ވެލްލޭންޑް އިންވެސްޓްމެންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ނޫރިދޫ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4685/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

(1) ވެލްލޭންޑުން ހުށަހެޅި ދެ ޝަފަހީ ހެކިން ޙާޟިރުނުކޮށް މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ (2) ދަށުކޯޓުގައި ނުނަގާ، އެއްބަސްވުމަކީ އުފެދުމުގައިވެސް ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްކަމުގެ ދިފާޢު (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 އަދި 17 ވަނަ މާއްދާ) އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ބެލޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޚަޞްމުންނަށް ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތައް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ޝަރީޢަތުން ތަނަވަސްކޮށްދޭންވާނެއެވެ. އެ ފުރުޞަތު ނުދީ ޚަޞްމު އެ ޙައްޤުން މަޙްރޫމުކުރުމަކީ މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކުރެވިދާނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެކެވެ. (ޕެރ. 12)
2. ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ހެއްކަކީ މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި ހެއްކަކަށް ނުވެދާނެތީ، ސާބިތުކުރަންޖެހޭ ކަމަކާ ގުޅުމެއް ނެތް ނުވަތަ ޙާޟިރުކުރުމުން އިތުރު ނަތީޖާއެއް ނުނިކުންނާނެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ގުޅުންހުރި ހެކިތަކާއި ގުޅުންނެތް ހެކިތައް ދަނެގަނެ، ހެކި ހުށަހަޅާފައިވަނީ ކޮންކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށްކަން ބަލައި، ބަލައިގަނެވޭނެ ހެކިތަކާއި ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ ހެކިން ކަނޑައަޅާނީ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރު ކަމަށްވާއިރު، އެއީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ ތަޤްދީރީ ބާރެކެވެ. (ޕެރ. 13)
3. ޚަޞްމު ހުށަހެޅި ހެކި ބަލައިނުގަތުމަށް ނުވަތަ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަށް ފަނޑިޔާރު ނިންމައިފިނަމަ، އެގޮތަށް ނިންމި ސަބަބު ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށް، އެ ސަބަބަކީ އެކަށީގެންވާ ރަނގަޅު ސަބަބަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 14)
4. ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ބިނާކުރި އަސާސް ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް، ނުވަތަ ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބަކީ ރަނގަޅު ސަބަބެއް ނޫންކަން، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބަޔާންކޮށްދެވިފައި ނުވާނަމަ، ފަނޑިޔާރުގެ ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ދަށުން ކުރި އެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 18، 24)
5. އެއްބަސްވުމުގައި ނޯޓިސްތަކާއި އެދޭ ކަންތައްތައް އަންގަންވާނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ އެޑްރެހަށް ލިޔުމުން ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ކުއްޔަށް ދިން އުޅަނދު ބޭނުންނުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި އޮތްކަން ފޯނުން އެންގިކަމަށް ބުނުމަކީ، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތަށް ލިޔުމުން އެކަން އަންގާފައިވާކަން ނޭނގޭ ޙާލަތުގައި، ހެކިން ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19)
6. ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެން ކަމަށްވާތީ، ދަށުކޯޓުގައި ނަގާ ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިހުރެ ނުނަގާ ދިފާޢެއް ނުވަތަ ނުކުތާއެއް (މިސާލަކަށް، އެއްބަސްވުމަކީ އުފެދުމުގައިވެސް ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްކަމުގެ ދިފާޢު) އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21–23، 25)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-A/216 (ޢަބްދުﷲ އަނީސް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/192 (މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވ. ޤާސިމް އިބްރާހީމް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/HC-A/145 (ސިލިންކޯ އިންޝުއަރެންސް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢާއިޝަތު އިބްރާހީމް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-A/25 (މަޢުނު މުޙައްމަދު ވ. އިބްރާހީމް މުޢިއްޒު އަދި އެހެން ފަރާތްތައް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/SC-A/41