ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު މަފާޛު ޙުސައިން ސަލީމް

ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ބަންދުން ދޫކުރުމުގެ އަމުރު ބާޠިލު، އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް އެންގި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2023/1224

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރަން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން އެދުނު ތޫނު އެއްޗެއް ގެންގުޅުމުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް، ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުށަނާޅާތީ ރެކޯޑު ނެތްކަމަށް ބަލައި ޝަރުޠުތަކާއެކު ދޫކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މާލޭގައި ގުރޫޕުތަކުގެ މާރާމާރީއާ ގުޅިގެން ފުލުހުން ފެނުމުން ފިލަން ދުވި ގުރޫޕެއްގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ އަތުން ބެނެޓް ވަޅިއެއް ވެއްޓިކަމަށް ބުނެ، ތޫނު އެއްޗެއް ގެންގުޅުމުގެ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ކުށުގެ ރެކޯޑު އެނގޭ ލިޔުމެއް ހުށަނާޅާތީ ރެކޯޑު ނެތްކަމަށާއި ކުރިން ކުށެއް ސާބިތުވެފައި ނުވާކަމަށް ބަލައި، މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކަލެއް ނުފެންނާތީ ޝަރުޠުތަކާއެކު ބަންދުން ދޫކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 59 ވަނަ މާއްދާގެ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށާއި ކުރީގެ އަމުރުތަކުގައި ރެކޯޑު އޮތްކަމަށް ބުނެފައިވާތީ ޖުޑީޝަލް ނޯޓިސް ނަގަންޖެހޭކަމަށާއި ޙާލަތު ބަދަލުވި ގޮތް ބަޔާންނުކުރާކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ކުށަކީ ބޮޑު ކުށެއް ނޫންކަމަށާއި ރެކޯޑު ހުށަނާޅާކަމަށާއި އެހެން ބަޔަކު ދޫކުރުމުން މިއީ ތަފާތުކުރުމެއްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކުށުގެ ރެކޯޑު ބެލުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ޒިންމާއެއް ކަމުން ހުށަނާޅާތީ ރެކޯޑު ނެތްކަމަށް ބެލުމަކީ ވާޤިޢީ ގޯހެކެވެ؛ ކުރީގެ އަމުރުގައި ރެކޯޑު އޮތްކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މައްސަލައިގެ ވަށައިގެން ފާޅުގައި ފެންނަ ކަންކަމަށް ނުބަލާ ދޫކުރުމުން އަމުރު ބާޠިލުކުރެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާއިރު ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ ދެފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަންތައްތަކަށާއި، އޭގެ އިތުރުން ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި ޙާލަތަށާއި، ހެކީގެ ބުރަދަނަށާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑަށާއި، ކޯޓަށް ހާޒިރުވި ގޮތަށެވެ؛ ކުށުގެ ރެކޯޑަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހެނީ ދެފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަންތައްތަކުގެ އިތުރުންނެވެ. (ޕެރ. 11)
2. ފަނޑިޔާރުގެ ދައުރަކީ ހަމައެކަނި ދެފަރާތުގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށުގެ ރެކޯޑު ބަލަންޖެހޭ ޙާލަތުގައި، ދެފަރާތުން ކުރެ ފަރާތަކުން ލިޔުން ހުށަނާޅާނަމަވެސް ރެކޯޑު އޮތްތޯ ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭނެއެވެ؛ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ރެކޯޑު އޮތްކަމަށް ބުނާއިރު ސާފުނުކޮށް ރެކޯޑު ނެތްކަމަށް ބުރަވުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އީޖާބީ ދައުރާ އެއްގޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 12، 14)
3. ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާއި ބަންދު އިތުރުކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރުންގެ ބާރު ބޭނުންކުރަންވާނީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ހިމާޔަތްކުރުމާއި ޢާންމުންނާއި ފަރުދުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކޮށް، މައްސަލައިގެ ބާވަތާއި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާ އޮތް ގުޅުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ހެޔޮނިޔަތާއި ޢަދުލުއިންޞާފުގެ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 13؛ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްލަޠީފް މުޙައްމަދު)
4. މައްސަލައިގެ ވަށައިގެން ފާޅުގައި ފެންނަން ހުރި ކަންކަމަށް (މިސާލަކަށް ގިނަ ބަޔަކު ބައިވެރިވުން، ފުލުހުން ފެނުމުން ފިލުން، ތޫނު ހަތިޔާރު ޝާމިލުވާ ތަކުރާރު ތުހުމަތުތައް، ކުށުގެ ރެކޯޑު) ނުބަލައި، ކުށުގެ ރެކޯޑު ހުށަނާޅުމެއް ސަބަބަކަށް ހަދައި ބަންދުން ދޫކުރުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15–17)
5. އެއް ތުހުމަތެއްގައި ގިނަ ބަޔަކު ހައްޔަރުކުރެވުނަސް ކޮންމެ މީހެއްގެ ޙާލަތާއި ތުހުމަތު ތަފާތުވެދާނެތީ، ބަޔަކު ދޫވެ އަނެއް ބަޔަކު ބަންދުވުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ތަފާތުކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 18)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 22 ވަނަ މާއްދާ (ދަށުކޯޓުގެ އަމުރާއި ހުށަހެޅުންތަކުގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (އަދި 12 ވަނަ މާއްދާ – ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ހުށަހެޅުމުގައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާ (އަދި ދައުލަތުން ޙަވާލާދީފައިވާ 49 އާއި 143 (ރ) ވަނަ މާއްދާ)
• ހައިކޯޓުގެ A/126-2011/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްލަޠީފް މުޙައްމަދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/61