މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. ހަބީބް ބޭންކް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ނިންމުމުގެ ޢިބާރާތް ލިޔުމުގައި ނެތް)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3604/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ލޯނު އެއްބަސްވުމުގެ 10 ވަނަ މާއްދާ (ޕްރިންސިޕަލް ޢަދަދާ ހަމައަށް ފެސިލިޓީ އައުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު) ސިވިލް ކޯޓުން މާނަކުރި ގޮތާއި، ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކުރުން ލަސްވުމާއި، ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ އޮޅުންފިލުވުމުގެ ޝަރުޠާއި، ސޮއިކުރި ހައިސިއްޔަތާއި، ހެކި ވަޒަންކުރުމަށް ބަލައި، ރަހުނު ބާޠިލުކޮށް ގޯތީގެ ރަޖިސްޓްރީ ހަވާލުކުރަން ނުޖެހޭ ކަމަށް ކުރި ޙުކުމް ރަނގަޅުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިންގެ ނިޔަތް އެންމެ ސާފުކޮށް ފެންނާނީ އެމީހުން ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުމުންނެވެ؛ އެއްބަސްވުމުގެ ޢިބާރާތްތަކުން ސާފުކޮށް ދޭހަވާ މާނަ ނޫން އެހެން މާނައެއް ދީ، އެއްބަސްވުން ފުޅާކުރުން ނުވަތަ ހަނިކުރުމަކީ ކޯޓުތަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16)
2. ޕްރިންސިޕަލް ޢަދަދަށްވުރެ އިތުރުނުވާ ގޮތަށް ފެސިލިޓީ އައުކުރުމާއި ދެމެހެއްޓުމުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭންކަށް ދޭ މާއްދާ ސިވިލް ކޯޓުން މާނަކުރި ގޮތަކީ ގެރެންޓަރަށް ބޭއިންޞާފުވާ ގޮތަކަށް ނުވަތަ މާއްދާގެ ޢިބާރާތުން ދޭހަވާ ދާއިރާއިން ބޭރުން ކޮށްފައިވާ މާނަކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15–16)
3. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ރަހުނުކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގައި ރަހުނު ރަޖިސްޓްރީކުރަންޖެހޭ މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވެއެވެ؛ ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ ބޭނުމަކީ މުދަލަކީ ރަހުނުކޮށްފައިވާ މުދަލެއްކަން އެނގޭނެ ގޮތް ހަމަޖެއްސުމާއި ރަހުނު ތަންފީޛުކުރާއިރު އިސްކަންދެވޭ ތަރުތީބު ކަނޑައެޅުމެވެ؛ 2014/HC-A/77 އާއި 2014/HC-A/219 ގައި ރަޖިސްޓްރީ ނުކުރުމަކީ ރަހުނު ބާޠިލުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައެއް ނުވާއިރު، މައްސަލަ ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއިރު ރަޖިސްޓްރީ ނުކޮށްވިއަސް ފަހުން ކަމާބެހޭ މިނިސްޓްރީގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ރަހުނު ބާޠިލެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 17)
4. 2018/HC-A/60 ގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލުން، ދެ ހެކިންގެ ޙާޟިރުގައި ސޮއިކޮށް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ރަހުނު އެއްބަސްވުމެއްގައި ހުރި ކަންކަން ބައިވެރިންނަށް އޮޅުންފިލުވައިދީފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭނެ ކަމުން، އެނޫން ގޮތަކަށް ހެއްކެއް ނެތްނަމަ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ގެ (ށ) ގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 18)
5. ރަހުނަކީ ދަރަނި އަދާނުކުރެވިއްޖެނަމަ ވިއްކައިގެން ނުވަތަ ކުއްޔަށްދީގެން ދަރަނި އަދާކުރެވޭނެ މުދަލެއް ކަމާއި، ކަފާލާ (ގެރެންޓީ) އަކީ ދަރަނިވެރިޔާ އަދާނުކުރެވިއްޖެނަމަ ފަރުދީ ގޮތުން ޒިންމާވުން ކަމުން، އެއްބަސްވުމުގައި 'ގެރެންޓަރ' ކަމަށް ނަން ކިޔާފައިވިއަސް، ފަރުދީ ޒިންމާ އުފުލާކަމަށް ޔަޤީންކަން ދީފައިނުވާ ފަރާތެއް ސޮއިކޮށްފައިވަނީ ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތުގެ ހައިސިއްޔަތުންނެވެ. (ޕެރ. 19)
6. ދަށުކޯޓުން ތަފްޞީލުކޮށް ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅައި މައުޟޫޢުގެ ތެރޭގައި ނުބަލާ ދޫކޮށްލި ލިޔުމެއްގެ ޞައްޙަކަމާމެދު، ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ބޭއިންޞާފުވި ކަމަށް ބުނާ ނުކުތާ ޤާއިމެއް ނުވެއެވެ؛ އަދި ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއާއި 2019/SC-L/91 ގައިވާ ގޮތުން ދަށުކޯޓުން ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރި ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން އިސްތިއުނާފުގެ މިންގަނޑަށް ވާޞިލެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 20–21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ގެ (ށ) އަދި 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ބިމާއި އިމާރާތް އަދި ފްލެޓް ރަހުނުކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 5 ވަނަ މާއްދާ (އަދި 2014/HC-A/219 ގައި ޙަވާލާދީފައިވާ 10 ވަނަ މާއްދާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• ހައިކޯޓު 2014/HC-A/77 (އިބްރާހީމް ޝަފީޤް ވ. ބޭންކް އޮފް ސިލޯން)
• ހައިކޯޓު 2014/HC-A/219 (އަޙްމަދު ޙަމީދު ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ)
• ހައިކޯޓު 2018/HC-A/60 (ޢަބްދުއްލަޠީފް ޢަބްދުﷲ ވ. ދަ މޮރިޝަސް ކޮމާޝަލް ބޭންކް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ހައިކޯޓު 2019/HC-A/504