ބުސައިނާ އަޙްމަދު ރިޟާ ވ. ނިއު އެލައިޑް މެނޭޖްމެންޓް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 156/Cv-C-HD/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ދިން ތަން ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތާ ހަވާލުކުރިކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ކޮން ފަރާތެއްތޯއާއި، ތަން ހަވާލުކުރިކަން ސާބިތުނުވާ ޙާލަތުގައި ކުރިއަށް ދެއްކި ފައިސާ އަނބުރާ ދޭންޖެހޭތޯއާއި، ކުންފުނީގެ މުވައްޒަފުންގެ ހެކިބަހަށް ދަށުކޯޓުން ބުރަދަން ދިނުން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނާ ޚިލާފުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ ޚުޞޫމާތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ކަމަށާއި، މި މާނައިގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަކީ ހަމައެކަނި ދަޢުވާ ކޯޓަށް އުފުލާ ފަރާތް ނޫން ކަމަށާއި، ދިފާޢުގައި ދަފްޢެއް ކުރިމަތިކުރާ ފަރާތުން އެ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމަކީ އެ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ). އެހެންކަމުން، ތަން ހަވާލުކުރިކަމަށް ބުނާ ކުއްޔަށްދޭ ފަރާތަށް އެކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮވެއެވެ.
2. ހެއްކަކުން ދެގޮތަކަށް ދޭހަވާއިރު ދެގޮތުން އެއްވެސް ގޮތަކީ މުސްތަޙީލު ގޮތެއް ނޫންނަމަ، ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތް ތަރުތީބުކޮށް އެންމެ ގާތް ގޮތް ކަނޑައަޅަންވާނެ ކަމަށާއި، ސާބިތުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރެވުނީ އެކަން ނުވުމަށްވުރެ ވުން ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ ވަރަށް ސާބިތުކުރެވިއްޖެނަމައެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/49 މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން).
3. ކުލި ދައްކަންވާނީ ތަން ހަވާލުކުރުމަށްފަހު ކަމަށް އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ނަމަވެސް، 'ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓް' ކަމަށް ޖަހައި 'ދެމަހުގެ ކުލި' ކަމަށް ބަޔާންކޮށް، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ނިސްބަތުން ހިސާބުނުކޮށް އެއްފަހަރާ ކުރިއަށް ދެއްކި ފައިސާއަކީ ތަން ހަވާލުކޮށް ކުލި ހިނގަން ފެށިކަން ދަލާލަތުކޮށްދޭ ހެއްކެއް ނޫނެވެ.
4. ތަން ހަވާލުކުރިކަން ސާބިތުނުވާ ޙާލަތުގައި ފައިސާ ދެވިފައިވާކަމާމެދު ސުވާލެއް ނެތްނަމަ، އެ ފައިސާއަކީ ކުލިކަމުގައި ވިޔަސް ތަން ނިންމުމަށް ދިން ފައިސާކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ފައިސާ އަނބުރާ ދޭންޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައެޅި ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނުވެއެވެ.
5. ދަށުކޯޓުން ހެކިބަހެއް އެކަހެރިކޮށް ބެލި ނަމަވެސް ނިންމުމަށް އަސަރުނުކުރާ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ހެކިބަހަށް ބުރަދަން ދީގެން މައްސަލަ ނިންމާފައިވާ ކަމަށް ނުބެލެވޭތީ، އެ ހެކިބަހާ ގުޅޭ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ ނިންމުން ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.
6. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދޭނަމަ 'ވަގުތީ އަމުރަށް އެދޭ ފޯމް' މެދުވެރިކޮށް ވަކިން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ކަމަށާއި، އެ ފޯމު ހުށަނާޅާނަމަ އެކަމާމެދު ގޮތެއް ނުނިންމޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/SC-A/49 ޤަޟިއްޔާ (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/278 ޤަޟިއްޔާ (ރާރާ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕވޓ ލޓޑ ވ. މުޙައްމަދު މުޖްތަބާ) — އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ހަވާލާދީފައި
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް) — އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ހަވާލާދީފައި
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް) — އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ހަވާލާދީފައި