އަލީފާ މުޙައްމަދު އަދި 2 މީހުން ވ. ސެންޓަރ އެންޓަރޕްރައިސަސް އަދި 6 ފަރާތެއް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1102/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބޭންކް އޮފް ސިލޯނުން ސެންޓަރ އެންޓަރޕްރައިސަސްއަށް ދޫކުރި ކްރެޑިޓް ލިމިޓަށް ގެރެންޓީދިން ބައެއް ގެރެންޓަރުންނާ ބޭންކު އެއްބަސްވެ އެ ފަރާތްތައް ޒިންމާއިން ދޫކޮށްލުމާއި، ރަހުނުކުރި ގޯއްޗެއްގެ ރަހުނު ފިލުވުމުން ދެން ތިބި ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ބާކީ ދަރަނި ލާޒިމުކޮށް ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ދިން ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމަކީ އެއްބަސްވުންތަކާއި، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައިގެ އުޞޫލާއި، ދަޢުވާގައި އެދުނު ގޮތާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި ހުށަހެޅި ނުކުތާތަކަކީ އިސްތިއުނާފަށް ބެލެވޭ މިންވަރަށް ވާސިލުވާ ނުކުތާތަކެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށު ކޯޓުގެ އެއް ޤަޟިއްޔާއަކަށް ހުށަހެޅޭ އެތައް އިސްތިއުނާފެއް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލާއި ހައިކޯޓުގެ 'މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު' އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ފަނޑިޔާރުންގެ އެއް ބެންޗަކުން އެކުއެކީގައި ބަލައި އެއް 'ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތް' ރިޕޯޓެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 4)
2. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓަންޖެހޭ ގޮތް ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެކެވެ. ހެކި ވަޒަންކުރި ގޮތް ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނާނަމަ ޚިލާފުވީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ ކޮން އުޞޫލަކާކަން ބުނެދޭންވާނެއެވެ؛ އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާއަކީ ދަށު މަރުޙަލާގައި ވަޒަންކުރި ހެކި އަލުން ވަޒަންކުރާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޤަޟިއްޔާ). އެހެންކަމުން، ލޯނު، ރަހުނު އަދި ގެރެންޓީ އެއްބަސްވުންތަކަށް ދަށު ކޯޓުން ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ބުނާއިރު، ރިޢާޔަތްނުކުރީ އެ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ކޮން މާއްދާއަކަށްކަން ބުނެނުދީފިނަމަ އެއީ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 36-38)
3. ދަޢުވާއިގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަކު ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާ އެއްބަސްވެ، ބާކީ ދައްކަންޖެހޭ ޢަދަދާމެދު އެއްބަސްވެ ތިމާގެ ބައި ދައްކައި ތިމާގެ މަޤާމު ބަދަލުކޮށްފިނަމަ، އެ ފަރާތް ކުރިން ދެއްކި ވާހަކައަށް ޝަރީޢަތުން ރިޢާޔަތްނުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 37)
4. ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ. ނަމަވެސް ބޭންކުން ކްރެޑިޓް ލިމިޓް ހަމަޖެހުނުކަމުގެ ލިޔުމާއި ރަހުނު އަދި ގެރެންޓީ އެއްބަސްވުންތަކާއި އެކައުންޓް ތަފްޞީލު ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާއިރު، ބޭންކުން ބަޔާންކުރާ ޢަދަދަކީ ރަނގަޅު ޢަދަދެއް ނޫންކަމަށް ދަށު ކޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ބާކީ ޢަދަދު ސާބިތުކޮށްދީފައިނުވާކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ނުކުތާއެއް ނެގޭނެ ކަމަކަށް ނުދެކެވެއެވެ. (ޕެރ. 39-40)
5. އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގައި، ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ޚިލާފުވާ ޤާނޫނީ ނައްޞަކީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ އުޞޫލަކީ ކޮބައިކަން ސާފުކޮށް، ޤާނޫނީ ބަޙުޘެއް އުފެދޭ މިންވަރަށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާއި ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކީ އިސްތިއުނާފުގެ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ މިންވަރަށް ވާސިލުވާ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 42)
6. ގުޅުވައިގެން ބަލާ އިސްތިއުނާފުތަކުގެ ތެރެއިން އެކެއްގައި ހުށަހެޅި ނުކުތާތަކަކީ އަނެއް އިސްތިއުނާފުގައި ހުށަހެޅި ވާހަކަދެކެވި ގޮތް ކަނޑައެޅިފައިވާ ނުކުތާތަކެއްކަމަށްވާނަމަ، އެ ނުކުތާތަކަށް އިތުރަށް ރިޢާޔަތްކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 44)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)ގެ (1) އަދި (2)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 'މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު' (ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ FAM/2021/02، 27 ޖަނަވަރީ 2021)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛު އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)، 13 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް ޤަޟިއްޔާ (2019/SC-A/98)، 17 ވަނަ ނަންބަރު