އައިޑިއަލް ބޯޓް ބިލްޑިންގ ޕވޓ ލޓޑ އަދި ޙުސައިން މާހިރު ވ. މޯލްޑިވްސް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ކޮންޓްރެކްޓިން ކޮމްޕެނީ ޕލކ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2578/Cv-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ލިޔުމުން ވެފައިވާ އިންސްޓޯލްމަންޓަށް މުދާ ވިއްކުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދީފައިވާ ޗެކުތައް ރިޓާންވުމުން ކުރި ދަޢުވާގައި، ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ދޯންޏެއް ބަނދެދިނުމަށް އަނގަބަހުން އެއްބަސްވިކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ހެކިން ދަށުކޯޓުން ނުގެނައުމާއި، ޗެކުތައް ކެންސަލްކުރިކަމަށް އިސްތިއުނާފުގައި ފުރަތަމަ ފާހަގަކުރި ނުކުތާއަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިލްތިޒާމްތަކުގެ އެންމެ މުހިއްމު މަސްދަރަކީ ކޮންޓްރެކްޓް ކަމާއި، 'العقد شريعة المتعاقدين' (pacta sunt servanda) ގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިންގެ މެދުގައި ޙަކަމަކީ އެ ކޮންޓްރެކްޓެވެ؛ މި އުޞޫލު ދިވެހި ޝަރުޢީ ނިޒާމުގައި ބަލައިގަނެ އިސްތިޤްރާރުވެފައިވެއެވެ.
2. ލިޔެކިޔުމުން ވެފައިވާ މުޢާމަލާތެއް ސާބިތުކުރުމަށް ޢާއްމު އުޞޫލުން ހުށަހެޅޭނީ އެ ލިޔެކިޔުންތަކެވެ (ކިތާބީ ހެކި)؛ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޙަޤީޤަތެއް ސާބިތުވީ ކަމަށް ބެލޭނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ހަމަތަކުގެ މަތިން ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެ ހިނދެވެ. މަދަނީ މުޢާމަލާތު ސާބިތުކުރުމުގެ އެންމެ ހަރުދަނާ ވަޞީލަތަކީ ކިތާބީ މުސްތަނަދެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓު، އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ).
3. ލިޔުމުން ވެފައިވާ ކްރެޑިޓް އެއްބަސްވުމެއް އޮއްވާ، އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ދޯންޏެއް ބަނދެދިނުމަށް އަނގަބަހުން އެއްބަސްވުމެއް ވެދާނެ ކަމަކީ މިބާވަތުގެ މުޢާމަލާތުކުރާ ޢާއްމު ހަމަތަކަށާއި ސަބަބުވެރި އިންސާނެއްގެ (reasonable man) ވިސްނުމުން ބަލާއިރުވެސް ޤަބޫލުކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.
4. ޕެރޯލް އެވިޑެންސްގެ ރޫލްގެ ދަށުން، ޢާއްމު އުޞޫލުން ކިތާބީ ހެއްކަކުން ސާބިތުވާން އޮތް ކަމެއްގެ މައްޗަށް ޝަފަހީ ހެކި ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ލިޔުމުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގައި ބަޔާންނުކުރާ ކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށް ޝަފަހީ ހެކި ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. މި އުޞޫލަށް އިސްތިސްނާތައް ހުރި ނަމަވެސް، އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ދައްކައިދީފައިނުވާނަމަ، ދަށުކޯޓުން އެފަދަ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ.
5. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން، ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ؛ މިއާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ އަނެއް ބައިވެރިޔާ އެ ލާޒިމުކަމަށް ލުއިދީފިނަމަ ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަން އެއްބަސްވެއްޖެނަމައެވެ.
6. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެން ކަމުން، ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިހުރެ ފާހަގަނުކުރާ ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެއެވެ (ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ތާއީދުކޮށްފައި).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ މާއްދާއެއްގެ (ހ) (މާއްދާ ނަންބަރު ލިޔުމުގައި '32' ގެ ގޮތުގައި - ޑިޖިޓް ބަދަލުވެފައި؛ ޤާނޫނު ނަންބަރު ލިޔުމުގައި '33/1')
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާ (ޤާނޫނު ނަންބަރު ލިޔުމުގައި '36/31' - ޑިޖިޓް ބަދަލުވެފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ހައިކޯޓުގައި މައްސަލަ ބެލުމުގެ އުޞޫލުތައް ކަނޑައަޅާ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި '23' ވަނަ މާއްދާ - ޑިޖިޓް ބަދަލުވެފައި)
• ޗެކު ބައުންސްވުމާ ބެހޭ ޤާނޫނު (ލިޔުމުގައި 'ޤާނޫނު ނަންބަރު 35/36 ގެ 23 ވަނަ މާއްދާ' - އެއްބަސްވުމުގެ 3.3 ގައި ޙަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ (ލިޔުމުގައި '2010/SC-A/02')
• ހައިކޯޓުގެ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ (ލިޔުމުގައި '2014/HC-A/83')
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ (ލިޔުމުގައި '2014/SC-A/41')
• Hamid (trading as Hamid Properties) v Francis Bradshaw Partnership [2013] All ER (D) 108