މޫސާ ޤާސިމް ވ. އިސްމާޢީލް ރަފީޢު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއިން ޤާނޫނީ ބަޙުޘެއް ސާފުނުވާތީ އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭ؛ ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1944/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މައްސަލައަކާ ޙަވާލުވުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އުޖޫރަ ނަގައިނުދިން ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކުރާ އުޖޫރަ ލިބުމުގެ ޙައްޤާއި ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި ނުކުތާއިން، ހައިކޯޓުން ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ބަހުޘެއް އުފެދޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ އެ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތަކެއް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠްބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަންކަން ހުރުމުންނެވެ.
2. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 އާއި 2021/SC-A/77 ގައިވާ ގޮތުން، ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހެދި ކަމަށް، ހެކި ނުވަތަ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރި ކަމަށް، ޙައްޤު ގެއްލުނު ކަމަށް ނުވަތަ ޢަދުލުއިންސާފަށް ހުރަސްއެޅުނު ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން އިސްތިއުނާފަށް ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ؛ އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުޘު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ.
3. ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ވަޒީފާގެ އުޖޫރައަކީ ކަށަވަރުވެގެންވާ އަސާސީ ޙައްޤެއް ނަމަވެސް، އެ ޙައްޤުތަކާ ގުޅޭ މައްސަލަތައް ނިންމަނީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ވެވޭ އެއްބަސްވުމަށާއި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ލިބެންޖެހޭ ކަމަށް ބުނާ އަގެއް ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަކުން ނަގައިނުދިން ކޮންމެ ފަހަރަކު އަސާސީ ޙައްޤު ގެއްލުނު ކަމަށް ބުނުމަކީ އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނުއަސާސީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ އުޞޫލަކާ ގުޅުވައި ޤާނޫނީ ބަހުޘެއް ބުނެދެވެންޖެހޭނެއެވެ.
4. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނަކީ ފުޅާ ދާއިރާއެއް ހިމެނޭ ޤާނޫނަކަށްވާތީ، ނިންމުމެއް އެ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށް ބުނުމަކުން އިސްތިއުނާފަށް ނުފުދޭނެއެވެ؛ ޚިލާފުވަނީ އެ ޤާނޫނުގެ ކޮން އުޞޫލަކާކަން ނުވަތަ ނިންމުމުން އުފެދޭ ބަހުޘު ސާފުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ، އެހެންނޫނީ ޝަރީޢަތަށާއި ރައްދުވާ ފަރާތަށް ޖަވާބުދާރީވާނެ ގޮތެއް ނޭނގޭނެއެވެ.
5. ދެފަރާތުގެ އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތަކުގެ ދަށުން ފައިސާ ލިބެންވީ ގޮތާމެދު ދަށުކޯޓުން ސަބަބާއެކު ގޮތެއް ބުނެދީފައިވާއިރު، އެ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ގޮތް ސާފުނުކޮށް އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ (ޓެކްސްޓުގައި '12' ކަމަށް ފެންނަނީ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ވަޒީފާގެ އުޖޫރައާބެހޭ މާއްދާ (ޓެކްސްޓުގައި '23 (ށ)'؛ ނަންބަރު ފުށުއެރިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2021/SC-A/77 (އޯޝަން ހާވެސްޓް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އާދަމް ޢަބްދުލްޣަފޫރު)