ސްޕީޑް ލިންކް ގްލޯބަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖަވާޒް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2979/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުރެޑިޓަށް މުދާ ދޫކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، އިންވޮއިސް ރައްދުކުރިކަން ސާބިތުނުވާއިރު ލަސްވުމުގެ ޖޫރިމަނާ ނަގައިދެވޭތޯއާއި، ޤާނޫނީ ވަކީލު ފީ ނަގައިދެވޭތޯއާއި، ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ހެއްކެއް ހައިކޯޓުގައި ބަލައިގަނެވޭތޯއާއި، ފައިސާގެ ޢަދަދު ހިސާބުކުރުމުގައި އޮޅުމެއް އޮތްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅޭ ދަޢުވާއެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ޢާއްމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން އުފުލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތެވެ. ކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ކަންކަން ހާމަކުރުމާއި ހެކިތައް ހުށަހެޅުމުގެ ޒިންމާ އޮންނަނީ އެކަން ސާބިތުކުރަން އެދޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 19، 21)
2. ހެކި ހާމަކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބި އޮއްވާ އެ ފުރުސަތުގެ ބޭނުން ނުހިފައި ދަށުކޯޓަށް ހުށަނާޅާ ހެއްކެއް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހުށަހަޅަން ފުރުސަތު ނުދެވޭނެއެވެ. އިސްތިސްނާ ބައެއް ޙާލަތްތައް ފިޔަވައި، އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި މައްސަލަ ބަލަންޖެހެނީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ދިފާޢުތަކާއި ހެކިތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ؛ ދަށުކޯޓުގައި ނުދައްކާ ވާހަކައަކަށް ނުވަތަ ހުށަނާޅާ ހެއްކަކަށް ބިނާކޮށް ހައިކޯޓުގައި ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20-21، 31)
3. އިންވޮއިސް ރައްދުކުރިކަމާއި ރައްދުކުރި ތާރީޚު ސާބިތުނުވާނަމަ، އިންވޮއިސް ކުރާ ދުވަހަށް ބަލައިގެން ހިސާބުކުރަންޖެހޭ ލަސްވުމުގެ ޖޫރިމަނާ ހިސާބުކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނެތުމުން، އެ ޖޫރިމަނާ ނަގައިނުދިނުމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެނައުމަށް ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 29-31)
4. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙަސަން ޢަލިމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް (2021 SC 50) ގައި ޝަރުތު ޖަޒާއީއާ ގުޅޭ ގޮތުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތައް ތަޠުބީޤުކުރާއިރު، އެއްބަސްވުމުގައި ހިމަނާފައިވާ ގޮތާއި މިންވަރަށް ބަލާއިރު ފަރާތަކަށް ޢުޤޫބާތެއް ކުރިމަތިކުރުވުމުގެ ގޮތުން ހިމަނާފައިވާ ޖޫރިމަނާއެއް ނަގައިދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 32)
5. ޤާނޫނީ ވަކީލު ފީ ޝަރީޢަތް މެދުވެރިކޮށް ނަގައިދެވޭނީ ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/47 ގައި ބުނާ ޝަރުތުތައް ފުރިހަމަވާނަމައެވެ؛ ވަކީލާއި މުވައްކިލާ ދެމެދު އެއްބަސްވުމާއި، ފީ ދެއްކިކަމުގެ ލިޔުމާއި، ޙާޟިރުވި ފަރާތަކީ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްކަން އެނގޭ ލިޔުން ފަދަ ލިޔުންތައް ކޯޓާ ޙިއްސާނުކުރާނަމަ، ކޯޓާ ޙިއްސާނުކުރާ ލިޔުމަކަށް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރާނެ ގޮތެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 34-35)
6. ދަޢުވާއެއް ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ލިޔުންތައް އެއްކުރުމަކީ ކޯޓުގެ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އޮންނަ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 36)
7. ދަށުކޯޓުން ދައްކަންޖެހޭ ޢަދަދު ކަނޑައަޅާފައިވަނީ އިންވޮއިސްތަކަށް ބުރަދަނެއް ދީގެން ނޫން، ހުށަހެޅި ޗެކުތަކަށް ބިނާކޮށްނަމަ، ވަކި އިންވޮއިސްއެއްގެ ޢަދަދު ޙުކުމުގައި ނުހިމެނުމަކީ ހައިކޯޓުން ރަނގަޅުކުރަންޖެހޭ ހިސާބުގެ އޮޅުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25-27)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/47 ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙަސަން ޢަލިމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް 2021 SC 50