ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ސިއްރުކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (އަޣްލަބިއްޔަތުން)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކުޑަކުއްޖަކާ މެދު ޖިންސީ އަމަލެއް ހިންގުން

ދަށު ކޯޓު: - 12/XX/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުޑަކުއްޖާ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅައި ނުވަތަ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 ގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ނުނަގައި، ކުއްޖާ އެހެން މީހުންނަށް ކިޔައިދިންކަމަށް ބުނާ ކިޔައިދިނުންތައް (hearsay) އަސާސަކަށް ބަލައިގެން، ކުޑަކުއްޖަކު އިތުބާރުކުރަންޖެހޭ މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހަކު ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގުމާއި ޖިންސީ މަންޒަރު ދެއްކުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރެވިދާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުޑަކުއްޖަކު އިތުބާރުކުރަންޖެހޭ މަޤާމެއްގައި ހުރި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް، ކުއްޖާއާއެކު ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގުމާއި ކުއްޖާއަށް ޖިންސީ މަންޒަރު ދެއްކުމާއި އޮރިޔާންކާޑު ގެންގުޅުމުގެ ތިން ދަޢުވާ ދައުލަތުން އުފުލިއެވެ. ކުއްޖާ ހެކިބަހަށް ހުށަހަޅާފައި ނުވާއިރު، ކުއްޖާގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާނާއި އިންޓަވިއު ރެކޯޑިންގ (ސީޑީ ހަލާކުވެފައި) ވެސް ހުށަހަޅާފައި ނުވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ނެތުމުން 2019/SC-A/77 ގެ މިންގަނޑުން ކުއްޖާގެ ބަހަކީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ބަހެއްކަން ބެލޭނެ މަގެއް ނެތްކަމަށް ބުނެ ފުރަތަމަ ދެ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމައި، އޮރިޔާންކާޑު ގެންގުޅުމުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުވެ 1 މަހާއި 6 ދުވަހުގެ ޖަލު ޙުކުމްކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޤާނޫނު 2009/12 ގެ ލުއި މިންގަނޑުން ކުއްޖާގެ ބަސް ނެތަސް މަންމަ، ފުލުހުން، ސޯޝަލް ވޯކަރ، ޑޮކްޓަރ، ސައިކޮލޮޖިސްޓް ފަދަ އެހެން ހެކިން ކުށް ސާބިތުވާ ކަމަށާއި ދަށުކޯޓު ނިންމީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 (އ) އާއި 143 (ރ) އާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ކުއްޖާގެ ބަހަކީ މައިގަނޑު އަސާސް ކަމަށާއި ބަސް ހުށަހަޅާފައި ނުވާތީ އެއްގޮތްކަން ބެލޭނެ ގޮތެއް ނެތްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔުގައި، ކުއްޖާގެ ހެކިބަހަކަށް ބެލޭނީ 48 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް، މުއްތަހަމަށް ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތާއި ފަނޑިޔާރުގެ ޙާޟިރުގައި ނަގާ ބަހަށް ކަމަށާއި، hearsay އަސާސަކަށް ބަލައިގެން ކުށް ސާބިތުކުރުމަކީ ރައްކާތެރި ގޮތެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި 47 ވަނަ މާއްދާއިން ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަންނަ ހެކީގެ އިތުރަށް ހުއްދަކުރާ މައިގަނޑު ހެކިތަކަކީ ކުއްޖާ އެހެން މީހުންނަށް ކިޔައިދޭ ކިޔައިދިނުން (hearsay) އާއި މުއްތަހަމުގެ ކުރީގެ ޖިންސީ ޢަމަލާ ގުޅޭ (similar fact / bad character) ހެކިއެވެ. (ޕެރ. 18-20)
2. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/77 (މުޚްތާރު) ޤަޟިއްޔާގައި ބަޔާންކުރާ އުޞޫލަކީ ހަމައެކަނި ކުޑަކުއްޖާގެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ބިނާވާ މައްސަލަތަކުގައި، ކުއްޖާގެ ހެކިބަހަކީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ (unusually convincing) ހެކިބަހެއްނަމަ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރެވޭނެ ކަމެވެ؛ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ހެކިތަކަކީ ކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ކޮރޮބޮރޭޓްކުރުމުގެ ވަސީލަތްތަކެވެ؛ އެ ޤަޟިއްޔާއަކީ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ހެކި ވަޒަންކުރާނެ ހުރިހާ ގޮތެއް ބަޔާންކުރާ ޤަޟިއްޔާއެއް ނޫނެވެ؛ ލޮލަށް ފެނުނު ނުވަތަ ފޮރެންސިކް ކާފީ ހެކިން ކުށް ސާބިތުވާނަމަ ކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ނެގުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 21-24)
3. ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 ގެ ބޭނުމަށް "ކުޑަކުއްޖާގެ ހެކިބަސް" ކަމަށް ބެލޭނީ 48 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތަށް (ކޯޓާއި ފުލުސް އޮފީހުން ބޭރުގައި، ކުއްޖާއަށް ފަރިތަ މާޙައުލެއްގައި، އިތުބާރުކުރެވޭ ބައެއްގެ ޙާޟިރުގައި، އިންޓަވިއުކޮށް ވީޑިއޯ ރެކޯޑްކޮށް) ނަގާ ބަހަށެވެ؛ ތަޙްޤީޤަށް ނަގާ ބަޔާން ނުވަތަ ކުއްޖާ އެހެން މީހަކަށް ކިޔައިދިން ކިޔައިދިނުން 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖާގެ ހެކިބަހެއް ކަމަށް ނުބެލޭނެއެވެ. (ޕެރ. 26-31)
4. ކުޑަކުއްޖާގެ ބަސް ހެކިބަހެއްގެ ގޮތުގައި ނަގާއިރު، ކުއްޖާގެ ޢުމުރާ ގުޅޭގޮތުން ހުވައިކުރުވުމާ ނުވަތަ ތެދުބަހުގެ މުހިންމުކަމާ ބެހޭ އިރުޝާދު ދިނުމާއި، މުއްތަހަމަށް ނުވަތަ ވަކީލަށް ފަނޑިޔާރު މެދުވެރިކޮށް ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު (ޤާނޫނު 2009/12 ގެ 46 (ރ)) ލިބޭގޮތަށާއި، މައްސަލަ ފައިޞަލާކުރާ ފަނޑިޔާރުގެ ޙާޟިރުގައި ނެގުން ބޭނުންވެއެވެ؛ ކުއްޖާގެ ހެކިބަސް ނަގައިދިނުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ކޯޓުގައި އެދެންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 30)
5. ކުއްޖާ ކިޔައިދިންކަމަށް އެހެން ބަޔަކު ކިޔައިދޭ ކިޔައިދިނުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުއްޖާގެ ބަހަކީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ބަހެއްކަމަށް ނިންމުމަކީ hearsay އަކުން hearsay ކޮރޮބޮރޭޓްކުރުމާއި އިސްތިސްނާގެ ތެރެއަށް އިސްތިސްނާއެއް އިތުރުކުރުމެއް ކަމަށްވާތީ ޤާނޫނީގޮތުން ހަމަނުޖެހެއެވެ؛ އެކަން ކަނޑައެޅޭނީ ޝަރީޢަތްކުރާ ފަނޑިޔާރު ސީދާ ކުއްޖާގެ ކިބައިން އަޑުއަހައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 30.3)
6. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤު ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 އިން ހަނިކޮށްފައިވަނީ ފަނޑިޔާރު މެދުވެރިކޮށް ސުވާލުކުރުމަށް ކަމަށްވާތީ، އަނިޔާ ލިބުނު ކުޑަކުއްޖާގެ ބަސް ހެކިބަހެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅަން އެދޭނަމަ ކުއްޖާ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅަންޖެހެއެވެ؛ ކުއްޖާ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅައި ނުވަތަ ކުއްޖާގެ ސީދާ ކިޔައިދިނުމެއް ފަނޑިޔާރަށް ހުށަހަޅައި ނުލައި މިބާވަތުގެ ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ކަމަށް ބުނުމަކީ ޤާނޫނީ އިޖުރާއަތުތައް އެއްފަރާތްކުރުމެވެ (އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔު). (ޕެރ. 40-46)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/12 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޙާއްސަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، 9 ވަނަ މާއްދާ، 12 ވަނަ މާއްދާ، 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 47 ވަނަ މާއްދާ، 48 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 622 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (7) އާއި (ބ) ގެ (2)، 1002 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ދަށުކޯޓު)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) އަދި (ކ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ނުކުތާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2022/11 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 45 ވަނަ އަދި 56 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 186 ވަނަ މާއްދާ (ދަށުކޯޓު)
• ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ގަވާއިދު (R-48/2011 އަދި R-70/2016)
• 2019/SC-A/77
• 2018/SC-A/24
• 2020/SC-A/40
• 2017/SC-A/16
• 2020/SC-A/94
• AOF v PP [2012] SGCA 26
• PP v Mohammed Liton Mohammed Syeed Mallik [2007] SGCA 48
• GCK v PP [2019] SGHC 46
• PP v Haliffie Bin Mamat [2015] SGHC 224
• B v Public Prosecutor [2002] SGHC 290
• R. v. W. (R.) [1992] 2 SCR 122
• Maryland v. Craig, 497 U.S. 836 (1990)
• State ex rel. Brandenburg v. Blackmer, 2005-NMSC-008
• S v Ishwarall and Another [2018] ZAKZDHC 55
• Montana Code Title 46 § 46-15-402; Youth Justice and Criminal Evidence Act 1999 (UK) s 21; A.R.S. § 13-4253; Criminal Procedure Act 1986 (NSW) s 294B; Evidence Act 1893 (Singapore) ss 120, 154A; Singapore Criminal Procedure Code s 364A