މުޙައްމަދު އަޙްމަދު ދީދީ ވ. ޒުލައިޚާ ޢަލީ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭ (ޤާނޫނީ އޮޅިގަނޑެއް ނެތް)، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 431/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުލި ނުދެއްކުމުން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް ބާކީ ކުލި ދިނުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމަށް، ކުރީގެ ދެ ޤަޟިއްޔާއާއި ރަހުނުގެ އެއްބަސްވުމަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރާކަމަށް ބުނެ ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ފޯރާ ޤާނޫނީ އޮޅިގަނޑެއް ގިރާކޮށްފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ، އެ ނިންމުން ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތަކެއް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަންކަން ހުރުމުންނެވެ.
2. ސުޕްރީމް ކޯޓުން (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން) ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުން، ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރާކަމަށް، ޙައްޤު ގެއްލިފައިވާކަމަށް ނުވަތަ އިންޞާފަށް ހުރަސް އެޅިފައިވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން 12 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރައެވެ. އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަޙުޘަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ.
3. ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާތަކާއި ރަހުނު އެއްބަސްވުމާމެދު ދެކޭގޮތް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ލިޔެކިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރާކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ ނުކުތާއެއްގައި ޤާނޫނީ ބަޙުޘެއް ނެތެވެ. އަދި އެ ލިޔެކިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުމާމެދު ޤާނޫނީ ބަޙުޘެއް އުފައްދާފައި ނުވާނަމަ، އެ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެއެވެ.
4. އެއް ގޯތީގެ ތަފާތު ބައިތައް ތަފާތު ތާރީޚުތަކެއްގައި، ތަފާތު ކުލި އަދި ޝަރުޠުތަކާއެކު ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ވެފައިވާ ދެ އެއްބަސްވުމަކީ ތަފާތު ދެ މުޢާމަލާތަކާ ގުޅޭ ދެ އެއްބަސްވުމެވެ. އެއް އެއްބަސްވުމާ ގުޅިގެން ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ނިންމާފައިވާ ގޮތަކީ، އަނެއް އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ދަޢުވާގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
5. ރަހުނު އެއްބަސްވުމެއްގެ ނުވަތަ އެހެން އެއްބަސްވުމެއްގެ ސަބަބުން ކުލީގެ ދަޢުވާގެ ނަތީޖާއަށް އަސަރުކުރާނެ ގޮތް ސާފުކޮށް ބަޔާންނުކޮށް، އެ އެއްބަސްވުމަށް ރިޢާޔަތްކުރަން އެދުމަކުން އިސްތިއުނާފަށް ބިނާކުރެވޭ ސަބަބެއް ނުވެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނު ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް، މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/77 (އޯޝަން ހާވެސްޓް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އާދަމް ޢަބްދުލްޣަފޫރު)
• ސިވިލް ކޯޓުގެ 1092/Cv-C/2017 އަދި 561/Cv-C/2018 (ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާތައް)