އިންނަފުށި މެރިން ރިސަރޗް ވިލެޖް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް ބަލައިނުގަނެވުނު (ތަޙުލީލުން)؛ ރަސްމީ ނިންމުމުގެ ބައި ފައިލުގައި ނެތް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2307/Cv-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

(1) ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަކީ ދަޢުވާކުރި ކުންފުނީގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުގެ މާމަ ދެބެންގެ ދަރިއެއް ކަމަށް ބުނާތީ ބާޠިލް އިޖުރާއަތެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތް ހިނގާފައިވޭތޯ، އަދި ދަށުކޯޓުގައި ނުނަގާ އިޖުރާއީ ނުކުތާއެއް އިސްތިއުނާފުގައި ބަލައިގަނެވޭތޯ؛ (2) ރަށް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ކުއްޔަށްދިން ކަމަށް ބުނާ ދަޢުވާގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށް މައްސަލަ ނިމިފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން، ޙުކުމްކުރި ފަނޑިޔާރަކީ މައްސަލަ ބެލުމަށް ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ހުރަހެއް މެދުވެރިވެފައިވާ ފަނޑިޔާރަކަށް ވުމަކީ ނިންމުމުގެ ކުރިއަށް އައި އިޖުރާއަތް ބާޠިލުކުރާ އައިބެއްގެ ގޮތުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ޙާލަތެކެވެ.
2. ނިންމުމުގެ ކުރިއަށް އައި އިޖުރާއަތެއް ބާޠިލުކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފެއް ބަލައިގަނެވޭނީ (ހ) އެ އިޖުރާއަތު ނިންމުމަށް ސީދާ އަސަރުކޮށްފައިވުމާއި (ށ) ދަށުކޯޓުގައި އެ ނުކުތާ ފާހަގަކުރުމުން އެއަށް ނަޒަރުނުކޮށް ދޫކޮށްލެވިފައިވުން ފުރިހަމަވެގެންނެވެ؛ މި ޝަރުޠަށް ހުރި އިސްތިސްނާއަކީ ދައުލަތުގެ ޢާންމު މަޞްލަޙަތާ ގުޅޭ މައްސަލަތަކުގައި ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހުގެ ހުއްދައާއެކު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހައިކޯޓުގައި ނެގުމެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/20 ވެސް ބަލާ).
3. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑުގެ ދަށުން، ފަނޑިޔާރަކާ ތިންވަނަ ދަރަޖައަށްވުރެ ގާތް ތިމާގެ މީހަކު ހިމެނޭ މައްސަލައެއް އެ ފަނޑިޔާރު ނުބަލަން ވާނެ؛ ނަމަވެސް އެ ގުޅުން ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަނުކޮށް، ޢާންމު މަޞްލަޙަތުގެ އިސްތިސްނާ ނުނަގައި، ގުޅުން އޮތްކަމުގެ ދަލީލެއްވެސް ހުށަނާޅާނަމަ، އެ ނުކުތާއިން ނިންމުމުގެ އިޖުރާއަތު ބާޠިލްކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެ އިސްތިއުނާފެއް ނުވާނެ.
4. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކަށް ތަބާވެ، އިސްތިއުނާފަށް ހުއްދަ ދޭންވާނީ އިސްތިއުނާފުން ކާމިޔާބުވުމުގެ އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތެއް އޮތް ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނުކުތާގައި ހިމެނޭނަމައެވެ؛ ދަށުކޯޓުން ހެއްކެއް ހުށަނާޅާކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައިވާ ކަމެއްގައި ސާފު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނުއުފައްދާ ނުކުތާއަކީ ހައިކޯޓުން ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނޫން.
5. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ (2010/SC-A/02) ޤަޟިއްޔާއަށް ތަބާވެ، ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށެވެ؛ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ކުރާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރަންވާނީ އެ ފަރާތުންނެވެ. އެހެންކަމުން ރަށް ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ކުއްޔަށްދިންކަމާއި ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ރަށަށް އެރިކަން ފަދަ ވާޤިޢާތައް ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ އެކަން ދަޢުވާކުރި ފަރާތަށް ކަމުން، ލިޔެކިޔުން ހުންނާނީ ދައުލަތުގައި ކަމަށް ބުނުމަކީ އެ ބުރައިން ބަރީއަވާނެ ސަބަބެއް ނޫން.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) - ހައިކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާގެ (ށ) (ފަނޑިޔާރަށް ހުރަސް އެޅޭ ސަބަބު)، އަދި ބާޠިލް އިޖުރާއަތުގެ ނުކުތާ ދަށުކޯޓުގައި ނެގުމުގެ ޝަރުޠާއި (ށ) ގެ ޢާންމު މަޞްލަޙަތުގެ އިސްތިސްނާ ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '12' އަދި '15' ގޮތަށް ފެންނަ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) - ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢު އަސާސްކޮށް ކަމަށް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) - ފަނޑިޔާރުންގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑު ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (ތިންވަނަ ދަރަޖައިގެ ތިމާގެ މީހުން) (ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2018 ގެ އިޞްލާޙަށްފަހު ނަންބަރު ބަދަލުވެފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2013/SC-A/20)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ (2010/SC-A/02)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް (2019/SC-L/91)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އޚމ (2022/SC-A/51)