ވައިލެޓް ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢާއިޝަތު ވަޙީދާ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B3/VN/2024/03

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމެއް މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 124 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބާޠިލް/ބަދަލުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުން، އެ ހުށަހެޅުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންދެން ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރުމުގެ ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ދެކޮޅު ހެދީ ރަނގަޅަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމެއް މުރާޖަޢާކުރުމަށް ހުށަހެޅުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި އެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ޙުކުމް ތަންފީޛު ފަސްކުރަން އެދޭނަމަ، ޙުކުމް ބަދަލު ނުވަތަ ބާޠިލުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަން ވާޤިޢާތަކުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 42–44)
2. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި މި ޙާލަތުގައި ޙުކުމް ތަންފީޛު ފަސްކުރުމުގެ އުޞޫލު ބަޔާންކޮށްފައިނުވާތީ، އެ ޤާނޫނުގެ އަސްލެއްކަމުގައި ބަލާފައިވާ The Civil Procedure Rules 1998 (83.7(4)، 40.8A) އަށް ބަލާއިރު، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމެއް މުރާޖަޢާކުރުމަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ، މުރާޖަޢާގެ ނިންމުމުގެ ކުރިންނާއި އެ ނިންމުމާއެކުވެސް ޙުކުމް ތަންފީޛު ފަސްކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރުމަކީ ކޯޓަށް އޮތް އިޚްތިޔާރެކެވެ. (ޕެރ. 33–40، ޝަނީޒް އަދި މަޒީދު)
3. ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމެއްގެ ތަންފީޛު ފަސްކުރުމަށް އެދޭ ފަރާތުން ފަނޑިޔާރަށް ކޮންވިންސްވާ މިންވަރަށް ދެކަމެއް ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ: (1) މުރާޖަޢާގެ ނަތީޖާއިން ޙުކުމް ބަދަލު ނުވަތަ ބާޠިލުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމާއި ދަޢުވާ ދިފާޢުކުރެވިދާނެ ޙަޤީޤީ ސަބަބުތަކެއް ހުރިކަން؛ (2) ތަންފީޛު ފަސްނުކޮށްފިނަމަ ބޭއިންސާފެއް ނުވަތަ އިޢާދަނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމާއި، ބެލެންސް އޮފް ކޮންވީނިއަންސަށް ބަލާއިރު ގެއްލުން ބޮޑީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށްކަން. (ޕެރ. 41، 44)
4. ޙުކުމް ބަދަލުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ދެނެގަތުމުގައި ވަގުތީ އަމުރަށް އެދުނު މަރުޙަލާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. ވަގުތީ އަމުރުގެ ފޯމާއި ޙުކުމް ބާޠިލްކުރުމަށް ހުށަހެޅި ފޯމުގައިވާ ލިޔުންތަކަށް ބަލައި އެފަދަ ސަބަބެއް ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 45–46)
5. ޙުކުމް ބަދަލު ނުވަތަ ބާޠިލުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ދައްކުވައިދޭ ވާޤިޢާތަކެއް ހުށަހަޅާފައިނުވާނަމަ، ދަޢުވާ ދިފާޢުކުރެވިދާނެ ޙަޤީޤީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ދޭހަވާތީ، ޙުކުމް ތަންފީޛުވުމުން އިޢާދަނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމަށް ބެލުމުގެ ފުރުޞަތެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 49–51)
6. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ބޭރުގެ ޤަޟިއްޔާތަކަކީ (Denton v TH White، Thorn plc v MacDonald ފަދަ) މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢާ ގުޅުމެއް ނެތް (sanctions ބާޠިލްކުރުމާއި ޣައިރު ޙާޟިރު ޙުކުމް މުރާޖަޢާކުރާ މިންގަނޑާ ބެހޭ) ޤަޟިއްޔާތަކެއް ނަމަ، އެ ޤަޟިއްޔާތަކަށް ބިނާކޮށް ތަންފީޛު ފަސްކުރުމުގެ ސުވާލަށް ޖަވާބެއް ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 24–32)
7. (ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުލްމާނިޢު ޙުސައިންގެ ވަކި ރައުޔު:) ޙުކުމެއްގެ ތަންފީޛީ ބާރު ޙުކުމްކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ހިނގާނެއެވެ. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 364 ވަނަ މާއްދާ ބަލާއިރު ޙުކުމެއްގެ ތަންފީޛު ފަސްކުރެވޭނީ މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަކުން އަމުރުކޮށްގެން، ނުވަތަ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކުރާ ޙާލަތެއްގައެވެ. ކޯޓުތަކަށް ލިބިގެންވާ ތަޤްދީރީ ބާރު (inherent powers) ޤާނޫނާ ފުށުއަރާ ގޮތަކަށް ބޭނުންނުކުރެވޭނެ ހިނދު، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ކުރި ޙުކުމެއް މުރާޖަޢާކުރަން ހުށަހެޅުމުން ދަށުކޯޓަށް ތަންފީޛު ފަސްކުރުމުގެ ބާރެއް ނުލިބޭނެއެވެ؛ ބޭރުގެ ޤައުމެއްގައި ކަންކުރާ ގޮތަކީ ދިވެހި ޤާނޫނު ދޫކޮށްލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 56–61)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021) ގެ 124 ވަނަ މާއްދާ
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 117 އާއި 118 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ ހުށަހެޅުމުގައި)
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 263 (ހ)، 266 (ނ)، 281 (ހ)، 294 (ހ) އަދި (ށ)، 364 ވަނަ މާއްދާ (ފަނޑިޔާރު ޢަބްދުލްމާނިޢު ޙުސައިންގެ ރައުޔު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 77 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ގާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ؛ ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 (ހ)
• The Civil Procedure Rules 1998 (UK) – rule 83.7(4)، rule 40.8A، rule 3.9
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-A/177 (މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ވ. ސަދަން އެންޓަރޕްރައިސަސް) – އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހަވާލާދިން
• Sewing Machine Rentals Ltd v Wilson & Another [1976]
• Anika Brown v. Marlon Pennicooke (2022) (Court of Appeal, Jamaica)؛ Steve Douglas v. Patrica Armstrong (2021) (Supreme Court, Jamaica)
• Denton and others v TH White Ltd؛ Decadent Vapours Ltd v Bevan and others؛ Utilise TDS Ltd v Davies and others؛ Thorn plc v MacDonald and another [1999] (ގުޅުމެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅި)