މުޙައްމަދު ޝަހީދު ވ. މުޙައްމަދު ރަޝީދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1424/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޗެކުގެ އަސްލު އެ ޗެކު ދޫކުރި ފަރާތާ އަނބުރާ ޙަވާލުކުރުމަށްފަހު، މުޢާމަލާތް ސާބިތުނުކޮށް އެ ޗެކުގެ މައްޗަށް ފައިސާ ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރެވޭތޯ، އަދި ޗެކުގައިވާ ފައިސާ ދައްކަން ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމް ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޗެކަކީ ފައިސާގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ރަސްމީ ލިޔުމެކެވެ. ޢާންމު އުޞޫލަކީ، ޝަކުލިއްޔާތު ފުރިހަމަކޮށް ޗެކެއް ދޫކުރުމުން އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭނަމަ، އިތުރު ވާގިޢާއެއް ސާބިތުކުރުމަކާނުލައި އަދި ޝަރުޠަކާނުލައި އެ ޗެކަށްވާ ފައިސާ ލިބެންޖެހުމެވެ. (ޕެރ. 10)
2. ނަމަވެސް ޗެކެއް ދީފައިވާކަން ސާބިތުވާ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައި، އިތުރު ޤަރީނާއަކާނުލައި އެއީ ދަރަންޏެއްގެ ގޮތުގައި ދީފައިވާ ޗެކެއްކަމަށް ބަލައި ދަރަނި ސާބިތުވީކަމަށް ކަނޑައެޅެންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނޫނެވެ؛ ޗެކަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ހާދިސާ ސާބިތުކޮށްދޭ އެއްޗެއް ނޫން ނަމަވެސް ގުޅިފައިވާ ޤަރީނާއިން ހާދިސާ ސާބިތުވެދާނެއެވެ. (ޕެރ. 11)
3. ޗެކު ދޫކުރި ފަރާތުން، މުޢާމަލާތް ހިނގާފައިވަނީ ޗެކުގައިވާ ފައިސާ ލިބިދޭންނުޖެހޭ ގޮތަކަށްކަން ހެކި ޤަރީނާއިން ސާބިތުކޮށްފިނަމަ، ޢާންމު އުޞޫލާ ޚިލާފަށް އެ ފައިސާއަކީ ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 12)
4. ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބިލް އޮފް އެކްސްޗޭންޖާ ގުޅޭ މާއްދާތައް ޗެކަށްވެސް ހިނގާތީ، 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި 41 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، ޗެކުގެ އަތުގެ ވެރިޔާ ޗެކުގެ އަސްލު ދޫކުރި ފަރާތަށް އަނބުރާ ރައްދުކުރުމަކީ ދޫކުރި ފަރާތް ޒިންމާއިން ބަރީއަކުރިކަން ދޭހަވާ ޢަމަލެއް ކަމަށްވާތީ، އެއީ ޗެކުގެ މައްޗަށް އޮތް ޙައްޤު ދޫކޮށްލިކަމަށް ބެލެވޭނެ ޢަމަލެކެވެ. (ޕެރ. 13، 25)
5. ޗެކުގެ އަސްލު ދޫކުރި ފަރާތަށް ރައްދުކުރުމަށްފަހު، މުޢާމަލާތް ސާބިތުކުރުމަކާނުލައި އެ ޗެކުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ؛ މަދަނީ މުޢާމަލާތެއްގެ ތެރެއިން ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއެއް ހޯދުމަށް ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއެއްގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް އެ މުޢާމަލާތް ސާބިތުކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 14-15)
6. މަދަނީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ބުނި ބުނުމެއްގެ މައްޗަށް ދީފައިވާ، އަސްލު މުޢާމަލާތުގެ މަޢުލޫމާތު ނޭނގޭ ހެކިންގެ ބަސް މުޢާމަލާތް ސާބިތުކުރުމަށް ނުފުދެއެވެ. (ޕެރ. 16.9-16.11)
7. (ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢުގެ ރައުޔު) ޤާނޫނީ ފަރުވާއަކަށް އެދި ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ދަޢުވާއެއްގައި ދަޢުވާކުރާ ސަބަބެއް އޮންނަން ޖެހޭނެއެވެ؛ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ދައްކަންޖެހޭ އަސާސީ ކަމަކީ ދަޢުވާއަކީ އޭނާގެ ޙައްޤަކާ ގުޅުންހުރި ކަމެއްކަމެވެ. ޙައްޤު ނަފީވާގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށްފަހު (ޗެކުގެ އަސްލު ރައްދުކުރުމަށްފަހު) ޗެކުގެ އަތުގެ ވެރިޔަކަށް ނުވާ މީހަކަށް އެ ޗެކުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާއެއް އުފުލިދާނެކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 27-32)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 (ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 ގެ 21 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 ގެ 22 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 ގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (ނަންބަރު ޔަޤީން ނޫން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އެޑިޔުކޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (ނަންބަރު ޔަޤީން ނޫން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/48 (މުޙައްމަދުމަނިކު ވ. މުޙައްމަދު ޢަލީ ޖަނާހް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/28 (އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގަސްވެލި އައިލެންޑްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/53 (ޢަލީ މޫސާ ވ. އާސިޔަތު ނިޒާރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. ޙުސައިން ރަޝީދު (ފުޓްނޯޓުގައި '2015/SC-A/02')