ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު މުރުޝިދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް (ދަޢުވާ ސާބިތުނުވުން) ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 337/Cr-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދުއްވަން އިން ސައިކަލުން ފެނުނު ކެނެބިސްއަށް އެހެން މީހަކު ޒިންމާ ނަގައި، ދިފާޢީ ހެކިން އެކަމަށް ބާރުދީ، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ މެދުކެނޑިފައިވާ ޙާލަތުގައި، ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 (އ) ގެ މިންގަނޑަށް ހެކި ލިބިފައިވާއިރުތޯ (ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފު).

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 ވަނަ މާއްދާގައިވާ 'ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތް' (legal presumption) އަކީ 'އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާހިނދަކު' ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ ތަޢުނުކުރެވޭ އިފްތިރާޟެއް (rebuttable legal presumption) އެވެ؛ މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިވާ ތަނަކުން ނުވަތަ އެއްޗަކުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުމުން ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައި މުޠުލަޤު މަސްއޫލިއްޔަތެއް ނާންނާނެއެވެ. (ޕެރ. 21–24، 65)
2. މަސްތުވާތަކެތި އަތުގައި ހުރުމަށް ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތާއި (actual possession) މައުނަވީ ހިޔާޒަތު (constructive possession) ހިމެނެއެވެ. ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރާނަމަ، ހިޔާޒަތުގެ މާއްދީ ރުކުނާއި، އެ އެއްޗެއް ހުރިކަމާއި އެއީ މަސްތުވާއެއްޗެއްކަން އެނގުމުގެ (knowledge) މައުނަވީ ރުކުން، އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 25–31، 47)
3. ގިނަ މީހުން އުޅޭ ނުވަތަ ހުރި ތަނަކުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނިއްޖެނަމަ، އެއީ ވަކި މީހެއްގެ އަތުގައި ހުރި ތަކެތިކަމަށް ބެލުމަށް، އެ މީހާއަށް އެކަން އެނގޭކަމާއި ކޮންޓްރޯލް އޮތްކަން ދައްކާ އިތުރު ޤަރީނާ ހުންނަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 32، 2014/HC-A/109)
4. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ދިފާޢު ހުށަހަޅައި، މަސްތުވާތަކެތި އޭނާގެ ހިޔާޒަތުގައި ހުރި ސަބަބު ނުވަތަ އެތަނަށް އައި ގޮތް މަދަނީ މިންގަނޑުން (ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑުން) ސާބިތުކޮށް، މަސްތުވާތަކެތި އޭނާއާ ދުރުކޮށްދޭ ހެއްކެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް ދައްކައިފިނަމަ، ދައުލަތުން އެ ހެކި އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ނަފީނުކުރެވިއްޖެނަމަ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދޫކޮށްލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 33–34، 37)
5. މަސްތުވާތަކެއްޗަށް އެހެން މީހަކު ޒިންމާ ނެގުމުން އެކަނި ހިޔާޒަތުގައި ތަކެތި ފެނުނު މީހާ ޒިންމާއިން ބަރީއަ ނުވާނެ ނަމަވެސް، ޒިންމާ ނަގާ ބަސް، ވަގުތާއި ޙާލަތާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމާއި އެހެން ހެކިތަކުން ބާރުލިބިއްޖެނަމަ (މިސާލު: އާންމު މަގުމަތީގައި ހުރި ސައިކަލެއްގައި އެހެން މީހަކު ކޮތަޅު ބަހައްޓާ ތަން ދުށް ހެއްކެއް، ފިންގަރޕްރިންޓް ދިމާނުވުން) އުފެދޭ ޝައްކުގެ މަންފާ ދިނުމުގެ ގޮތުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލިބެންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 37–38، 68–71)
6. ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމު ފުރުމަކީ ގަވާއިދު ނަންބަރު 2015/R-230 ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލާޒިމު ކަމެކެވެ. ތަޙުލީލު ރިޕޯޓުގައިވާ މަސްތުވާތަކެތި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ހިޔާޒަތުން އަތުލައިގަނެވުނު ތަކެތިކަން ކަށަވަރުވާނީ، ކުށުގެ ވެށިން ނެގުމުގެ ފެށިގެން ލެބޯޓަރީއަށް ފޮނުވައި ތަޙުލީލުކޮށް ނިމެންދެން ޙަވާލުކުރާ ފަރާތާއި ޙަވާލުވާ ފަރާތާއި ގަޑި ހިމެނޭގޮތަށް ޗެއިން މެދުނުކެނޑި ގުޅިފައިވާނަމައެވެ؛ ލެބޯޓަރީއަށް ޙަވާލުކުރި ފަރާތާއި ޙަވާލުވި ފަރާތް ނޭނގޭނަމަ ތަޙުލީލުކުރި ތަކެއްޗަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ތަކެތިކަން ކަށަވަރު ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 39–44، 48–58)
7. ދަށުކޯޓުން ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާއެއްގެ އުޞޫލު އެއްގޮތް ޙަޤީޤަތްތަކަށް ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ނަތީޖާ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ގޮތް ދައުލަތުން ތަބްރީރުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު އެއީ ޤާނޫނީ ގޯހެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 69، 71.13)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 9، 17، 108 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، 143 (ކުރީގެ 141) ވަނަ މާއްދާ، 144 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ)، 162 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 37/2015 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނަށް 2 ވަނަ އިޞްލާޙު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 17 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2015/R-230 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 8 (ހ)، 9 (ނ)، (ބ)، (ކ) އަދި 23 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން SCPD-06/2022 (ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2012/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ނާފިޛް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2022/SC-A/48 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2017/SC-A/10 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން މުޙައްމަދު މަނިކު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2016/SC-A/21 (އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2008/SC-A/08 (ޙުސައިން އަޝްރަފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)؛ 2010/SC-A/07 (ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު 2014/HC-A/109 (އިސްމާޢީލް ޝަހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު 2016/HC-A/451 (މުޙައްމަދު ނާޡިމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު 2018/HC-A/404 (ނުޒުރަތު ނަޖީބު އާއި މުޙައްމަދު ޝަމްޢޫން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު 2017/HC-A/239 (ޢަލީ އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު 2009/HC-A/212