އިބްރާހީމް ފަޟީލް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވި ޤާއިމް (ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީގެ ރައުޔު)؛ ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލް ތަފާތު ރައުޔު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ތަފާތުވިރައުޔު، އިސްކަންދޭންޖެހޭ ޤާނޫނު، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާ

ދަށު ކޯޓު: ލ. ގަމު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު O6C/SHN/(110/O6C/2022)/(2022)/04

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އޮތުމާއެކު، ޒިނޭކުރުމުގެ ދަޢުވާ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުރެވޭނެތޯ، ނުވަތަ އިސްކަން ދޭންޖެހޭނީ ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނަށްތޯ؛ އަދި 2021/SC-A/18 އާއި ހައިކޯޓުގެ އަޙްމަދު ވާފިރު ޤަޟިއްޔާއާ މެދު ދަށު ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންވީ ގޮތް.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޒިނޭކުރުމުގެ ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުން، އެ ކުށް ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގައިވެސް އެއްގޮތަށް އޮތުމާއި އެ ޤާނޫނަށް އިސްކަން ލިބިފައިވާތީ ދަޢުވާ ބާޠިލުކަމަށް ބުނެ ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ލ. ގަމު (ހައްދުންމަތީ ގަމު) މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނިންމީ ދެ ޤާނޫނުގައި ކުށުގެ ދަރަޖައާއި އަދަބާއި ސާބިތުކުރުމުގެ ހެކި ތަފާތުވާތީ ދަޢުވާކޮށްފައިވަނީ ރަނގަޅު ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ކަމަށާއި ހުށަހެޅުން ބަލައިނުގަނެވޭ ކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ އަދަބު ތަޞައްވުރުކުރުމުގެ ޙައްޤާއި ލުއި އަދަބުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން އަންނަ ކަމަށާއި، އަޙްމަދު ވާފިރު ޤަޟިއްޔާގެ ނަތީޖާއިން 411 ގެ ދަޢުވާ ސަސްޕެންޑްވެފައިވާ ކަމަށާއި ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުން ދަޢުވާކުރަންޖެހޭ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ 2021/SC-A/18 ގެ ނިންމުމަށް ތަބާވާންޖެހޭ ކަމަށާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުން ދަޢުވާކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބޮޑު ރައުޔުގައި، ޙައްޤުތަކަށް އުނިކަމެއް ނާންނަކަމާއި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުން އަދަބު ލުއިވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުކަމާއި، 411 ވަނަ މާއްދާ ދިރިހުރިކަމާއި، 2021/SC-A/18 ގެ ރޭޝިއޯ ދަށު ކޯޓުތަކަށް ލާޒިމުކަމާއި، ދަޢުވާކުރާ ޤާނޫނު ކަނޑައެޅުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ބާރުކަމަށް ބަލައި ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމްކުރެއްވިއެވެ. ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލްގެ ތަފާތު ރައުޔުގައި، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ ނައްޞާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްނުކުރެއްވި ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާއާއެކު 2021/SC-A/18 ތަޠުބީޤުކުރާއިރު ދެ ޤާނޫނުގައިވަނީ ހަމަ އެއް ކުށް ކަމުން ދަޢުވާ ކުރަންޖެހޭނީ ޚާއްޞަ ޖިނާއީ ޤާނޫނުން ކަމަށާއި، މަތީ ކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ގޯހެއް ވާނަމަ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ދަށު ކޯޓަށް ރަނގަޅުކުރެވިދާނެ ކަމަށް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުނުވާނެ ގޮތަށް ޤާނޫނު މާނަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ؛ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން އެއްވެސް ދަޢުވާއެއް ނުކުރެވޭ ނަތީޖާއަށް ދާ ތަރުޖަމާއަކީ އެ އުޞޫލާއި ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ޢާއްމު މަޤްޞަދުތަކާ ޚިލާފު ތަރުޖަމާއެކެވެ. (ޕެރ. 15–16)
2. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ މާއްދާއަކާ ޙަވާލާދީ ދަޢުވާކޮށްފައިވާއިރު ދަޢުވާގެ އުންޞުރުތަކާއި ކަނޑައެޅިދާނެ އަދަބުތައް އަންދާޒާކުރެވޭތީ، އެގޮތަށް ދަޢުވާކުރުމުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް އަދަބު ތަޞައްވުރުކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަމެއް ނާދެއެވެ. (ޕެރ. 11–14، 17)
3. ޤާނޫނުގައި ދިރިއޮތް ދެ މާއްދާއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޤާނޫނުއަސާސީގައިވާ ލުއި އަދަބުގެ މަފްހޫމް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ދެ ޤާނޫނެއްގައިވާ އެއް ކުށަކަށް އަދަބު ތަފާތުވާ ޙާލަތުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 20–21)
4. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކޮށް ތަޞްދީޤުކޮށްފައިވާ ޤާނޫނެއްގެ މާއްދާއެއްގެ ބާރު، މަޖިލީހުން ބަދަލެއް ނުގެންނަހާ ހިނދަކު ނުވަތަ ކޯޓަކުން އެ މާއްދާ ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާހާ ހިނދަކު، އެއްކޮށް ކެނޑިގެން ނުދާނެއެވެ؛ އެހެންކަމުން ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ ޒިނޭގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ 'ސަސްޕެންޑް' ވެފައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 23)
5. ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ސުވާލެއްކަމަށް ބަޔާންކޮށް އެ ސުވާލަށް ދީފައިވާ ޖަވާބަކީ އެ މައްސަލައިގެ ރޭޝިއޯ ޑެސިޑެންޑީ ކަމުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށްވުރެ ދަށުގެ ހުރިހާ ކޯޓަކުން އެއަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 24)
6. 2021/SC-A/18 ގައިވާ ގޮތުން ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ ޒިނޭގެ ކުށަކީ ހެކީގެ މިންގަނޑަށް ނިސްބަތްކޮށް ތަޢުޒީރީ އަދަބު ހިމަނާފައިވާ، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ ކުށްތަކުގައި ނުހިމެނޭ އިތުރު ކުށެކެވެ؛ ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނަށް އިސްކަން ދިނުމުގެ ޙުއްޖަތު ވުޖޫދުވާނީ ދެ ޤާނޫނުގެ ކުށަކީ އެއް ކުށެއް ކަމުގައިވާ ނަމައެވެ. (ޕެރ. 25–26)
7. މެޓީރިއަލް ފެކްޓްސް އެއްގޮތްވެ ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ 'ޕަރ އިންކިއުރިއަމް' ނިންމުމެއްކަމަށް ނުވަތަ ތަފާތުކުރެވޭ ނިންމުމެއްކަމަށް ބަލައި، އެއާ ޚިލާފު ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކަށް އިސްކަން ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 27)
8. ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާކުރުމާއި ދަޢުވާކުރާ ކުށާއި ޤާނޫނު ކަނޑައެޅުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ދުސްތޫރީ އިޚްތިޔާރީ ބާރެކެވެ؛ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނެއްގައިވާ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ ކޯޓުން އެކަން ކަނޑައެޅުމަކީ އެ ބާރަށް އުނިކަން އަންނަ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 29–31)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ) އަދި (ރ) (ލިޔުމުގައި '133')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ލިޔުމުގައި '36')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 ގެ އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ ތާވަލުގެ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި '3223'، '3326'، '3225'؛ އަދި '32 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2014 (ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު) ގެ 27 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '33')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2014 ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ، 53 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް) އަދި 66 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ލިޔުމުގައި '313')
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ ލުއި އަދަބުގެ ޙައްޤާއި އަދަބު ތަޞައްވުރުކުރުމުގެ ޙައްޤާ ގުޅޭ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި '53 (ހ)' އާއި '63 (ށ)')
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ބާރުތަކާ ގުޅޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '333')، ތަފާތުނުކުރުމާއި ހަމަހަމަކަމާ ގުޅޭ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި '33'، '32')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) (ލިޔުމުގައި '33' އާއި '36' ވަނަ މާއްދާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2008 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޤާނޫނު) (ލިޔުމުގައި '35 ވަނަ މާއްދާ')
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 11 އަދި 16 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2019/R-1052 (ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު)
• 2021/SC-A/18 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ތައުފީޤު)
• 2021/HC-A/33-N (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ވާފިރު) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2020/HC-A/108
• 2016/HC-A/430