމުގެ ބާރު ދީފައިވާއިރު މުވައްޒަފު ލިޔުމުން އިންކާރު ނުކޮށް ޢަމަލުން ދުލެއް ދީފައިވާތީ މުސާރަ ކުޑަކުރުން ޞައްޙަ ކަމަށާއި، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ނޯޓިސް ދީ ހުރިހާ މުވައްޒަފުންނަށް އެޅި ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން ވަކިކުރިތީ އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ކޯޓުން ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނެއްގައި ކަނޑައެޅިގެން އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ޤާނޫނެއް ހިނގާނީ އެ ޤާނޫނު ފާސްކޮށް، ތަޞްދީޤުކޮށް، ގެޒެޓްކުރެވޭ ތާރީޚުގެ ފަހުން ހިނގާ ކަންކަމަށެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 ވަނަ މާއްދާއިން މާޒީއަށް ހިނގާ ޤާނޫނު ހެދުން މަނާކޮށްފައިވަނީ ކުށާ ގުޅޭގޮތުން ކަމަށާއި، މަދަނީ މުޢާމަލާތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން އެފަދަ މަނާކުރުމެއް ޤާނޫނުއަސާސީގައި ނުފެނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
2. ޤާނޫނެއް ވުޖޫދުވުމުގެ ކުރީގެ ތާރީޚަކުން ފެށިގެން ހިނގާ ގޮތަށް ކުރިން ކުރި ކަމެއްގެ ޤާނޫނީ ޙާލަތު ބަދަލުކުރާ ޤާނޫނަކީ ރިޓްރޯއެކްޓިވް (retroactive) ޤާނޫނެއް ކަމަށާއި، ރިޓްރޮސްޕެކްޓިވް (retrospective) ޤާނޫނަކީ މުސްތަޤްބަލަށް ހިނގާ ނަމަވެސް މާޒީގައި ހިނގާފައިވާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އެހެން ނަތީޖާއެއް ހިމަނާފައިވާ ޤާނޫނެކެވެ. (ޕެރ. 21)
3. ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/2020 ގެ 47 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުން އެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާ ދުވަހުން ފެށިގެންކަމަށާއި، މާޒީއަށް ހިނގާނެކަމަށް ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެއް އޭގައި ނެތުމުން، އެ ޤާނޫނުގެ އުޞޫލުތައް އެ ޤާނޫނު ވުޖޫދުވުމުގެ ކުރިން ހިނގާ ނިމިފައިވާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ތަޠުބީޤުކުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23)
4. އެއްބަސްވުމެއްގެ ޝަރުޠުތަކަށް އަމިއްލައަށް ބަދަލު ގެނެވޭތޯ ބެލުމުގައި ފުރަތަމަ ރުޖޫޢަވާންޖެހެނީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި އޮތް އެއްބަސްވުމަށެވެ. ވަޒީފާދޭ ފަރާތަށް ޝަރުޠުތަކަށް ބަދަލު ގެނައުމުގެ ބާރު އެއްބަސްވުމުން ދީފައިވާއިރު، ބަދަލަށް އިޢުތިރާޒުކުރާނަމަ ނޯޓިސް މުއްދަތުގައި ލިޔުމުން އަންގަންޖެހޭ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެގޮތަށް އިންކާރު ނުކުރާ މުވައްޒަފު އެ ބަދަލަށް ރުހުނީ ކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 25-27)
5. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފު ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ އަނެއް ބައިވެރިޔާ ދުލެއް ދީފިނަމަ ކަމަށްވާއިރު، ކުޑަކުރި މުސާރައަށް ލިޔުމުން އިންކާރު ނުކޮށް، ކުޑަކުރި މުސާރަ ނުލިބޭތީ ސުވާލުކުރުމާއި އެނބުރި އައުމުން ދޭނީ ކޮން މުސާރައެއްތޯ ސުވާލުކުރުމުން، މުވައްޒަފު އެ ބަދަލަށް ދުލެއް ދީފައިވާކަމަށް އިފްތިރާޟުކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 30-32)
6. ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ މާލީ ޙާލަތު ދަށްވެއްޖެކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނެ މުވައްޒަފެއްގެ މުސާރައިން އުނި ނުކުރެވޭނެކަމަށް ބުނުމަކީ ރަނގަޅު ވާހަކައެއް ނަމަވެސް، ދެފަރާތުން ކުރެ ފަރާތަކުން މެދުވެރިނުކުރާ ބޯޑަރު ބަންދުވުމުގެ ސަބަބުން މުވައްޒަފަށް ވަޒީފާއަށް ނުނިކުމެވުނު ޙާލަތުގައި މުސާރަ ކުޑަކުރުމަކީ އެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 36)
7. ވަޒީފާއިން ވަކިކުރި ސަބަބު ސިޓީގައި ބަޔާންކޮށް، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ނޯޓިސް ދީ، ކުރިމަތިވި ޙާލަތާއި ފިޔަވަޅުތައް މުވައްޒަފަށް ބަޔާންކޮށްދެމުން ގޮސް، އެ ފިޔަވަޅަކީ ވަކި މުވައްޒަފަކަށް ނޫން، ހުރިހާ މުވައްޒަފުންނަށް އެޅި ފިޔަވަޅެއްނަމަ، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުކޮށް ވަކިކުރިކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 33-39)
8. ވަޒީފާއިން ވަކިކުރި ސަބަބަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އޮތް ނަމަވެސް، ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައި ޙައްޤުތައް އޮތީ ހަމައެކަނި މުވައްޒަފަށް ކަމަށް ނުބެލޭނެއެވެ. ކޮންމެ މައްސަލައެއް ބަލަންވާނީ އޭގެ ވަށައިގެން ހިނގާ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ކަމަށާއި، ދުނިޔޭގެ ކޮވިޑް-19 ފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތެއްގައި އަސްލު އެއްބަސްވުމުގެ ބޮޑު މުސާރަ ދިނުމަށް ވަޒީފާދޭ ފަރާތް ލާޒިމުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 38)
9. ދެފަރާތުން ކުރެ ފަރާތަކުން ފާހަގަ ނުކުރި ނަމަވެސް ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކާއި ޤަވާޢިދުތަކަށް ބަލައި މައްސަލަ ނިންމުމަށް ފަނޑިޔާރަށް ހުރަހެއް ނެތް ނަމަވެސް، ފަރާތްތަކުން ނުފާހަގަކުރާ ޤާނޫނީ ނުކުތާތައް ފަނޑިޔާރު އަމިއްލައަށް އިސްވެ ފާހަގަކޮށް ގޮތް ނިންމުމަކީ އެއާ ތަފާތު ކަމެކެވެ. ހިންގަންޖެހޭ ޤާނޫނު ދެއްކުމަކީ ކޯޓުގެ އޮފިސަރުންގެ ގޮތުގައި ވަކީލުންގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 43)
10. ދަށު ޓްރައިބިއުނަލުގައި ހުށަނާޅާ ނުކުތާއެއް (ތަކެތި ފޮނުވި ޚަރަދު ބަދަލުން އުނިކުރުން) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ގޮތް ނިންމަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 44-46)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/2020 (ޢާންމު ޞިއްޙަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޤާނޫނު 2020) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/2020 (ޢާންމު ޞިއްޙަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޤާނޫނު 2020) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 87 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2012 (ޢާންމު ޞިއްޙަތު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 33 ވަނަ މާއްދާ
• ނަންބަރު 1/2020 ޢާންމު ޞިއްޙަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޙާލަތު އިޢުލާނުކުރި ޤަރާރު (12 މާރިޗު 2020)
• ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމުގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (b) (Governing Rules)
• 2017/SC-A/44
• 2019/SC-A/68
• 2018/SC-A/12