ޙަސަން އިބްރާހީމް ވ. މުޙައްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު، ޚިލާފުވި ފަރާތާއި ބަދަލުގެ މިންވަރު އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1175/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިމާއި ޢިމާރާތް ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި، އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ގޭގެ ވެރިފަރާތެއްގެ އެންގުމަށް ބަރޯސާވެ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތް ތަން ދޫކޮށްލުމުން، އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވީ ކޮން ފަރާތެއްކަމާއި، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތް ތަނުގައި އުޅުނު މުއްދަތު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ ކާކުގެ މައްޗަށްކަމާއި، ޚިލާފުވި ފަރާތް ކަނޑައަޅާ ނުލައި ސިވިލް ކޯޓުން ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމަށް ކުރި ޙުކުމް ޤާއިމުވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދެ ފަރާތުން ވަކިވަކިން އިސްތިއުނާފުކުރި، އެއް ދަށުކޯޓު ޤަޟިއްޔާއެއްގެ އިސްތިއުނާފުތައް، މައުޟޫޢު އެއްގޮތްވާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލާއި ހައިކޯޓުގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެއް ބެންޗަކުން އެކުއެކީ ބަލައި، އެއް ނިންމުމެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 4)
2. ކޮންޓްރެކްޓަކީ ދެމީހެއްގެ ނުވަތަ ދެމީހަކަށްވުރެ ގިނަ ބައެއްގެ މެދުގައި ވާ އެއްބަސްވުމެއް ކަމުން، އެއްބަސްވުމަކާ ގުޅިގެން އުފަންވާ އެންމެހައި ޙައްޤުތަކާއި އިލްތިޒާމުތައް ލިބިގެންވަނީ އެ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނަށެވެ (ޕްރިވިޓީ އޮފް ކޮންޓްރެކްޓް). (ޕެރ. 46-47)
3. ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުވިކަމަށް ނުވަތަ ތަނުން ނުކުތުމަށް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތަށް ނާންގާހައި ހިނދަކު، އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ތިންވަނަ ފަރާތެއް (ގޭގެ ވެރިފަރާތް) އާއި އެހެން ފަރާތެއްގެ ދެމެދު ކުރެވުނު މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން، ބައިވެރިންގެ ދެމެދުގައިވާ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުވިކަމަށް ބަލަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ފަރާތެއްގެ ބުނުމަށް ބަރޯސާވެ، ކޮންޓްރެކްޓުތަކާމެދު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޢާންމު އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށް ބައިވެރިއަކު ކުރާ ޢަމަލެއްގެ ނަތީޖާއަށް ޒިންމާވާންޖެހޭނީ އެ ބައިވެރިޔާއެވެ، އެއީ އޭނާއަށް ލިބުނު ގެއްލުމެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް. (ޕެރ. 49-50، 52)
4. އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ކުންފުންޏަކުން ކުއްޔަށް ދިން ތަން މެނޭޖްކުރިއަސް ނުކުރިއަސް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ބައިވެރިންގެ ދެމެދުގައިވާ އެއްބަސްވުމަށް އަސަރުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 53)
5. ކުއްޔަށް ހިފި ތަނުން ނުކުތްކަން ނުވަތަ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލު ނުކުރަން ނިންމިކަން ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތަށް އެންގުމުގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާ އޮތީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. ތަން ދޫކުރިކަން އަންގައި ތަޅުދަނޑި ޙަވާލުނުކުރާހާ ހިނދަކު، ތަން ދޫކުރިކަމަށް ނުވަތަ އެއްބަސްވުން ނިމުނުކަމަށް ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތް ބަލަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. ތަނުގައި އުޅުނީ ކޮންމެވެސް ކުރު މުއްދަތަކަށްކަން ސާބިތުކުރުމަކީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން، އެކަން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 55)
6. އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ ފަރާތަކަށް ކުލި ދެއްކުމާއި ތަޅުދަނޑި ޙަވާލުކުރުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތް ތަނުގައި އުޅުނީ ހަމައެކަނި އެ މުއްދަތަށްކަމަށް ބަލަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 56)
7. ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތް ތަން ދޫކޮށްލީ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއަކަށް ނުވާ، އަދި އޭނާގެ މައްޗަށް ޙައްޤެއް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ބާރެއް ނެތް ފަރާތެއްގެ ބަހުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާނަމަ، ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތް ތަން ބޭނުންކުރުމަށް ހުރަސްއެޅިކަމަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 61)
8. އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ކަނޑައަޅާއިރު، އެ ނިންމުމަށް ބިނާކުރި ލިޔުމާއި، ހެއްކާއި، ޤާނޫނީ އަސާސާއި، ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް، ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 58)
9. ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ކުރިން، އަސާސީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިންގެ ތެރެއިން ޚިލާފުވީ ކޮން ފަރާތެއްކަމާއި ޚިލާފުވީ ކޮންއިރަކުކަން ކަނޑައަޅަންޖެހޭނެއެވެ؛ އެކަން ކަނޑައަޅާ ނުލައި ބަދަލާ ގުޅޭ ނުކުތާއަކާމެދު އިންޞާފުވެރިކަމާއެކު ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެ ނޫނެވެ. ދަށުކޯޓުން އެކަން ކަނޑައަޅާފައި ނުވާނަމަ، ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް އަލުން ބެލުމަށް ތަޙުވީލުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 59-60، 65-67)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ) (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު)
• ހައިކޯޓުގެ "މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު" (ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02، 27 ޖަނަވަރީ 2021)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) - 13 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2021/SC-A/41 (އޭޖީ މެލްކޯ އެލެވޭޓަރ މޯލްޑިވްސް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އެމްވީކޭ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) - 15 ވަނަ ޕެރެގްރާފް
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/59 (ޔޫމެޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/85 (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕވޓ ލޓޑ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2020/SC-A/38 (ސެންޓަރ އެންޓަރޕްރައިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޓްރޮޕިކް އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)