މުޙައްމަދު ޢަލީ ވ. ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަރޓީސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 24/Cv-C-HD/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އެޕާޓްމަންޓެއް ގަތް ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކޮމަން އޭރިއާ މެއިންޓެނަންސް ފީ، ޖޫރިމަނާ އަދި ވަކީލު ފީ ދައްކަން ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމަކީ، ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާއަކަށް ތަބާނުވުމާއި، ލިޔުންތަކަށް ދިފާޢުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނުމާއި، ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމާއި، އެއްބަސްވުމެއް ނެތި ވަކީލު ފީ ނަގައިދިނުމުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޙުކުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ގައި ބަޔާންކުރަނީ އެ ކޯޓުން ނުވަތަ މަތީ ކޯޓަކުން ކުރިން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމްތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމެވެ؛ އެއީ ތަބާވުން ލާޒިމު ނިންމުންތަކެއްކަމަށް އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާތީ، ކޯޓުގެ ކުރީގެ ނިންމުމަކާ އެއްގޮތް ނުވުމަކީ އެކަނި، އެ މާއްދާއާ ހަވާލާދީ ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19–21)
2. ދަށުކޯޓުން ލިޔުންތަކެއް ބަލައިގަނެ ދިފާޢުގެ ފުރުޞަތު ނުދިންކަމަށް ބުނާނަމަ، ކޮން ލިޔުމެއްތޯއާއި، އެ ލިޔުމުގެ ސަބަބުން ޙުކުމަށް ކޮށްފައިވާ އަސަރު ކޮބައިތޯ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހެއެވެ؛ އެކަން ނުކޮށް ޤާނޫނީ ގޯހެއް ދައްކައިދެވިފައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 22–25)
3. ޚަޞްމަކު ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދޭ ހެކިންނަށް ނުވަތަ ހުށަހަޅާ ހެއްކަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރަން ނިންމާނަމަ، އެ ސަބަބު ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކުރަންވާނެއެވެ؛ ދަށުކޯޓުން އެ ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ނިންމުމުގެ ނަތީޖާ ބަދަލުވާނެ ގޮތެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 27–30)
4. މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުންތަކާ ހަވާލާދީ ޤަޟިއްޔާތަކުގައިވާ އުޞޫލުތައް ބުނެދިނުމަކުން ނުފުދޭނެއެވެ. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން އެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުވާ ގޮތާއި، އޭގެ ނަތީޖާއާއި، ޙުކުމަށް އަސަރުކުރި މިންވަރު ބަޔާންކުރުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ ދަޢުވާ އަލުން ބަލާ ނުވަތަ ހެކި އަލުން ވަޒަންކުރާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 31–33)
5. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން، އެއްބަސްވުމެއްގައި ޤާނޫނީ ވަކީލު ފީއާ ބެހޭގޮތުން އެއްބަސްވެފައިނުވާ ޙާލަތުގައި ވަކީލު ފީ ނަގައި ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 34–35)
6. ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ސީދާ އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ނަމަވެސް ކޮލެޓެރަލް އެގްރީމެންޓްގެ މަފްހޫމުގެ ދަށުން ފަރާތެއް ޤާނޫނީގޮތުން ބަނދެވޭ ޙާލަތުގައި، ވަކީލު ފީއާ ބެހޭ ސުވާލުގައި ބަލަންޖެހޭނީ ފުރަތަމަ އެއްބަސްވުން ވެވުނު ފަރާތްތަކުގެ އެއްބަސްވުމުގައި (އޭގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައިވާ ހިންގާ ގަވާއިދުވެސް ހިމެނޭ) ވަކީލު ފީއާ ގުޅޭގޮތުން އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތަށެވެ؛ އެފަދަ އެއްބަސްވުމެއް އޮތްނަމަ ވަކީލު ފީ ނަގައިދެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 36–40)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)(2)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26 (މެރީޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ)
• ހައިކޯޓުގެ 2011/HC-A/192 (މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވ. ޤާސިމް އިބްރާހީމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން)، ޕެރ. 10
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/09 (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ހައިކޯޓުގެ 2009/HC-A/348 (ޢަބްދުﷲ ރަޝާދު ވ. ޢަބްދުއްޞަމަދު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/402 (އަޙްމަދު ފިރާޤު ވ. ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަޓީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/60 (މާޔާފުށި ރިސޯޓް މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އޮސްމޯސިސް އޭޝިއާ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް، [2024] SC 18)
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021) ގެ 268 އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތު)