ޒުހާ ޢަބްދުﷲ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުތަކުގެ އަމުރު ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު S5C/BFA/2022/4

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި ތަނުގެ ވެރިފަރާތުގެ ގޮތުގައި ޞައްޙަ ނޫން ނަމެއް ހިމެނުމުން، ނަމާއި އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނުކަމަށް ބުނެ އެ ފަރާތުގެ އިސްތިއުނާފުން އަމުރު ބާޠިލުކުރެވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޓެރަރިޒަމްގެ ތުހުމަތެއްގައި ފުލުހުން އެދުމުން ކްރިމިނަލް ކޯޓާއި މަރަދޫފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ގެއެއް ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުނެވެ؛ ދެ އަމުރުގައިވެސް ތަނުގެ ވެރިފަރާތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އެގޭގައި ދިރިއުޅޭ އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ދެ ކޯޓުން ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުނެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ޞައްޙަ ނޫން މަޢުލޫމާތު ހިމެނުމުން ނަމާއި އަބުރު ގެއްލުނުކަމަށާއި އަމުރު ބާޠިލުވާންޖެހޭކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ އެފަރާތަކީ 'ކަމާބެހޭ ފަރާތެއް' ނޫންކަމަށާއި ނޭޝަނަލް ރަޖިސްޓްރޭޝަނަށް ބަލައި ވެރިފަރާތަކަށް ބެލެވިދާނެކަމަށާއި އިޖުރާއީ އައިބަކުން އަމުރު ބާޠިލު ނުވާނެކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަމުރުތަކުގައި ތަން ސާފުކޮށް ބަޔާންވެފައިވާއިރު ތަނުގައި ދިރިއުޅޭ ފަރާތަކީވެސް ވެރިފަރާތުގެ މާނައިގައި ހިމެނިދާނެއެވެ؛ މަޢުލޫމާތު ޤަސްދުގައި ދޮގުކޮށް ހިމެނިކަން ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި ސާބިތުނުކޮށް އިސްތިއުނާފުން އަމުރު ބާޠިލުކުރެވޭކަށް ނެތެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރުމަށް އެދޭ ހުށަހެޅުމުގައާއި ނެރޭ އަމުރުގައި ތަނުގެ ވެރިފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންޖެހެއެވެ؛ 'ވެރިފަރާތް' މާނަކުރުމުގައި ތަނުގައި ދިރިއުޅޭ ނުވަތަ އެވަގުތު ޙަވާލުވެހުރި ފަރާތްވެސް ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 19-20)
2. ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ އަމުރެއް ޞައްޙަވުމަށް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭނީ ބަލައި ފާސްކުރާ ތަން/މުދާ ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރުމާއި ހޯދާ ތަކެތި ތަފްޞީލުކުރުމާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާއި ކުށް ތަފްޞީލުކުރުމެވެ؛ އެޑްރެހުގައި ހުންނަ ގޯހެއް ނުވަތަ ކުރުކޮށްލުމަކީ އަމިއްލައަށް އަމުރު ބާޠިލުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23)
3. އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ އަސާސީ ޙައްޤަކަށް އުނިކަމެއް ނުލިބޭނަމަ ޓެކްނިކަލް ނުވަތަ އިޖުރާއީ އައިބަކާ ހުރެ ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ އަމުރެއް ބާޠިލުކުރެވިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 24)
4. ކޯޓު އަމުރެއްގައި ޞައްޙަ ނޫން މަޢުލޫމާތެއް ހިމެނޭކަމަށް ބުނެ ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި، މަޢުލޫމާތު ދޮގުކަމާއެކު އެއީ ޤަސްދުގައި ނުވަތަ ތެދާމެދު ފަރުވާކުޑަކޮށް ހިމެނި މަޢުލޫމާތެއްކަން ސާބިތުކުރަންޖެހެއެވެ؛ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި އެކަންކަން ނުބަލައި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ނަމާއި އަބުރުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނުކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އަދި އަމުރު ބާޠިލުކުރުމަކީ އެ ޙައްޤަށް ފަރުވާއެއްވެސް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 26)
5. ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ އަމުރުތަކަކީ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާތަކުގެ ހުށަހެޅުމުގެ މައްޗަށް 'އެކްސް ޕާޓީ' ކޮށް ނެރޭ އަމުރުތަކެއްކަމުން، އަމުރުގައި ވެރިފަރާތް ބަޔާންކުރުމަކީ ތަނުގެ ވެރިފަރާތާމެދު މުޠުލަޤަށް ގޮތް ކަނޑައެޅުމެއް ނޫނެވެ؛ ތަނުން ފެނުނު ތަކެއްޗާ ބެހޭ ޒިންމާއާމެދު ސުވާލުކުރެވޭނަމަ އަސްލު ވެރިފަރާތް އެހެން ފަރާތެއްކަން ދައްކާ ހެކި ހުށަހެޅުމަށް އެ ބަޔާން ހުރަހެއް ނާޅައެވެ. (ޕެރ. 27)
6. އިސްތިއުނާފަށް ތަދައްޚުލްވުމަށް އެދޭ ފަރާތަކުން އެ އިސްތިއުނާފާ ގުޅޭ މަޞްލަޙަތެއް އުފެދޭ ގޮތް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ބުނެދޭންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 18)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 213 ވަނަ މާއްދާގެ (ޕ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 27 އަދި 28 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 24 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 33 ވަނަ މާއްދާ (ނަމާއި އަބުރު؛ ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2020/SC-A/108,109,110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު ދެމީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2022/SC-A/51
• 2022/SC-A/16,17,18 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ރަޝީދު)
• 2015/HC-A/72 (މުޙައްމަދު ނާޡިމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2012/SC-A/01 (ޢަބްދުﷲ ޙުސައިން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2018/HC-A/312 (މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• People v. Burmeister, 313 Ill. App. 3d 152 (2000)
• People v. Watson, 26 Ill. 2d 203 (1962)
• Malley v. Briggs, 475 U.S. 335 (1986)
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02 (މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)