މޯލްޑިވްސް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ވ. އައިޑިއަލް ބޯޓް ބިލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި (އައިޑިއަލް ބޯޓް ބިލްޑިންގގެ އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު؛ އެމް.ޓީ.ސީ.ސީ ގެ އިސްތިއުނާފުން ދައްކަންޖެހޭ ޖުމްލަ ޢަދަދު 1,863,473.90ރ. އަށް ބަދަލުކުރި)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1741/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިންސްޓޯލްމަންޓަށް މުދާ ވިއްކި އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ދޫކުރި ޗެކުތައް ރިޓާންވުމުން ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއާއި ޖޫރިމަނާގެ ދަޢުވާގައި، ލިޔުމުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް ޝަފަހީ ހެކި ނުނެގުމާއި، ދަށުކޯޓުގައި ނުނަގާ ނުކުތާ އިސްތިއުނާފުގައި ނެގުމާއި، ޕްރިންސިޕަލް އަދި ޖޫރިމަނާ ހިސާބުކުރި ގޮތް ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓަކީ މަދަނީ އިލްތިޒާމްތަކުގެ އެންމެ މުހިއްމު މަޞްދަރެއް ކަމާއި، 'العقد شريعة المتعاقدين' އަދި Pacta sunt servanda ގެ އުޞޫލުން ކޮންޓްރެކްޓާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމުވެއެވެ. (ޕެރ. 14)
2. ލިޔެކިޔުމުން ވެފައިވާ މުޢާމަލާތެއް ސާބިތުކުރުމަށް ޢާއްމު އުޞޫލުން ހުށަހެޅޭނީ އެ ލިޔެކިޔުންތަކެވެ. ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޙަޤީޤަތެއް ސާބިތުވީކަމަށް ބެލޭނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ހަމަތަކުގެ މަތިން އެކަން ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެ ހިނދެވެ. މަދަނީ މުޢާމަލާތް ސާބިތުކުރުމުގެ އެންމެ ހަރުދަނާ ވަޞީލަތަކީ ކިތާބީ މުސްތަނަދެވެ. (ޕެރ. 15-16)
3. ޕެރޯލް އެވިޑެންސް ރޫލްގެ ދަށުން، ކިތާބީ ހެއްކަކުން ސާބިތުވާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް، އެ ލިޔުމުގައި ނެތް ކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށް ޝަފަހީ ހެކި ޢާއްމު އުޞޫލުން ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. މި އުޞޫލަށް އިސްތިސްނާތައް ވީނަމަވެސް، އެ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ބުނެދޭންޖެހޭނީ ޝަފަހީ ހެކި ހުށަހަޅާ ފަރާތުންނެވެ؛ އެހެންވެ، އެފަދަ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 21)
4. ލިޔުމުން ކްރެޑިޓަށް މުދާ ގަތުމުގެ އެއްބަސްވުމެއް އޮއްވާ، ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ދޯންޏެއް ބަނދެދިނުމަށް އަނގަބަހުން އެއްބަސްވިކަމަށް ބުނުމަކީ މިބާވަތުގެ މުޢާމަލާތްކުރާ ހަމަތަކާއި ސަބަބުވެރި އިންސާނެއްގެ (reasonable man) ވިސްނުމުން ޤަބޫލުކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20)
5. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ކަމާއި، މިއާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ އަނެއް ބައިވެރިޔާ ލުޔެއް ދީފިނަމަ ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކަށް އެއްބަސްވެއްޖެނަމައެވެ. (ޕެރ. 22.1)
6. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެން ކަމުން، ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ފާހަގަ ނުކުރާ ނުކުތާއެއް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅިޔަސް ހައިކޯޓުން އެއަށް ރިޢާޔަތްކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 24-25)
7. އިންސްޓޯލްމަންޓަށް މުދާ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތުގެ ޒާތަށާއި ޖޫރިމަނާގެ އިންސައްތައަށް ބަލާއިރު، ފައިސާ ލަސްވާ ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ޖުމްލަ އަގުގެ 0.1% ގެ ޖޫރިމަނާއަކީ އަދަބެއްގެ ގޮތުން ހިމެނި ޢަދަދެއް ނޫނެވެ؛ އަދި އެއްބަސްވެފައިވާ ފަދައިން އެ ޖޫރިމަނާ އަރަމުން ދަނީ ފައިސާ ދައްކައި ޚަލާޞްކުރަންދެންނެވެ. (ޕެރ. 27-28)
8. ދަށުކޯޓުގެ އެއް ޤަޟިއްޔާއަކާ ގުޅިގެން އެއްއިސްތިއުނާފަށްވުރެ ގިނަ އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅުމުން، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31 ޤަޟިއްޔާގައިވާ އުޞޫލުން އެ މައްސަލަތައް އެއް ބެންޗަކުން އެކުއެކީގައި ބަލައި އެއް ޤަޟިއްޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ނިންމިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 2، 11)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 24/76 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 1 ވަނަ މާއްދާ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ)
• ހައިކޯޓު 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2014/SC-A/41