މޫސާ ފައިރޫޒް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނެތް (އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް ކަމަށް ބެލެވޭ)

ދަށު ކޯޓު: ލ. ފޮނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 44/O8C/2023

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށުން ކުށްވެރިކުރި ޙުކުމުގެ އިސްތިއުނާފުގައި، ތަޙުޤީޤުގައި ބިރުދައްކައި/މަންފާ ހުށަހަޅައި އިޢުތިރާފު ހޯދިކަމަށާއި ސިންކު ދަށުން ފެނުނު ތަކެތީގެ މަޢުނަވީ ރުކުން (knowledge) ސާބިތުނުވާކަމަށް ބުނާ ނުކުތާތަކަކީ އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހިމެނޭ، އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ ނުކުތާތަކެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ؛ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ހުށަނާޅާ ހެކިތަކާއި ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅިނަމަވެސް ހައިކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 13)
2. ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހެދިކަމަށް ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރިކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ؛ އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 14)
3. ތަޙުޤީޤުގައި ބިރުދައްކައި ނުވަތަ މަންފާ ހުށަހަޅައިގެން އިޢުތިރާފު ހޯދިކަމުގެ ދައުވާ ދަށުކޯޓުގައި ނުހުށަހަޅައި، އެކަން ސާބިތުކުރާ ހެއްކެއްވެސް ނުހުށަހަޅައި، ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ހެދި ގޯހެއްވެސް ނުދައްކާނަމަ، އެއީ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16-17)
4. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ބަންދާމެދު ނިންމުމަށް ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޟިރުކުރުމުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދީ ސޮއިކޮށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވާ އިޢުތިރާފެއް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައަޅާނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނުދައްކާނަމަ، އެ ބަޔާނަށް ބިނާކުރި ނިންމުމުގައި ގޯހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 18)
5. މަސްތުވާތަކެތި ހޯދާފައިވަނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދިން މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށްކަން ހެކިބަހުން ދަށުކޯޓަށް ފާހަގަކޮށްފައިވާއިރު، އެ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތުގައި ގޯހެއް ނުދައްކައި ހަމައެކަނި ހިޔާޒަތާއި މަޢުނަވީ ރުކުނާ ބެހޭ އުޞޫލުތައް ބަޔާންކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އޮތް ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 108 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، 138 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޕްރޮސިކިއުޓްކުރުމުގެ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (R-106/2023) ގެ 34 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2016/12 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 186 ވަނަ މާއްދާ (ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް)
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/41 ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/87، 2019/SC-L/88، 2019/SC-L/89، 2019/SC-L/90، 2019/SC-L/91 މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓުތައް
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SCA/23 ޤަޟިއްޔާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ހަވާލާދީފައި)