ތައުފީގު މުހައްމަދު އަދި 2 މީހުން ވ. މަރްޔަމް ރަޝީދާ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1466/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގޯއްޗެއްގައި 5 ބުރީގެ ޢިމާރާތެއް ކޮށް ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ޢިމާރާތް ނިންމުމަށް ކަނޑައެޅި 2 އަހަރުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން، ބާކީ މަސައްކަތް ނިންމުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން 6 މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ އެއްބަސްވުމާ ފުށުއަރާ ކަމެއްތޯ؛ ގޯތީގެ ބައިވެރިއެއްގެ ބަސް ނުހޯދުމާއި ހެކިބަހަށް ބުރަދަން ދިނުމާ ގުޅޭ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް ބަލައިގެން ޙުކުމް ބަދަލުކުރަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އުފެދޭ އަސާސީ އިލްތިޒާމަކީ އެ އެއްބަސްވުމުގައި ފަރާތެއް ކުރާނެ ކަމަށް ވަޢުދުވާ ކަންކަމެވެ. ސާނަވީ އިލްތިޒާމަކީ އަސާސީ އިލްތިޒާމެއް ފުރިހަމަ ނުކުރެވުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ އިލްތިޒާމެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/70 ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް). (ޕެރ. 14)
2. އަސާސީ އިލްތިޒާމަށް ޢަމަލުނުކުރެވިއްޖެނަމަ ބަލަންޖެހެނީ ސާނަވީ އިލްތިޒާމަށެވެ؛ ޢާންމު ޙާލަތްތަކުގައި އެއީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމެވެ. ނަމަވެސް ސާނަވީ އިލްތިޒާމުތައް (މިސާލަކަށް ފްލޯރެއް ޙަވާލުކުރުން ނުވަތަ މަހުން މަހަށް ފައިސާ ދިނުން) އެއްބަސްވުމުގައި ވެސް ކަނޑައަޅާފައި އޮވެދާނެއެވެ. (ޕެރ. 15)
3. ކޮންޓްރެކްޓްގެ މާއްދާއެއް މާނަކުރަންޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި ބަލާނީ، ކޮންޓްރެކްޓް ބިނާވެފައިވާ އަސާސްތައް ދެނެގަނެ، ހުރިހާ މާއްދާއެއް އެކުގައި ކިޔުމުން ނިކުންނަ ޖުމްލަ ނަތީޖާއަށް ބަލައި، ކޮންޓްރެކްޓަށް ވާސިލްވި ސަބަބާއި މުޢާމަލާތް ހިނގާފައިވާ ގޮތް ދެނެގަތުމަށެވެ. އެގޮތުން، 2 އަހަރުގެ ތެރޭގައި ޢިމާރާތް ކޮށްނިންމައި ބާކީ 20 އަހަރަށް ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ވެވުނު އެއްބަސްވުމެއްގައި، ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ މުއްދަތު ހިމަނައިގެން ޢިމާރާތް ކުރުމުގެ މުއްދަތު 22 އަހަރަށް ދެމިގެންދާ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 16)
4. އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރީ އޭގައިވާ ކަންކަން ކިޔުމަށްފަހު އެގޮތުގެ މަތިން ކުރުމަށް އެއްބަސްވެގެން ކަމަށްވާތީ، ކަނޑައެޅި މުއްދަތުގައި ޢިމާރާތް ނިންމޭނެ ކަމަށް ފަރާތްތަކުން އެއްބަސްވެފައިވަނީ އެއީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވިގެންނެވެ. އެހެންކަމުން، އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު ބާކީ މަސައްކަތް ނިންމުމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތަކީ (މި މައްސަލައިގައި 6 މަސް) އެއްބަސްވުމާ ފުށުއަރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 17-19)
5. ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީއަކީ މީހަކު ޝަޚްޞީ ގޮތުން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް އޭނާގެ ބަދަލުގައި ކުރުމުގެ ބާރާއި އިޚްތިޔާރު އެހެން ފަރާތަކާ ހަވާލުކުރުމަށް ދެވޭ ލިޔުމެކެވެ؛ ވަކި ޚާއްޞަ ކަމެއް ކުރުމުގެ ބާރު ދީފައިވާނަމަ ނުވަތަ ދާއިރާ ހަނިކޮށްފައިވާނަމަ އެއީ ޚާއްޞަ (ސްޕެޝަލް) ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީއެކެވެ. (ޕެރ. 22)
6. ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ. އެހެންކަމުން، މައްސަލައިގެ ޚަސްމެއްގެ ބަސް ނުހޯދާ މައްސަލަ ނިންމި ކަމަށް ބުނާ ޝަކުވާ ދަށުކޯޓުގައި އުފުލާފައި ނުވާނަމަ، އެ ނުކުތާއަކީ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަނެ ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24)
7. ދަށުކޯޓުން ޙުކުމަށް ވާސިލުވުމުގައި ވަކި ހެކިވެރިންގެ ހެކިބަހަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަން ޙުކުމުން އެނގެންއޮތްނަމަ، އެ ހެކިބަހަށް ބުރަދަން ދީގެން މައްސަލަ ނިންމި ކަމަށް ބުނާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކަށް ބިނާކޮށް ޙުކުމް ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 26)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާއިދުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/70 (ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) - ފަނޑިޔާރު ޑރ. އަޒްމިރަލްދާ ޒާހިރުގެ ރައުޔު
• ހައިކޯޓުގެ 2015/HC-A/01