އިބްރާހީމް ނާފިޡު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ގުނާނީ 2019/HC-A/10-N ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތަށް ކަމަށާއި، ދަޢުވާ ފޯމް މެއިލް މެދުވެރިކޮށް ލިބުނު ތާރީޚަށް ނުވަތަ ކޯޓުން ބަލައިގަތް ތާރީޚަށް ބެލިނަމަވެސް މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ އެ ނުކުތާ ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 6)

ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން އައި އިޖުރާއަތެއް ބާޠިލުކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 45 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުން، އެ ނުކުތާއަކީ ޙުކުމަށް ސީދާ އަސަރުކޮށްފައިވާ ނުކުތާއަކަށްވެ، ދަށުކޯޓުގައި އެ ނުކުތާ ފާހަގަކުރުމުން ނަޒަރުނުކޮށް ދޫކޮށްލާފައިވާނަމަ ކަމަށާއި، ބަންދާ ގުޅޭ އަމުރުތައް އޭރު އިސްތިއުނާފު ނުކޮށް، ޙުކުމަށް ސީދާ އަސަރު ނުކުރާ ނުކުތާއެއް ޙުކުމް ބަދަލުކުރުމަށް ސަބަބަކަށް ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 7)

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހެކި ދަޢުވާ ފޯމާއެކު ހުށަހަޅަންޖެހޭނަމަވެސް، ހެކި ހާމަކުރުމުގެ ޒިންމާ ޝަރީޢަތް ކުރިއަށްދާއިރުވެސް ދެފަރާތަށް އޮތް ޒިންމާއަކަށް ވާތީ އާ ހެކި ލިބުމުން ވަގުތުން އަނެއްފަރާތާއި ކޯޓަށް އަންގަންވާނެ ކަމަށާއި، 151 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ކުރިން ނުލިބޭ އާ ހެކި ލިބި ޢަދުލު އިންޞާފަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ޙާލަތުގައި އަޑުއެހުން އަލުން ހުޅުވިދާނެތީ، ދަޢުވާ ފޯމާއެކު ނުހުށަހަޅާ ކޮންމެ ހެއްކެއް ހުށަނޭޅޭނެ ކަމަށް ބުނުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 8)

ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ މުއްދަތުގެ މަޖިލީހުގައި ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމަތީގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން މަޖުބޫރުކުރުމެއްނެތި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވާ އިޢުތިރާފެއް ނޫންނަމަވެސް، ބުރަދަނެއް ނުދީ ދޫކޮށްލެވޭނެ ހުސް ބަޔާނެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ އެހެން ޤަރީނާތަކާ ގުޅުވާލުމުން އިތުބާރު ދެވޭނެ ޤަރީނާއެކެވެ. (ޕެރ. 9)

ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 48 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޝަރީޢަތާ ގުޅޭ ބައިގައިވާ، ޝަރީޢަތަކާ ގުޅިގެން ކުޑަކުއްޖެއްގެ ޝަފަހީ ހެކިބަސް ނެގުމާ ގުޅޭ އިޖުރާއަތެއް ކަމަށާއި، ތަޙްޤީޤުގައި ކުޑަކުއްޖާގެ ބަޔާން ނެގުމުގައި އެ އިޖުރާއަތަށް ތަބާނުވުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި އެ ބަޔާން ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް އެހެން އިދާރާތަކުން ވެސް އެއަށް ތަބާވުން ރަނގަޅެވެ. (ޕެރ. 10)

ޙާދިޘާ ހިނގި ތަނުން ހޯދި މާއްދީ ހެއްކަކީ ކޮންޓަމިނޭޓްވެފައިވާ ހެއްކެއްކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނާނަމަ، އެ ކޮންޓަމިނޭޓްވީ ގޮތާއި، އޭނާގެ ބަޔޮލޮޖިކަލް ހެކި އެތަނުގައި ހުރި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްދިނުމަކީ އޭނާ ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށާއި، ހަމައެކަނި ބުނުމުން އެކަން ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 11)

ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 އަކީ ހެކީގެ މިންގަނޑު ލުއިކޮށް އިތުރު ބާވަތުގެ ހެކި ހުއްދަކުރާ ޤާނޫނަކަށް ވާތީ، ކުށުގެ ޢަމަލު ސީދާ ނުފެނުނު ނަމަވެސް ކުޑަކުއްޖާ ބުނާ ބުނުން ކޮރޮބޮރޭޓްކުރާ ވަކި މަންޒަރެއް (ތަނަށް ވަންނަ/ނުކުމެ ދާ) ލޮލަށް ފެނުނު މީހުންގެ ހެކިބަސް 47 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމަށާއި، ކުޑަކުއްޖާގެ ބަޔާނާ އެއްގޮތްވާ މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓަކީ ބަޔާނަށް ބާރުދޭ ހެއްކެކެވެ. (ޕެރ. 12-13)

ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ މަޤްޞަދަކީ ހެކި ބަލައިގަތުމުގެ މިންގަނޑު ލުއިކުރުން ކަމަށްވާތީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް އެހީވާ ކޮންމެ ބައްޔިނާއެއް، ޤަރީނާއާއި ބުނިބުންޏޭ ހެކިވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށް، ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި، އެ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތާ ޚިލާފަށް ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ ޢާންމު ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުކަމަށް ހުށަހަޅާ ނުކުތާއެއް ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 14)

ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް އިތުބާރުކުރެވޭ މަޤާމު ކަނޑައެޅުމުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާ އެޑްރެހަކީ މުހިންމު ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ކުޑަކުއްޖާ ދިރިއުޅޭ ގޭގައި ދިރިއުޅޭ މީހަކީ (ވ) ގެ ދަށުން، އަދި ކުޑަކުއްޖާގެ ބޮޑުދައިތައާ ކައިވެނިކޮށްގެން އިންނަ މީހަކީ ކުޑަކުއްޖާއާ ވަގުތީގޮތުން ކައިވެނި ޙަރާމްވާ މީހަކަށްވާތީ (ރ) ގެ ދަށުން، އިތުބާރުކުރެވޭ މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެކެވެ. (ޕެރ. 16)

ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 47 ވަނަ މާއްދާގައިވާ 5 ބާވަތުގެ ހެކި ހަމަނުވިނަމަވެސް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައިވާ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވޭތޯ ބެލުމުގައި ޝަރީޢަތާއި ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ އެހެން ހެކިތަކާއި ޤަރީނާތަކަށް ފަނޑިޔާރުން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 17)

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 140 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 70 ދުވަސް ހަމަކުރުމުގައި 140 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ މުއްދަތާއި، ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުންތަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހޭދަވާ ވަގުތު (141 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)) އުނިކުރަންޖެހޭ ކަމަށާއި، ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމަށްފަހު 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޙުކުމްކޮށްފައިވާނަމަ 151 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ފުރިހަމަވެއެވެ. (ޕެރ. 18)