ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ޝާމް
ނަތީޖާ: ނިމުނު ގޮތް ފައިލުން ޔަޤީނެއް ނުވޭ (ފަނޑިޔާރު ޝަހީދު: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް؛ ފަނޑިޔާރު ފަރުހީޒާ: ނިންމުން ބާޠިލުކޮށް ދަޢުވާ މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމަށް)
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް
ދަށު ކޯޓު: ތ. ވޭމަންޑޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު O10C/2022/1
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ޒިނޭކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުރެވިދާނެތޯ، ނުވަތަ ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެކަނިތޯ؛ އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/18 ނިންމުމާ ޚިލާފަށް ހައިކޯޓުގެ ފަހުގެ ނިންމުމަކަށް ބިނާކޮށް ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޒިނޭކުރުމުގެ ދަޢުވާ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގައި ކުރުމުން، ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، ދަޢުވާއަކީ ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ 68 ވަނަ މާއްދާއާއި 2021/HC-N-A/33 އާ ޚިލާފު ދަޢުވާއެއްކަމަށް ބުނެ ބާޠިލުކުރަން އެދުނެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނަކީ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްކަމަށާއި 2021/SC-A/18 ގެ ފަހުން ނިންމި 2021/HC-N-A/33 ދެމިއޮތުމުން، ދަޢުވާއަކީ ބާޠިލު ދަޢުވާއެއްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ) ގެ ދަށުން 2021/SC-A/18 ގެ އުޞޫލަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ އެ ޤަޟިއްޔާގެ މައިގަނޑު ބަހުސަކީ ޑީ.އެން.އޭ ހެކި ކަމަށާއި، ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނަށް އިސްކަން ލިބޭކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ފަނޑިޔާރު ޝަހީދު ދެކެވަޑައިގަތީ ދެ ޤާނޫނުގައި ތަޖުރީމްކޮށްފައިވަނީ އެއް ކުށް ކަމަށާއި ޤާނޫނުގައި ޞަރީޙަކޮށް ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނަށް އިސްކަންދީފައިވާތީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމާ ދުރަށް ދެވިދާނެކަމަށެވެ. ފަނޑިޔާރު ފަރުހީޒާ ދެކެވަޑައިގަތީ 2021/SC-A/18 ގެ ratio އަކީ ދަށުކޯޓުތަކަށް މަޖުބޫރު އުޞޫލެއްކަމަށާއި، ދަށުކޯޓުން 2022/HC-B12/95 އަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރިކަމަށެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔު) ކުށެއް ކުށަކަށްވަނީ އޭގެ މާއްދީ ރުކުނާއި މަޢުނަވީ ރުކުން ފުރިހަމަވުމުން ކަމަށާއި، އެއް ކުށް އަނެއް ކުށާ ތަފާތުކޮށްދޭނީ އެ ކުށެއްގެ ރުކުންތަކެވެ. (ޕެރ. 13)
- (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔު) އެއް ކުށެއް ދެ ޤާނޫނެއްގައި ތަޖުރީމްކޮށް، އިސްކުރަންވީ ޤާނޫނު ޤާނޫނުގައި ޞަރީޙަކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ކޯޓުތަކަށް އެނޫން ގޮތެއް އިޚްތިޔާރު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 18 (ރ)(7) އާއި ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ 68 ވަނަ މާއްދާއިން ޒިނޭގެ ކުށަށް ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނަށް އިސްކަންދީފައިވާތީ، ޒިނޭގެ ދަޢުވާ ކުރެވޭނީ ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުންނެވެ. (ޕެރ. 14-17)
- (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔު) މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުމަކީ މުޠުލަޤު ކަމެއް ނޫނެވެ؛ މަތީ ކޯޓެއްގެ ނިންމުމުގައި ގޯހެއް ހުރިކަމަށް ދަށުކޯޓަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ޤާނޫނީ ސަބަބު ރަނގަޅަށް ބަޔާންކޮށްގެން އެ ނިންމުމާ ދުރަށް ދެވިދާނެއެވެ (2019/SC-A/15). (ޕެރ. 18-19)
- (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒާގެ ރައުޔު) ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމެއްގެ ރޭޝިއޯ ޑެސިޑެންޑައި (ratio decidendi) އަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ) ގެ ދަށުން ދަށު މަރުޙަލާގެ ހުރިހާ ކޯޓަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލެކެވެ؛ ޒިނޭގެ ކުށަށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރުމަށް 18 ވަނަ މާއްދާ ހުރަސް ނާޅާކަމަށް 2021/SC-A/18 ގައި ކަނޑައެޅުމަކީ އެ ނިންމުމުގެ ސަބަބުތަކުގެ ބައެކެވެ. (ޕެރ. 21-22، 25)
- (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒާގެ ރައުޔު) ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމާ ދުރަށްދާ ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ހައިކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކަށާއި، އެ މައުޟޫޢުގައި ހައިކޯޓުގެ އެންމެ ފަހުގެ ނިންމުމަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ދަށުކޯޓުން ނިންމުމަކީ މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 23-27)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 60 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 411 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(1)، (ނ)، (ރ)، (ބ)، (ޅ)(1)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާ، ޚާއްޞަކޮށް (ރ)(7)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2014 (ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3، 27، 51، 68 އަދި 69 (ފ) ވަނަ މާއްދާ
- 2021/SC-A/18 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ތައުފީޤު)
- 2021/HC-N-A/33 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ވާފިރު)
- 2022/HC-B12/95 (އިބްރާހީމް ފަޟީލް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
- 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
- 2017/HC-A/352
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.