ސަޢީދު ޢަލީ ޝާހިދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކެނެބިސް ޓްރެފިކް ކުރުން، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ، ހިޔާޒަތު، މަސްތުވާތަކެތީގެ ބަރުދަން ބެލުން، ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި ބަލައިފާސްކުރުން އަދި ހައްޔަރުކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 92/Cr-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި ދަޢުވާގައި ޙަވާލާދިން މާއްދާ ބަދަލުކުރުމާއި، ކޯޓު އަމުރަކާނުލައި އުޅަނދު ބަލައިފާސްކުރުމާއި ހައްޔަރުކުރުމާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާއި ބަރުދަން ބެލުމާއި، މަޢުނަވީ ޙިޔާޒަތު ސާބިތުވުމާ ގުޅިގެން ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޙުކުމެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޢާންމު ފަރާތަކުން ދިން މަޢުލޫމާތަކާ ގުޅިގެން ފުލުހުން އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް އިށީންދެގެން އިން ސައިކަލު ކޯޓު އަމުރަކާނުލައި ބަލައިފާސްކުރިއިރު، މަޑިދަށުންނާއި ޓޭންކުގެ ކަވަރު ދަށުން ކެނެބިސް ކަމަށް ތަޙްލީލުން ދައްކާ ތަކެތި ފެނުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު 100،000 ރުފިޔާގެ ޖޫރިމަނާއަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން 13 ނުކުތާ ހުށަހަޅައި ދަޢުވާގެ މާއްދާ ބަދަލުކުރުމާއި، ބަލައިފާސްކުރުމާއި ހައްޔަރުކުރުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަނުވުމާއި، ބަރުދަން ބެލުމާއި، ޙިޔާޒަތު ސާބިތުނުވުމަށް ސުވާލު އުފެއްދިއެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ބަލައިފާސްކުރީ ޤާނޫނުން ބާރުލިބިގެން ކަމަށާއި، ބައެއް ނުކުތާ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ނުހުށަހެޅި ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަލައިފާސްކުރުމާއި ހައްޔަރުކުރުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ކަމާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަކަމާއި، ސައިކަލަކީ އޭނާގެ ކޮންޓްރޯލުގެ ދަށުގައި ހުރި އުޅަނދެއްކަމުން މަޢުނަވީ ޙިޔާޒަތު ސާބިތުކަމާއި، މާއްދާ ބަދަލުކުރުމަކީ މައުޟޫޢަށް އަސަރުކުރާ ޚިލާފެއް ނޫންކަމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަޢުވާ އުފުލުމުގައި ނުވަތަ ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފޯމުގައި އުނިކަމެއް ވާނަމަ އެއީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ހުށަހެޅުމެކެވެ. އެ މަރުޙަލާގައި ނުހުށަހަޅައިފިނަމަ އެ ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލީކަމަށް ބެލޭނެތީ، ދަށުކޯޓުން ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅާ އެފަދަ ނުކުތާއެއް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައު ނުކުތާއެއްގެ ގޮތުގައި ގޮތް ކަނޑައެޅިދާނެ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ.
2. ކުޑަކަމުދާތަކެތި މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ޕޮޒިޓިވް ވުމަކީ ހަމައެކަނި އެކަމަށް ބަލައި މީހަކު މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާކަން ކަނޑައެޅޭނެ ކާފީ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ؛ އިންޑިކޭޓިވް އެސެސްމެންޓެއް ނުވަތަ ހެއްކެއް ނެތި ދަޢުވާ ބިނާކުރި މާއްދާ އެގޮތަށް ބަދަލުކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް ދެ މާއްދާގެ ތަފާތަކީ ދެވިހިފުމާއި ނުހިފުން އެކަނި ކަމުން، އެ ބަދަލަކީ ދަޢުވާއަށް ނުވަތަ އަދަބަށް ބަދަލުއަންނަ، މައުޟޫޢަށް އަސަރުކުރާ އިޖުރާއީ ޚިލާފެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ދަށުކޯޓުން ދަޢުވާ ފޯމުގައިވާ މާއްދާގެ މައްޗަށް ގޮތް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހިނދު އެހެން ދަޢުވާއެއްގެ މައްޗަށް ނިންމީ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
3. އެކަށީގެންވާ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އުޅަނދެއްގައި މަސްތުވާއެއްޗެއް ހުރިކަމަށް ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރާ އިދާރާއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ ކޯޓު އަމުރަކާނުލައި އުޅަނދު ބަލައިފާސްކުރެވިދާނެއެވެ؛ ޕެޓްރޯލް ކުރަމުންދަނިކޮށް ޢާންމު ފަރާތަކުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް އިޝާރާތްކޮށް ދިން މަޢުލޫމާތަކީ އެފަދަ ސަބަބެކެވެ.
4. އުޅަނދުން މަސްތުވާތަކެތި ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ އެއްޗެއް ފެނުމުން ސުޕަވައިޒަރީ އޮފިސަރެއްގެ ހުއްދައާއެކު ހައްޔަރުކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ކުރި ހައްޔަރެކެވެ؛ ފޯމުތަކުގައިވާ ގަޑީގެ ތަފާތު ހެކިބަހުން ސާފުވެއްޖެނަމަ އެ ޝައްކު ފިލައިދެއެވެ.
5. ތަޙްލީލުކުރެވުނު މަސްތުވާތަކެއްޗަކީ ހާދިސާގައި ފެނުނު ތަކެތިކަން ތަޙްލީލު ރިޕޯޓުތަކާއި ތަޙްލީލުކުރި ފަރާތްތަކުގެ ހެކިބަހުން ސާފުވާނަމަ، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމުގައި ތަކެތި ނަޤުލުވި ވަގުތާބެހޭ ތަފާތެއް ހުރިޔަސް ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަވެފައިވާކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 06/2022-SCPD ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން). ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަނާޅާ ލިޔުމަކާ ގުޅޭ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާމެދު ބަހުސްކުރެވޭނެ ޖާގައެއް ނެތެވެ.
6. ދިފާޢަށް ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފޯމު ނުލިބުނު ތަޙްލީލު ރިޕޯޓެއް އެއްފަރާތްކުރިޔަސް، ބާކީ ހުރި ހެކިތަކުން ދަޢުވާގެ އަސާސް ސާބިތުވާނަމަ، އެކަމުން ޙުކުމަށް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ.
7. މަސްތުވާތަކެތީގެ ބަރުދަން ބަލާފައިވަނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލުތަކުގެ ތެރެއިން ކަމަށް ތަޙްލީލުކުރި ފަރާތުން ދޭ ހެކިބަހަކީ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓަށް ބާރުލިބޭ، ބަރޯސާވެވޭނެ ހެކިބަހެކެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޚުޒައިމަތު ނަޢީމް).
8. އުޅަނދަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ކޮންޓްރޯލުގެ ދަށުގައި ހުރި އުޅަނދެއްކަމާއި (ތަޅުދަނޑި ޖަހާފައި ހުރުމާއި، މަޑި ހުޅުވައިދިނީ އޭނާކަމާއި، އޭނާއާ ގުޅޭ ލިޔުންތައް މަޑިދަށުން ފެނުން) އޭގައި ހުރި ތަކެތި އޭނާއަށް އެނގޭނެކަން ފެންނަނަމަ، އެ ތަކެއްޗަކީ އޭނާގެ މަޢުނަވީ ޙިޔާޒަތުން ފެނުނު ތަކެތި ކަމަށް ބެލެވެއެވެ؛ ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ހުރި އުޅަނދުގެ ވެރިފަރާތާ ސުވާލުނުކުރުމަކީ ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަނުވާ ކަމަށް ބެލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.
9. ދިފާޢުން ދެއްކި ކޮންމެ ވާހަކައަކަށް ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތް ދަށުކޯޓުގެ ރިޕޯޓުގައި ވަކިން ބަޔާންނުކުރުމަކީ، އެކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރިނަމަވެސް ޙުކުމަށް އަސަރުކުރާނެ ތަނެއް ނެތްނަމަ، ޙުކުމް ބާޠިލުކުރާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމާބެހޭ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި '322' ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، '323' ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، '322' ވަނަ މާއްދާގެ (ބ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '333' ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ކޯޓު އަމުރަކާނުލައި އުޅަނދު ބަލައިފާސްކުރުމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '25' ވަނަ މާއްދާގެ (ރ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަޢުވާގައި ހިމެނެންޖެހޭ ކަންކަމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '23' ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ރ)، (ބ))
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 46، 47 އަދި 52 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި؛ ލިޔުމުގައި '16'، '13'، '53')
• ޤަވާއިދު ނަންބަރު 2015/R-230 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެގޮތުގެ ޤަވާއިދު) (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 06/2022-SCPD ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޚުޒައިމަތު ނަޢީމް (ނަންބަރު 2021/SC-A/87) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/HC-A/451 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/323 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-B12/74 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-A/49 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-N-A/19 ޤަޟިއްޔާ