މިނިސްޓްރީ އޮފް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް އިންފްރާސްޓަރަކްޗަރ ވ. ފާޠިމަތު ޝަރީފާ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ގދ. ތިނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 77/Q10C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު ދައުލަތުން ގުދަން ބޭނުންކުރި މުއްދަތަށް ބޮޑުކުރި ކުލި ދައްކަން ދަށުކޯޓުން ކުރި ނިންމުމަކީ، އެއްބަސްވުމަށް ޟިމްނީ ގޮތުން އިޞްލާޙު ގެނެސްފައިވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ގަވާއިދުގެ 11.29 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި ދަށުކޯޓުގައި ނުނަގާ އައު ބަހުސެއް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނެގޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހައިކޯޓުގައި މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ؛ ނަމަވެސް ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުނު ހެކި އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ (ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)). (ޕެރ. 45)
2. ދަށު މަރުޙަލާގައި ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ހުށަނާޅާ ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެއެވެ؛ ދަށު މަރުޙަލާގައި ނުދެކެވޭ ވާހަކަތަކަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ސިފައިގައި މުޅިން އައު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހުޅުވާލުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ، ސަބަބަކީ އިސްތިއުނާފު ބިނާވެފައިވަނީ ދަށު މަރުޙަލާގެ ގޯސް ރަނގަޅުކުރުމަށްކަމުގައިވާތީއެވެ. (ޕެރ. 46–47)
3. އައު ޤާނޫނީ ނުކުތާއެއް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަނެވޭނީ، ޢަދުލު އިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށް ކޮންމެހެން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ނުކުތާއެއްނަމަ، ނުވަތަ ޙުކުމާ ސީދާ ގުޅުމެއްވާ ނުކުތާއެއްނަމަ، ނުވަތަ އިސްތިއުނާފުކުރާ މައްސަލައާ ސީދާ ގުޅިލާމެހިފައިވާ ނުކުތާއެއްނަމައެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/57). (ޕެރ. 48)
4. ދަށުކޯޓުގައި ނެގި ދިފާޢު (ޟިމްނީ އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަން) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ބަދަލުކޮށް، އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް ދައްކާނުލާ ނަގާ އައު ބަހުސް (ދައުލަތާއެކު ޟިމްނީ އެއްބަސްވުމެއް ނުވެވޭނެކަން) ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 49)
5. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ނެތް ކަމެއް (ޟިމްނީ އިޞްލާޙެއް ގެނެވިފައިވާކަން) ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން، އެ ނިންމުން އެގޮތަށް ތަރުޖަމާކުރި ގޮތާއި އެ ދޭހައަށް ވާޞިލުވި ގޮތް ބުނެދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 57)
6. ކުލީގެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ނިމުމަށްފަހުވެސް ކުއްޔަށްހިފި ފަރާތުން ތަން ބޭނުންކުރަމުން ގެންދާނަމަ، ތަން ހުސްކޮށް ވެރިފަރާތާ ޙަވާލުކުރާ ތާރީޚާ ހަމައަށް ކުލި ދައްކަންޖެހޭނެ ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މެރީޑިއަމް ސަރވިސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ ޤަޟިއްޔާގައިވާ އުޞޫލަށް ބިނާކޮށް ކުލި ކަނޑައެޅުމަކީ، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ގަވާއިދުގެ 11.29 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 54–58)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2017/R-20 (ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ގަވާއިދު) ގެ 11.29 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލޭންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/41
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/57 (ކަޕޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް)، ޕެރ. 10
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/66 (މޯލްޑިވްސް މެރިން ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/77، 2021/SC-A/107، 2021/SC-A/106، 2022/SC-A/12، 2021/SC-A/89، 2021/SC-A/40، 2022/SC-A/60، 2024/SC-A/53 (2019/SC-A/57 ގެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުކުރި ޤަޟިއްޔާތައް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މެރީޑިއަމް ސަރވިސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ ޤަޟިއްޔާ