އަޙްމަދު ފަޔާޒް ވ. މުނި އެންޓަޕްރައިސަސް އަދި ފުށިފަރު އިންވެސްޓްމެންޓް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ވަޒީފާއާބެހޭ

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 22/VTR/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ލޯންޗެއް ކުއްޔަށް ދިނުމާ ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔަ ކެޕްޓަނެއްގެ ވަޒީފާދޭ ފަރާތަކީ ކުރީގެ ކުންފުނިތޯ ނުވަތަ ކުއްޔަށް ހިފި ކުންފުނިތޯ، 'މުވައްޒަފު' ކަނޑައަޅާނެ މިންގަނޑާއި ޕެންޝަން ދެއްކި ފަރާތަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، އަދި ވަޒީފާއިން ވަކިނުކުރި ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ކުރި ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދެވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ލޯންޗް ކެޕްޓަނެއްގެ ގޮތުގައި 2012 އިން ފެށިގެން މުނި އެންޓަރޕްރައިޒަސްއާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރި މީހާ ދުއްވި ލޯންޗް 2017 ގައި 5 އަހަރަށް ފުށިފަރު އިންވެސްޓްމަންޓްސްއަށް ކުއްޔަށް ދިނުމަށްފަހު، މުސާރައާއި ޕެންޝަން ދެއްކީ ފުށިފަރުން؛ 2018 ނޮވެންބަރުގައި ފުށިފަރުގެ ލިޔުމަކުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމީ 17 (ށ) ގެ ދަށުން ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުން ފުށިފަރަށް ނަޤުލުވެފައިވާތީ ވަކިކުރިއިރު މީނާއަކީ ފުށިފަރުގެ މުވައްޒަފެއް ކަމަށާއި، މުނި އެންޓަރޕްރައިޒަސްގެ މައްޗަށް އަމުރެއް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި، ފުށިފަރުގެ މައްޗަށް 10 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ވަކި މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިދާނެ ކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: މުވައްޒަފު ބުނީ 17 (ށ) އާއި A/271-2012/HC ގެ މިންގަނޑު ރަނގަޅަށް ތަޠުބީޤުނުކުރާކަމަށާއި، ޕެންޝަން ދެއްކުމުން ވަޒީފާދޭ ފަރާތް ނުބަދަލުވާކަމަށާއި، ލިޔެކިޔުން ހުށަހެޅުމުގެ އަމުރަށް ޢަމަލުނުކުރުމުން އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނު ކަމަށެވެ. ކުންފުނިތަކުން ބުނީ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުން ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣުލަބިއްޔަތަށް ފެނުނީ ވާޤިޢާތަކުން (މުސާރަ، ޕެންޝަން، ޗުއްޓީ، އިރުޝާދު) ވަޒީފާގެ ގުޅުން އޮތީ ފުށިފަރާއެކު ކަމަށާއި، primacy of facts ގެ އުޞޫލުން ލިޔުންތަކުގެ އޮޅުމަކުން އެ ނަތީޖާ ނުބަދަލުވާކަމަށާއި، ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާތީ އިންސާފު ގެއްލިފައި ނުވާކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޚަޞްމުން ފާހަގަނުކުރި ނަމަވެސް، ވާޤިޢާއަކާ ގުޅިފައިވާ ޤާނޫނީ މާއްދާއަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ގޮތެއް ނިންމުމަށް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 56–57، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ، އަޣުލަބިއްޔަތު)
2. ހެލްޕް ޑްރައިވިންގ ސްކޫލް ވ. ޙަސަން ރިޒްމީން ގައި ބަޔާންކުރާ، ILO Employment Relationship Recommendation No. 198 އަށް ބިނާކުރާ މިންގަނޑު ތަޠުބީޤުވަނީ ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ޙާލަތަށް އެކަނި ނޫނެވެ؛ ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް އޮތް ޙާލަތުގައާއި ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ޚިދުމަތް ދޭ ޙާލަތުގައި ވަޒީފާދޭ ފަރާތް ކަނޑައެޅުމަށްވެސް އެ މިންގަނޑު ބޭނުންކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 61–62)
3. ވަޒީފާގެ ގުޅުން ކަނޑައަޅާނީ primacy of facts ގެ އުޞޫލުންނެވެ؛ ލިޔެކިޔުންތަކާއި ހަޤީޤީ ވާޤިޢާތައް ފުށުއަރާނަމަ، މުސާރަ ދިނުމާއި، މަސައްކަތުގެ އިރުޝާދާއި، ޗުއްޓީ ދިނުމާއި، ޕެންޝަން ދެއްކުން ފަދަ ވާޤިޢާތަކުން ޤާއިމުވާ ގުޅުމަށް އިސްކަން ދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 65–67)
4. ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިނުކުރި ނަމަވެސް، ދެ ފަރާތުގެ ޢަމަލުން (އެ ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ މުސާރަ ބަލައިގަނެ، މަސައްކަތުގެ އިރުޝާދު ދީ، ޗުއްޓީއަށް އެދުން) ވަޒީފާގެ ގުޅުމެއް ޤާއިމުވެދާނެއެވެ. (ޕެރ. 68–69)
5. ޕެންޝަން ފައިސާ ދައްކާ ފަރާތަކީ ކޮބައިކަމަކީ މުވައްޒަފު ކަނޑައެޅުމުގައި ޝާމިލުކޮށް ވަޒަންކުރެވޭ އެއް ފެކްޓަރެވެ؛ ޕެންޝަން ނުދެއްކުމަކީ މުވައްޒަފެއްކަމަށް ނުބެލުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ، އަދި ވަކި ފަރާތަކުން ޕެންޝަން ދެއްކުމަކީ މުޠުލަޤަށް އެ ފަރާތުގެ މުވައްޒަފަކަށްވުމެއްވެސް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 72)
6. ޓްރައިބިއުނަލުގެ އަމުރާ ޚިލާފަށް ޚަޞްމަކު ލިޔެކިޔުން ފަހުން ހުށަހަޅަމުން ގޮސް ތަކުލީފު ލިބުނު ނަމަވެސް، އެ ކޮންމެ ލިޔުމަކަށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 (ހ) ގެ އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤު ގެއްލިފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން މުވައްޒަފުގެ ލިޔެކިޔުން ހުށަހެޅުމުގައި އެކަށީގެންވާ އެއްބާރުލުން ދޭން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 75–79)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 1، 2، 5، 17 (ށ) އަދި 29 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2009 (ޕެންޝަނާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 1 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 17 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ILO Employment Relationship Recommendation, 2006 (No. 198), Paragraph 9
• A/271-2012/HC (ހެލްޕް ޑްރައިވިންގ ސްކޫލް (މުޙައްމަދު އަޙްމަދު މުޙައްމަދު) ވ. ޙަސަން ރިޒްމީން)
• 2020/SC-A/69 [2021] SC 66 (އަމާނާ ތަކާފުލް (މޯލްޑިވްސް) ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް ވ. ޝަރޫ ލޯންޗް ސަރވިސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• A/24-2009/SC (ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް)
• [2021] SC 23 (އާދަމް ނަސީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• 2014/SC-A/12 އަދި 2014/SC-A/41 (ޒުލައިޚާ ހަފީޒާ ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ؛ މޫސާ ނަސީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• A/224-2021/HC (މުޙައްމަދު ނިޟާމް ވ. ޖުޑީޝަލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން)
• A/49-2021/SC (ދީބާޖާ އިންވެސްޓްމަންޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ސިވިލް އޭވިއޭޝަން))
• L/91-2019/SC
• Montreal v. Montreal Locomotive Works Ltd. [1947] 1 D.L.R. 161
• Stevenson Jordan and Harrison Ltd. v. MacDonald and Evans [1952] 1 T.L.R. 101
• Regina v. Walker (1858) 27 L.J.M.C. 207