ޒުލްފާ އަޙްމަދު ވ. އޭ އެންޑް އޭ ބްރަދަރސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4211/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޢިމާރާތްކުރުމާއި ކުއްޔަށްދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެ ފްލޯތައް އަތުލުމުން، ކުލި ދައްކައި ފްލޯތައް ޙަވާލުކުރުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމުގައި، (1) ގުޅުންހުރި މައްސަލައެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވުމަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމާއި، (2) ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤު އޮތްކަން އެނގިހުރެ އެއްބަސްވުމަށް ވަނުމަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމާއި، (3) ބޭންކް ލޯނު ނުދެއްކުމަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމެއްކަމަށް ނުބެލުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށުމަރުޙަލާގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވުމަކީ އެ ނިންމުން ތަންފީޛުވުން ހުއްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި އެފަދަ އިސްތިއުނާފެއްގެ ސަބަބުން ގުޅުންހުރި އެހެން މައްސަލަތަކުގެ ޝަރީޢަތްކުރުން އޮޓޮމެޓިކުން ހުއްޓިގެން ނުދެއެވެ. އެކަމަށް ބޭނުންވާ ފަރާތަކަށް ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރުމުގެ އަމުރަކަށް ނުވަތަ ޝަރީޢަތް މަޑުޖައްސާލުމުގެ (stay of proceedings) އަމުރަކަށް އެދެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
2. ޙުކުމް ތަންފީޛު ފަސްކުރުމުގެ ނުވަތަ ޝަރީޢަތް މަޑުޖައްސާލުމުގެ އަމުރަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، އިސްތިއުނާފު ކާމިޔާބުވުމުގެ ފުރުޞަތު، އަމުރު ނުނެރުނުނަމަ ވާނެ ފޫނުބެއްދޭ ގެއްލުން، އެހެން ފަރާތްތަކަށް ލިބޭނެ ގެއްލުމާއި ޢާންމު މަޞްލަޙަތު ފަދަ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 21)
3. އެފަދަ ފަރުވާއަކަށް އެދުމެއް ނެތި، ގުޅުންހުރި މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވިފައިވާތީ ދަށުކޯޓުން އެކަމަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ބުނުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 25-26)
4. ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހެދިކަމަށް ނުވަތަ ހެކިތަކާއި ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ އިސްތިއުނާފުގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރައެވެ. ޤާނޫނުގައިވާ ޙާލަތްތަކުން ކޮން ޙާލަތެއް އޮތްކަން ތަފްޞީލާއެކު ހާމަކުރުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ (އަދި ވަކީލުގެ) ޒިންމާއެވެ. (ޕެރ. 27-28)
5. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ކޮންޓްރެކްޓެއް ބާޠިލުވާ ނުވަތަ ބާޠިލުކުރެވިދާނެ ޙާލަތްތައް (ޙަޤީޤަތެއް ބަދަލުވުން، އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރު ނެތުން، ބާޠިލު ކޮންޓްރެކްޓް، ބިރުދެއްކުން، ނުރަނގަޅު ނުފޫޛު، ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލުން) ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، މިއީ ކޮންމެ އެއްޗެއް ސާބިތުވުމަށް ވަކި އުންޞުރުތަކެއް ޤާއިމުވާންޖެހޭ މަފްހޫމްތަކެކެވެ. ކޮންޓްރެކްޓަކަށް އަސަރުކުރާ ދިފާޢެއް ހުށަހަޅާ ފަރާތުން، (ޚާއްޞަކޮށް ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީ ލިބޭއިރު) އެ ދިފާޢު ސާފުކޮށް ކޯޓުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 32-34)
6. އެއްބަސްވުމަށް ވަންއިރު ތަނުގެ މައްޗަށް ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤު އޮތްކަން ދެފަރާތަށް އެނގުމާއި، ތަންފީޛުކުރުމުގައި ދަތިތަކެއް ހުރުމަކީ، ޤާނޫނީ މަފްހޫމެއްގެ އަލީގައި ބަޔާންނުކުރާހާ ހިނދަކު، ކޮންޓްރެކްޓަށާއި އޭގެން އުފެދޭ އިލްތިޒާމްތަކަށް އަސަރުކުރާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 33-36)
7. ދަށުކޯޓުން ޚިލާފުވުމުގެ ދަޢުވާއާމެދު ދެކޭގޮތް ސަބަބުތަކާއެކު ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އެ ފާހަގަކުރުންތަކަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ތަޢުނުނުކުރާނަމަ، އެ ނުކުތާގެ މައްޗަށް ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 41-42)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) - އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) - ކޮންޓްރެކްޓް ބާޠިލުވާ / ބާޠިލުކުރެވިދާނެ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާތައް
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/09
• Long v. Robinson, 432 F.2d 977 (4th Circuit, 1970)
• ހައިކޯޓުގެ 2017/HC-A/108 (ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ޙަވާލާދީފައިވާ)
• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/79 (ގުޅުންހުރި މައްސަލަ)
• ސިވިލް ކޯޓުގެ 272/Cv-C/2018 އަދި 1769/Cv-C/2015 (ގުޅުންހުރި މައްސަލަތައް)