ނަން ސިއްރުކޮށްފައި ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ، ކުޑަކުއްޖެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި ޖިންސީ ނިޔަތެއް އޮވެގެން ޤަޞްދުގައި އަތްލުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، ޤާނޫނީ އިންޒާރު، ކުއްޖާގެ ބަސް

ދަށު ކޯޓު: ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި xxx

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއިރު ތައްޔާރުވެފައި ނުވާ ސައިކޮލޮޖިކަލް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓާއި އެ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތް ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުމުން ދިފާޢުވުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބުނުތޯ، ޤާނޫނީ އިންޒާރުގައި ކުށް ބަޔާންކޮށްދީފައިވޭތޯ (ދަށުކޯޓުގައި ނުފާހަގަކުރި ނުކުތާ)، ކުއްޖާގެ ބަސް އެއްގޮތްވުމާއި ކޮރަބޮރޭޝަން ފުދޭތޯ، އަދި ކުއްޖާގެ ބަސް ހޯދާފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 15 އަހަރުގެ ކުއްޖެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި ޖިންސީ ނިޔަތެއްގައި އަތްލި ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރެވުނެވެ. ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއިރު ކުއްޖާގެ ސައިކޮލޮޖިކަލް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓު ތައްޔާރުވެފައި ނުވާއިރު، އެ ރިޕޯޓާއި ތައްޔާރުކުރި ފަރާތް ހެކި ލިސްޓުގައި ހިމަނާފައިވިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން 10 އަހަރުގެ ޖަލު ޙުކުމް ކުރިއެވެ (ބަންދުގައި ހުރި މުއްދަތު އުނިކޮށް 8 އަހަރާއި 11 މަހާއި 17 ދުވަސް). ސައިކޮލޮޖިކަލް ރިޕޯޓު ބަލައިނުގަތުމަށް ކުރި ހުށަހެޅުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ރައްދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ވުޖޫދުގައި ނެތް ރިޕޯޓެއް 83 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ފަހުން ހުށަހަޅައި ބުރަދަން ދިނީ ދިފާޢުވުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭގޮތަށް ކަމަށާއި، ޤާނޫނީ އިންޒާރުގައި ކުށް ބަޔާންނުކުރާކަމަށާއި، ކުއްޖާގެ ބަސް ފުށުއަރާކަމަށާއި، ކުއްޖާގެ ބަސް 48 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ނުނަގާ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ރިޕޯޓު ދަޢުވާ ފޯމުގައި ހާމަކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، އިންޒާރާ ބެހޭ ނުކުތާ ދަށުކޯޓުގައި ނުފާހަގަކުރާ ކަމަށާއި، ކުއްޖާގެ ބަސް 2019/SC-A/77 ގެ އުޞޫލުން ވަޒަންކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ގިނަ ފަނޑިޔާރުން ދެކުނީ ރިޕޯޓަކީ ދަޢުވާއާއެކު ހާމަކުރި ހެއްކެއް ކަމަށާއި ޝަރީޢަތުގައި އޭގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފެއްދުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ. ކުއްޖާގެ ބަސް ބޭރުފުށާއި އެތެރެފުށުން އެއްގޮތްވާ ކަމަށާއި، ނުބައި ނިޔަތެއް ނުފެންނަ ކަމަށާއި، 47 ވަނަ މާއްދާގެ ވަސީލަތްތަކުން ކޮރަބޮރޭޓްވާތީ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ނިންމުން ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި 145 ވަނަ މާއްދާއިން ދައުލަތުން ދަޢުވާ ހުށަހަޅަންވާނީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހެކި (ބަޔާން، ލިޔެކިޔުން، އެކްޒިބިޓް) ދަޢުވާ ފޯމާއެކު ހިމަނައިގެން ކަމަށާއި، ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކޮށްފިނަމަ ދައުލަތުން ހުށަހަޅަން ބޭނުންވާ ހުރިހާ ހެކި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައި ހާމަކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 34–36)
2. ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއިރު ދަޢުވާ ފޯމުގެ ހެކި ލިސްޓުގައި ހިމަނައި ދައުލަތުން ހާމަކޮށްފައިވާ ހެއްކަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 135 ވަނަ މާއްދާގައިވާ "އިތުރު ހެއްކެއް" ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 49–52)
3. ސައިކޮލޮޖިކަލް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓު، ޑީއެންއޭ ތަޙުލީލު ފަދަ ފަންނީ ރިޕޯޓުތައް ދަޢުވާކުރުމަށް ޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ނުނިމިދާނެތީ، އެފަދަ ރިޕޯޓު ދަޢުވާ ފޯމުގެ ހެކި ލިސްޓުގައި ހިމަނައި ލިބުމުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަކީ ޢަމަލުކުރެވެމުންދާ ގޮތެވެ؛ ރިޕޯޓު އެ ހިނދަކަށް ހުށަނާޅާ އޮތުން އެކަނި އެ ހެއްކަކީ ބަލައިނުގަނެވޭނެ ހެއްކެއް ނުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 53–54)
4. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ހެއްކެއް ބަލައިގަތުމަށް ނިންމުމަކީ މަތިމަތިން (prima facie) ކުރާ ކަނޑައެޅުމެއް ކަމަށާއި، އެ ހެއްކެއްގެ ޞައްޙަކަމާއި ގުޅުންހުރިކަމާއި ބުރަދަނާމެދު ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ބަހުސްކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ހުންނާނެތީ، އެ ރިޕޯޓާމެދު އަލުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކަށް ފުރުޞަތު ނުދިނުމުން ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތެއް ލިބުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަމެއް ނާދެއެވެ. (ޕެރ. 58–64)
5. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކުގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި، ދަށުކޯޓުގައި ނުފާހަގަކުރާ އައު ޤާނޫނީ ނުކުތާއެއް ބަލައިގަނެވޭނީ ޢަދުލުއިންޞާފު ގާއިމުކުރުމަށް ކޮންމެހެން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނުވަތަ ޙުކުމާ ސީދާ ގުޅޭ ނުކުތާއެއް ނަމައެވެ (2019/SC-A/57)؛ މި އިސްތިސްނާއެއް ނުދައްކާތީ ޤާނޫނީ އިންޒާރާ ގުޅޭ ނުކުތާ ނުބެލެއެވެ. (ޕެރ. 69–72)
6. ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 47 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ބާވަތްތަކުގެ ހެކީގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން 5 ބާވަތެއްގެ ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުވާކަމަށް ބަލަންވާނެއެވެ؛ އެއަށްވުރެ މަދުން ހެކި ހުރުމަކީ ކުށް ސާބިތުވުމަށް ހުރަހެއް ނޫނެވެ. ކުއްޖާ ކިޔައިދޭ ކިޔައިދިނުމަކީ މިފަދަ މައްސަލަތަކުގެ އަސާސް ކަމަށާއި، އެހެން ހެކިތަކަކީ އެ ކިޔައިދިނުން ކޮރަބޮރޭޓް ކުރުމުގެ ވަސީލަތްތަކެވެ. (ޕެރ. 77–80، 89، 93)
7. ކުއްޖާގެ ބަސް އާދަޔާ ޚިލާފަށް ތެދުތޯ ބެލުމަށް 2019/SC-A/77 ގައި ބަޔާންކުރާ 3 ކަންތައް (އެތެރެފުށާއި ބޭރުފުށުން އެއްގޮތްވުން، ފަރާތްތަކުގެ އަޚްލާޤާއި އުޅުން، ނުބައި ނިޔަތެއް އޮތުން) ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައި ބެލުން ލާޒިމު ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ؛ ކޮންމެ މައްސަލައެއް ވަޒަންކުރަންވާނީ އޭގެ ޙަޤީޤަތްތަކާއި ހެކިތަކުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 81–82)
8. 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ)، (ކ) އަދި (އ) ގެ ދަށުން ބަލާ ކުއްޖާގެ ކިޔައިދިނުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދޭ ހެކިބަހަކަށް ވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ ކުއްޖާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުކޮށް އަލުން ބަޔާން ނެގުމަކީ ކުއްޖާ ރީވިކްޓިމައިޒްކުރުން ކަމަށާއި، ކުއްޖާގެ ބަސް އެއްގޮތްވޭތޯ ބަލައި ކޮރަބޮރޭޓް ކުރެވެނީ ކުއްޖާ އެކި ފަރާތްތަކަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 94–97)
9. ކުޑަކުދިންނާ ރައްޓެހި ގޮތަށް ހަދާފައިވާ ކޮޓަރިއެއްގައި، ކުޑަކުދިންގެ ޚިދުމަތުގެ މުވައްޒަފެއްގެ ޙާޟިރުގައި ފުލުހުން ނެގި ކުއްޖާގެ ބަޔާނުގައި އިޖުރާއީ ގޯހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 98)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 47 ވަނަ މާއްދާ، 48 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5، 44، 46 (ހ)، 77، 82 (ރ)، 83 (ހ) އަދި (ށ)، 94 (ރ)، 110 (ށ)، 119 (ހ) (3)، 135، 145 (ހ)، (ށ)، (ރ)، 186 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (އ) އަދި (ކ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
• ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 27 ވަނަ މާއްދާ
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 114 އަދި 127 ވަނަ މާއްދާ
• ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ތަޙުޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި ޖަދުވަލު 2
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-48/2011 އަދި R-70/2016 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ގަވާއިދު)
• 2022/SC-A/75 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2023/SC-A/16,17 (ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް އާއި އަޙްމަދު ކްރިކްރިޟާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2022/SC-A/85
• 2023/SC-A/23
• 2019/SC-A/57 (ކަޕޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް)
• 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• 2017/SC-A/41
• 2021/SC-A/77
• 2021/SC-A/107
• 2021/SC-A/106
• 2022/SC-A/12
• 2021/SC-A/89
• 2021/SC-A/40
• 2022/SC-A/60
• 2024/SC-A/53
• 2019/SC-A/77 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މުޚްތާރު)
• 2017/SC-A/16 (ދިވެހި ދައުލަތް ވ. ޢަލީ ޝާހް)
• 2020/SC-A/42 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުލްމުހައިމިން އާދަމް)
• 2020/SC-A/40 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު މުނީރު)
• 2020/SC-A/60 (ޙުސައިން ސާމިރު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2020/SC-A/94 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ނަޞީރު)
• 2018/SC-A/24 (މޫސާ ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2019/SC-A/93 (ޠަލްޢަތު މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2020/HC-A/262 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މޫސާ ޖަމީލް)
• 2014/SC-A/26 (ޢަދުނާން ޙުސައިން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2019/HC-A/288 (އިބްރާހީމް ނާފިޒު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• 2022/HC-A/407 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިލްހާމް)
• Maryland v. Craig, 497 U.S. 836 (1990)