ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢާޡިމް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ދަޢުވާތަކުގެ ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް އެންގި

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B7/SHN/(813,815,816,817-2020)/2024/15

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރިޝްވަތު ހިފުމާއި މަނީ ލޯންޑްރިންގގެ ދަޢުވާތަކެއްގައި، އެސެޓް ރިކަވަރީ ކޮމިޝަނާއި ފުލުހުންނާއި އޭސީސީ ގުޅިގެން ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަނަކުން ތަޙްޤީޤުކުރުމާއި، ދަޢުވާއަށް ފޮނުވުމުގެ ކުރިން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ލަފާ ނުހޯދުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (1) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ އުފުލުމުގައިވާ އުނިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، ދަޢުވާތައް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ނުބަލައި ބޭރުކުރެވޭނެ ސަބަބެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ތަޙްޤީޤު ކުރިއަށް ގެންދާނެ ގޮތަކީ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާތަކުގެ އިޚްތިޞާޞްގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ ޙައްޤަކުން މަޙްރޫމްކުރެވިފައިވާކަން ސާބިތުވާ ޙާލަތު ފިޔަވައި، ޤާނޫނީ ނައްޞަކުން ފެންނާން ނެތް ބަހާނާތަކަށް ބިނާކޮށް ތަޙްޤީޤު ކުރިގޮތާއި ތަޙްޤީޤުގެ ޒާތަށް ފަނޑިޔާރު ގޮތް ނިންމުމަކީ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާތަކުގެ އިޚްތިޞާޞްގެ ތެރެއަށް ކޯޓު ވަނުމެވެ. (ޕެރ. 19)
2. ތަޙްޤީޤު ކުރި ނިޔަތާއި ތަޙްޤީޤު ހިންގި އިޖުރާއަތާއި ސުވާލުކުރެވުނު މީހުންގެ ޢަދަދު ފަދަ ކަންކަމަކީ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ޝަރީޢަތް ނުކޮށް ދަޢުވާތައް ބޭރުކުރެވޭފަދަ ޢުޛުރުތަކެއް ނޫނެވެ؛ ފަރާތެއް ސުވާލު އުފައްދާފައި ނުވާ ކަމެއްގައި (މިސާލަކަށް ދައުލަތުގެ ހެޔޮ ނިޔަތް) ފަނޑިޔާރު އަމިއްލަ ޚިޔާލެއްގެ މައްޗަށް ގޮތް ނުނިންމާނެއެވެ. (ޕެރ. 20-21)
3. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާގައިވާ 'ކުށާ ގުޅޭގޮތުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ކަމަށް ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން' އަކީ ކޮންމެ ކުށަކާ ގުޅިގެން ވަކިވަކިން ބަލަންޖެހޭ، ތަޙްޤީޤުގެ ނަތީޖާއާ ގުޅޭ ކަންކަމެވެ (ކުށުގެ ރުކުންތައް)؛ ތަޙްޤީޤު ހިންގި ގޮތާ ގުޅޭ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެ ކަންކަން ފުރިހަމަވޭތޯ ކަށަވަރުކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ޒިންމާއެވެ. (ޕެރ. 25-27)
4. ތަޙްޤީޤުގައި ބަޔާން ނަގަންޖެހޭ ފަރާތްތަކާއި ހޯދަންޖެހޭ ހެކިތަކާއި ދަޢުވާއާއެކު ހުށަހަޅާނެ ހެކިތައް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ފަރާތަކީ މުއްތަހަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 28)
5. ރިޔާސީ ޤަރާރުތަކުގެ ފަދަ ލިޔުންތައް މާނަކުރަންވާނީ ޤާނޫނުތައް މާނަކުރުމުގެ އާންމު ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް، ކޮމިޝަން އުފެއްދި މަޤްޞަދު ގެއްލޭގޮތަށް ނޫނެވެ؛ ރިޔާސީ ކޮމިޝަންތަކުގެ ޤާނޫނުވެސް މާނަކުރަންވާނީ ރިޔާސީ ޤަރާރުގެ މަޤްޞަދާއި ކޮމިޝަނުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ނަފީނުވާ ގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 33، 35)
6. ތަޙްޤީޤު އިދާރާއަކަށް ލިބިދޭ އެންމެހައި ބާރުތައް ލިބިދީފައިވާ ރިޔާސީ ކޮމިޝަނަކަށް ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަން ކުރެވޭނެއެވެ؛ ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަނެއްގެ ނަތީޖާގައި ފުލުހުން މައްސަލަ ދަޢުވާއަށް ފޮނުވުމަކީ އިޖުރާއީ ގޯހެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި މައްސަލަ ކޯޓުން ބޭރުކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 34، 36-37)
7. ރިޔާސީ ކޮމިޝަންތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ލަފާ ހޯދުމަކީ ޤާނޫނީ ޝަކުލިއްޔާތެއް ފުރިހަމަކުރުމުގެ ގޮތުން ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތް ކަމެކެވެ؛ އެ ލަފާ ނުހޯދުމަކީ ދަޢުވާއަށް އަސަރުނުކުރާ އިޖުރާއީ ކަމެއް ކަމުން، އެއީ ދަޢުވާއެއް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ނުބަލައި ބޭރުކުރުމުގެ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 38)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 76، 80، 117 ވަނަ މާއްދާ އަދި 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) އަދި (3)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2019 (ރިޔާސީ ކޮމިޝަންތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ، 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 10 ވަނަ މާއްދާ
• ރިޔާސީ ޤަރާރު ނަންބަރު 14/2018 އަދި 16/2018 (ޕްރެޒިޑެންޝަލް ކޮމިޝަން އޮން ކޮރަޕްޝަން އެންޑް އެސެޓް ރިކަވަރީ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 115 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2019/R-1052 (ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 160 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2000 (ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމާއި މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 އަދި 24 ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާގެ އަސާސް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014 (މަނީ ލޯންޑްރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާގެ އަސާސް)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/115 (އަޙްމަދު ނިހާން ޙުސައިންމަނިކު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީ)