މުޙައްމަދު ނިޘާމް ވ. ޖުޑީޝަލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން

ނަތީޖާ: ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ ލިބެންޖެހޭ ފަރުވާ ކަނޑައެޅުމަށް ޓްރައިބިއުނަލަށް ފޮނުވި (ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު)

ކީވޯޑުތައް: ވަޒީފާއާބެހޭ

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 87/VTR/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސޯޝަލް މީޑިއާ އެކައުންޓަކުން ކުރި ސިޔާސީ ޕޯސްޓުތަކާ ގުޅިގެން ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ މުވައްޒަފަކު ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވިތޯ (ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ސީދާ ތަޙްޤީޤުކުރުން ހިމެނޭ ގޮތަށް)، އަދި ޓްރައިބިއުނަލުން ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރިތޯ، ލިބެންޖެހޭ ފަރުވާއަކީ ކޮބައިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ހައިކޯޓުގެ ޑެޕިއުޓީ ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް، ޖުޑީޝަރީ ކޮމިޓީގެ ރިކުއެސްޓަކާ ގުޅިގެން ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ކުރި ތަޙްޤީޤަކަށްފަހު، ފޭސްބުކް އެކައުންޓަކުން ކުރި ސިޔާސީ ޕޯސްޓުތަކާ ގުޅިގެން ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރިއެވެ. އެކައުންޓު ހެކްކޮށްފައިވާ ކަމަށް މުވައްޒަފު ބުންޏެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ދެކުނީ ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، އެދިފައިވާ އަމުރެއް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ޑިޕާޓްމަންޓުން ސީދާ ތަޙްޤީޤުކުރި ކަމަށާއި، ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުމުގެ ސަބަބެއް ނެތް ކަމަށާއި، ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރި ކަމަށެވެ. ޖޭއެސްސީން ބުނީ ވަކިކުރުމުގެ ބާރު ޑިޕާޓްމަންޓަށް ލިބިގެންވާ ކަމަށާއި، ހުރިހާ ޙައްޤެއް ދީގެން ތަޙްޤީޤުކުރި ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ގިނަ ފަނޑިޔާރުން ދެކުނީ ޕޯސްޓުތައް މުވައްޒަފު ކުރިކަން ސާބިތު ނުވާ ކަމަށާއި، ރިޕޯޓު ނުކުރުމަކީ ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރެވޭ ފަދަ ފާޅުކަންބޮޑު ޣައިރު ސުލޫކީ ޢަމަލެއް ނޫން ކަމަށެވެ؛ ނަމަވެސް ފަރުވާއާ ބެހޭ ގޮތުން ދެ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު ތަފާތުވާތީ (އިޢާދަކުރުން ނުވަތަ ބަދަލު) ފަރުވާ ކަނޑައެޅުމަށް ޓްރައިބިއުނަލަށް ފޮނުވިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަމާއި (ޢަދުލުވެރި/އެކަށީގެންވާ ސަބަބަކަށް ބިނާވުން) އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން (ވަކިކުރުމުގެ ކުރިން ޢަދުލުވެރި އިޖުރާއަތެއް ފުރިހަމަކުރުން) ދެކަންވެސް ޤާއިމުވާން ޖެހެއެވެ (2017/SC-A/44).
2. ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވޭނީ ފާޅުކަންބޮޑު ޣައިރު ސުލޫކީ ޢަމަލެއް ނުވަތަ ޚިޔާނާތެއް ވެފައިވާ ޙާލަތުގައެވެ؛ އެފަދަ ޢަމަލަކީ ވަޒީފާގެ ގުޅުން އެއްކޮށް ކެނޑޭ ވަރުގެ ސީރިއަސް ޢަމަލެއް (އެއްބަސްވުމުގެ ޖައުހަރީ ޝަރުޠަކާ ޚިލާފުވުން، އިތުބާރާއި އަމާނާތްތެރިކަން ގެއްލުން، ނުވަތަ ވަޒީފާގެ އިލްތިޒާމުތަކާ އަސާސީގޮތުން ޚިލާފުވުން) ކަމުގައި ވާންޖެހެއެވެ (2014/SC-A/27، 2014/SC-A/30، 2017/SC-A/14، 2019/SC-A/22؛ ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު).
3. ސޯޝަލް މީޑިއާ އެކައުންޓަކީ މުވައްޒަފު ބޭނުންކުރާ އެކައުންޓެއްކަން ސާބިތުނުވާ ޙާލަތުގައި، އެ އެކައުންޓުން ކުރާ ޕޯސްޓުތައް ރިޕޯޓު ނުކުރުން އެކަނި ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ މުވައްޒަފުންގެ ގަވާއިދުގެ ސުލޫކީ މާއްދާތަކާ ޚިލާފުވުމަކަށް ނުވަތަ ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުމުގެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބަކަށް ނުވެއެވެ (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު؛ ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒް ވެސް ބުނެފައިވަނީ މިއީ ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރެވޭ ފަދަ ފާޅުކަންބޮޑު ޣައިރު ސުލޫކީ މައްސަލައެއް ނޫން ކަމަށް).
4. މަސައްކަތްކުރުމުގެ ޙައްޤަކީ ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އަސާސީ ޙައްޤެއް ކަމުން، މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރަންވާނީ އެހެން ޙައްލެއް ނެތް ޙާލަތުގައި އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުންނެވެ؛ ފިޔަވަޅު ކަނޑައަޅާއިރު މުވައްޒަފުގެ މަޤާމާއި، ޢަމަލުގެ ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ނަތީޖާއާއި، ކުރިން ފިޔަވަޅު އަޅާފައިވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ؛ އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނަ ސޯޝަލް މީޑިއާއާ ގުޅޭ ފުރަތަމަ ޢަމަލަކަށް ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމަކީ ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުގެ ރޫޙާ އެއްގޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު).
5. ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ މުވައްޒަފުންގެ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުން މުވައްޒަފެއްގެ މައްސަލަ ފުރަތަމަ ބަލާނީ ވަޒީފާ އަދާކުރާ ކޯޓުގެ/އިދާރާގެ މުވައްޒަފުންނާބެހޭ އިސްވެރިޔާ ކަމަށާއި، ވަކިކުރުމުގެ ބާރު ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނަށް ލިބިގެންވި ނަމަވެސް ގަވާއިދުގައިވާ ތަރުތީބަށް ތަބާވާން ޖެހެއެވެ. ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު ދެކެވުނީ ކޯޓުގެ ބަހެއްނެތި ޑިޕާޓްމަންޓުން ސީދާ ތަޙްޤީޤުކޮށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ؛ ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒް ދެކެވުނީ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތަކީ ކޯޓުގެ ބަސް ހޯދުން ނަމަވެސް، އެއްބާރުލުން ނުލިބުން ނުވަތަ ތަޙްޤީޤަށް ހުރަސްއެޅުން ފަދަ ޙާލަތުގައި ބަހެއްނެތި ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް ހުރަހެއް ނެތް ކަމަށާއި، މުވައްޒަފަށް ތުހުމަތު ބުނެދީ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ އެ އިޖުރާއީ ޢައިބަކީ ތަޙްޤީޤު ބާޠިލުކުރާ ޢައިބެއް ނޫން ކަމަށެވެ.
6. ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅޭ ކޮންމެ ލިޔުމަކާމެދު ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތް ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކުރުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތް ނަމަވެސް، މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި އަދި ޙުކުމަށް އަސަރުކުރާ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފިނަމަ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ފުދެއެވެ؛ ހެކިން ޙާޟިރުކުރުމަކީ ޓްރައިބިއުނަލުގެ އިޚްތިޔާރެއް ކަމުން، އެ އިޚްތިޔާރު ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ބޭނުންކުރިކަން ނުދައްކާނަމަ ބަދަލެއް ނުގެނެވެއެވެ (ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން).
7. އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްނެތި ވަކިކުރިކަން ސާބިތުވާ ޙާލަތުގައި ދެވޭ އަސާސީ ފަރުވާއަކީ ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމެވެ (2021/SC-A/37)؛ ނަމަވެސް ވަކިކުރުމަށް މުވައްޒަފު ބައިވެރިވި މިންވަރާއި، ދެފަރާތުގެ އިތުބާރު ގެއްލިފައިވޭތޯއާއި، ފުރަތަމަ ޢަމަލެއްތޯ ފަދަ ޚާއްޞަ ޙާލަތްތައް ވަޒަންކޮށް އިޢާދަކުރާނީތޯ ބަދަލު ދޭނީތޯ ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ (2018/SC-A/49، 2019/SC-A/35).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) — ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުމާއި، ވަކިކުރި ސަބަބު ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާއާއި، ފަރުވާ (ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުން/ބަދަލު) އާއި، ޓްރައިބިއުނަލުން ހެކި ބެލުމާބެހޭ މާއްދާތައް (މާއްދާ ނަންބަރުތައް PDF ގައި ހަލާކުވެފައި)
• ޤަވާއިދު ނަންބަރު R-18/2011 (ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ މުވައްޒަފުންގެ ޤަވާއިދު 2011) ގެ 65 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، އަދި ސުލޫކީ މިންގަނޑާއި، ސިޔާސީ ޙަރަކާތާއި، އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅާއި، ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުމާއި، ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ތަރުތީބާބެހޭ މާއްދާތައް
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ (މަސައްކަތްކުރުމުގެ ޙައްޤާއި ޙައްޤުތައް ހިފެހެއްޓުމާބެހޭ މާއްދާތައް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) (މައްސަލަ ތަޙުވީލުކުރުމާބެހޭ މާއްދާ)
• ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދު (ޖުޑީޝަރީ ކޮމިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތާބެހޭ މާއްދާ)
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު)
• 2017/SC-A/44 (ސަންލޭންޑް ޓްރެވެލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަންޖަލީން މޭރީ ނާޒިއު)
• 2014/SC-A/27 އަދި 2014/SC-A/30 (އިސްމާޢީލް މަސްޢޫދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• 2017/SC-A/14 (ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕލކ ވ. ފާޠިމަތު މަލީޙާ ޖަމާލް)
• 2021/SC-A/37 (މޯލްޑިވްސް ޕޯޓްސް ލިމިޓެޑް ވ. އިބްރާހީމް ފައިޞަލް)
• 2018/SC-A/49 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• 2019/SC-A/22 (ޙުސައިން ނަޒީފް ވ. ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން)
• 2019/SC-A/35 (އާމިނަތު އަރީޖް ޙުސައިން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2011/HC-A/134 (މޯލްޑިވްސް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް ވ. އަޙްމަދު މުޙައްމަދު)
• 2014/SC-A/08 (ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. އަޙްމަދު ވާޞިފް)
• 2019/SC-A/68 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. އާދަމް ޒަމީލް)
• British Home Stores Ltd v Burchell [1978] IRLR 379