އައިޑިއަލް ބޯޓް ބިލްޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ލިޓަސް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2662/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އަގާމެދު ކުރިއާލާ ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ޚިދުމަތެއްގެ އަގުގެ ގޮތުގައި އިންވޮއިސްގައިވާ ޢަދަދު ނަގައިދިނުމަކީ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ މަތިނުކޮށް ކުރި ނިންމުމެއްތޯއާއި، ކޯޓަށް މީހުން ޙާޒިރުކުރުމުގެ ޤަވާއިދުގެ 26 އަދި 28 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކޮށްފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ބަލަނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެން ކަމުން، ދަށު ކޯޓުގައި ނުހުށަހަޅާ ދިފާޢެއް (މިސާލު: އަގަކީ ޢާންމު ޢުރުފުގައިވާ އަގު ކަމަށްވާންޖެހޭ ކަމުގެ ދިފާޢު) އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ފާހަގަކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24)
2. މަދަނީ ޚުޞޫމާތުތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ނަމަވެސް، ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމު އަނެއް ޚަޞްމާ ކުރިމަތިލާ ދަފްޢެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ އެ ދަފްޢު ކުރާ ފަރާތެވެ؛ އެހެންކަމުން އިންވޮއިސްގެ އަގަށް އެއްބަސްނުވާ ކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން، އެއްބަސްވި އަގަކީ ކޮބައިކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 25)
3. ޚިދުމަތްތައް ދީފައިވާކަމާއި އިންވޮއިސްތައް ލިބުނުކަމާ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް އިންކާރުނުކޮށް، އިންވޮއިސްގެ ޢަދަދަށް އިންކާރުކުރާ ބަޔާނެއްވެސް ހުށަނާޅާނަމަ، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޖަވާބަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އިންވޮއިސްގެ ޢަދަދު ނަގައިދިނުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22-27)
4. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (2021/32) ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރީގެ މައްސަލައެއްގައި ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގުމާމެދު ބަލަންވާނީ އޭރު ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ "ކޯޓަށް މީހުން ޙާޒިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާއިދު" ގެ އަލީގައެވެ. (ޕެރ. 29-30)
5. އެ ޤަވާއިދުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، ޙާޒިރުވުމުގެ އަމުރު ލިބި މަޤުބޫލު ޢުޛުރެއްނެތި ޙާޒިރުނުވުމުން ނުވަތަ މީހާ ނުފެނިގެން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު ޙާޒިރުނުވުމުން ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމިދާނެއެވެ؛ ކޮންމެ ގޮތެއްގައިވެސް ޝަރީޢަތުގެ ތާރީޚާއި ގަޑި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އެނގިފައި އޮތުން ލާޒިމުވެއެވެ. (ޕެރ. 31-32، އިބްރާހީމް ތައުފީޤް ވ. ޢަބްދުﷲ ލަޠީފް)
6. ކުންފުންޏެއް ތަމްސީލުކުރުމަށް ޢައްޔަންކުރި ވަކީލަށް ނުވަތަ ކުންފުންޏަށް ޙާޒިރުވުމުގެ އަމުރު ރައްދުވެފައިވާނަމަ، އަމުރު ރައްދުވެފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ؛ އެހެންކަމުން ރަޖިސްޓަރޑް އެޑްރެހަށް އަމުރު ނުފޮނުވާކަމުގެ ޝަކުވާއާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ޙަވާލާދީފައިވާ އަމުރުގައި ހަވާލުވި ފަރާތް ނުފެނުނަސް، ދަށު ކޯޓުގެ ފައިލުގެ އަސްލު ލިޔުންތަކުން ހަވާލުވިކަން އެނގޭނަމަ ފުދެއެވެ. (ޕެރ. 35-38)
7. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމުމުގައި އިޖުރާއީ އުނިކަމެއް ނެތް ނަމަވެސް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ކާމިޔާބުވުމުގެ އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތެއް އޮތް އެކަށީގެންވާ ދިފާޢެއް އޮތްކަމަށް ހައިކޯޓަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ޙުކުމް ޝަރުޠުތަކާއެކު ނުވަތަ ނުލައި އެއްފަރާތްކޮށް އަލުން ބެލުމަށް ދަށު ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރަންވާނެއެވެ (އެޓޯލް ބޭންޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް)؛ މި މައްސަލައިގައި އެފަދަ ސަބަބެއް ނުފެނުނެވެ. (ޕެރ. 40)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ކޯޓަށް މީހުން ޙާޒިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާއިދުގެ 26 ވަނަ މާއްދާ އަދި 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރީގެ މައްސަލައަކަށް ނުހިނގާކަން) އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/56 (އިބްރާހީމް ތައުފީޤް ވ. ޢަބްދުﷲ ލަޠީފް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/02 (އެޓޯލް ބޭންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް)