ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިޙްސާން އިސްމާޢީލް
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި އަދަބު ކަނޑައެޅި
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކެނެބިސް ޓްރެފިކް ކުރުން
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 318/Cr-C/2016
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
މުއްތަހަމު ދިރިއުޅޭ، އެހެން މީހުންވެސް ބޭނުންކުރާ ކޮޓަރިއެއްގެ އަލަމާރިން (މުއްތަހަމު ދެއްކި ތަނުން) ފެނުނު ކެނެބިސްއާ މުއްތަހަމު ގުޅުވާލެވޭތޯ، އަދި ތަޙުޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފުން ރުޖޫޢަވި ޙާލަތުގައި ތަޙުޤީޤު ބަޔާނަށް ބުރަދަން ދެވޭނީ ކިހާ މިންވަރަކަށްތޯ؛ އަދި ކުށް ސާބިތުކުރުމަށްފަހު އަދަބު ކަނޑައަޅަންދެން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންދެވޭތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން މުއްތަހަމު ދިރިއުޅޭ ގެ ބަލައިފާސްކުރިއިރު، އޭނާ ފުލުހުންނަށް ބުނި، އޭނާ ނިދާ ކޮޓަރީގެ އަލަމާރީގެ ވަތްގަނޑުގެ ތެރެއިން 80.1485 ގްރާމް ކެނެބިސް ހުރި ތިން ދަޅު ފެނުނެވެ. ތަޙުޤީޤުގައި އޭނާ ބުނީ އެއީ މީހަކު ބަހައްޓަން ދިން، މަސްތުވާތަކެތިކަން އެނގޭ ތަކެތި ކަމަށެވެ. ޝަރީޢަތުގައި އޭނާ އިންކާރުކޮށް އެ ބަޔާނުން ރުޖޫޢަވިއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ކޮޓަރީގައި އެހެން މީހުންވެސް އުޅޭތީ، ފިންގަރޕްރިންޓް ނުނެގޭތީ، އަދި އެކަށީގެންވާ ޤަރީނާ ނެތީތީ ކުށް ސާބިތުނުވާ ކަމަށެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ މުއްތަހަމު ދެއްކި ތަނުން ތަކެތި ފެނުމުން ތަޙުޤީޤު ބަޔާނަށް ބާރުލިބޭ ކަމަށާއި، މަޢުނަވީ ހިޔާޒަތު ސާބިތުވާ ކަމަށާއި، ދަށުކޯޓުން މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާނުވި ކަމަށެވެ. މުއްތަހަމު ބުނީ ތަން ހުޅުވިފައި ހުންނަ، އެތައް މީހުން އުޅޭ ތަނެއް ކަމަށާއި، ހަރުދަނާ ގުޅުވާ ހެކި ނެތް ކަމަށާއި، ރުޖޫޢަވި ބަޔާނަކީ ކާފީ ހެއްކެއް ނޫން ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ރުޖޫޢަވި ތަޙުޤީޤު ބަޔާނަށް އެކަނި ބިނާކޮށް ކުށް ސާބިތު ނުކުރެވުނަސް، މުއްތަހަމު ކިޔައިދިން ތަނުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުމުން އެ ބަޔާން ތެދުކަން ފާޅުވެ، އެއީ ޤަރީނަތުއްޡާހިރާއެއް ކަމަށާއި، ތަކެތި ހުރިކަން އޭނާއަށް އެނގޭކަމާއި ކޮންޓްރޯލް އޮތްކަން ސާބިތުވާކަމަށާއި، ދިފާޢީ ހެކިބަހުން އެކަން ނަފީ ނުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ކުށް ސާބިތުކުރުމަށްފަހު ދައުލަތުން މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންދިޔުމަށް އެދުނު ނަމަވެސް، އެކަން ބަލައިނުގެން އަދަބު ކަނޑައެޅިއެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- (ޕެރ. 16، 19) ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުން ބޭރުގައި (ތަޙުޤީޤުގައި) ވެފައިވާ އިޢުތިރާފުން މުއްތަހަމު ރުޖޫޢަވެއްޖެނަމަ، އެ އިޢުތިރާފަކީ ހެއްކެއްކަމަށް ބަލައި ހަމައެކަނި އޭގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުށް ސާބިތުނުކުރެވޭނެއެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ)؛ ރުޖޫޢަވުމާއި އޭގެ ސަބަބުތައް ވަޒަންކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށެވެ.
- (ޕެރ. 20، 49، 53) ތަޙުޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަށް ބާރުދޭ އެހެނިހެން ޤަރީނާ ވުޖޫދުގައިވާނަމަ (މިސާލަކަށް މުއްތަހަމު ކިޔައިދިން ތަނުން އޭނާގެ ޙާޟިރުގައި މަސްތުވާތަކެތި ފެނުން)، އެ ބަޔާނަކީ ޤަރީނަތުއްޡާހިރާއެއް ނުވަތަ ފާޅުވެ ފެންނަން އޮތް ހަރުދަނާ ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބުރަދަން ދެވޭ ބަޔާނެކެވެ؛ އެ ޙާލަތުގައި ހެކި ހުށަހަޅައިގެން އެ ޤަރީނާ ނަފީކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ މުއްތަހަމެވެ.
- (ޕެރ. 22، 25) މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު، މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިވާ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެއްޗެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރުމަކީ އެ މީހާގެ އަތުގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރިކަމަށް ބެލެވޭނެ ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟެކެވެ.
- (ޕެރ. 23، 24) މަސްތުވާތަކެތި އަތުގައި ހުރުމަކީ މުޠުލަޤް މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ކުށެއް ނޫނެވެ؛ ހިޔާޒަތުގެ ދަށުގައިވާ ތަނަކުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނަސް ކުށް ސާބިތުވާނީ، އެ މަސްތުވާ އެއްޗަކާއި އެ މީހަކާ ގުޅުވާލެވޭ އިތުރު ހެއްކެއް، ޤަރީނާއެއް، މޯޓިވެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް އަތުގައި އޮތްކަން އޭނާއަށް އެނގޭކަން ދޭހަކޮށްދޭ ދަލީލެއް އޮވެގެންނެވެ.
- (ޕެރ. 26) ހިޔާޒަތު ބެހިގެންދަނީ ސީދާ އަތުގައި ނުވަތަ ސީދާ ބެލުމާއި ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުރުމުގެ ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތަށާއި، ސީދާ އަތުގައި ނެތަސް ހުރިކަން އެނގުމާއެކު އެ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ކޮންޓްރޯލް އޮތުމުގެ މަޢުނަވީ ހިޔާޒަތަށެވެ؛ މި ދެ ޙާލަތުގައިވެސް މަސްތުވާތަކެތި އަތުގައި ހުރިކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
- (ޕެރ. 28-31) މުއްތަހަމު އިންކާރުކުރާނަމަ، ހިޔާޒަތު (މާއްދީ ރުކުން) އާއި، އެއްޗެއް ހުރިކަމާއި އެއީ މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާ އެއްޗެއްކަން އެނގުން (މަޢުނަވީ ރުކުން) އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ދައުލަތުންނެވެ؛ އެނގުން ދެނެގަނެވޭނީ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމުން ކަމަށާއި، އެތައް މީހުން އުޅޭ ތަނެއްނަމަ ލޯމައްޗަށް ފެންނަން ހުރުން، އަމިއްލަ އެއްޗެއްގެ ތެރެއިން ފެނުން، ފަދަ އިތުރު ޤަރީނާ ބޭނުންވެއެވެ.
- (ޕެރ. 32، 51، 52) މުއްތަހަމަށް ދިފާޢަކީ އެ އެއްޗެއް އޭނާގެ ކޮންޓްރޯލްގައި ހުރި ސަބަބު ބުނެދީ ތުހުމަތާމެދު ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުށަހެޅުމެވެ؛ ކޮޓަރީގައި އެހެން މީހުންވެސް އުޅޭކަން ދައްކާ ހެކިބަހަކުން، މުއްތަހަމު ދެއްކި ތަނުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނުނު ހަޤީޤަތާއި އޭނާގެ އެނގުން ނަފީ ނުވެއެވެ.
- (ޕެރ. 65-68) މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ޙުކުމުގެ އަސާސީ ބައެއްކަމަށާއި، ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު އަދަބު ކަނޑައަޅަންދެން ދައުލަތުން ‘ޢާންމު މަޞްލަޙަތު’ ބުނެ މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންދެވޭނެ ކަމަށް ނުދެކެއެވެ؛ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 35 ވަނަ މާއްދާ ކިޔަންވާނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިންނެވެ.
- (ޕެރ. 59، 69، 70) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 186 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޙުކުމަށް ކުރިން ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތު ޖަލު އަދަބުން އުނިކުރަންޖެހެއެވެ؛ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ‘ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުން’ ކަމަށް ބުނެފައިވަނީ 25 އަހަރަށް ޖަލަށްލުމަށެވެ.
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 108 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 143 ވަނަ (ކުރީގެ 141 ވަނަ) މާއްދާގެ (ރ)، (ބ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 144 ވަނަ (ކުރީގެ 142 ވަނަ) މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 139 ވަނަ (ކުރީގެ 137 ވަނަ) މާއްދާގެ (ބ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 190 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 37/2015 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނަށް 2 ވަނަ އިޞްލާޙު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)، (ކ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) ގެ (2)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 17 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ)، 154 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، 156 ވަނަ މާއްދާ، 186 ވަނަ މާއްދާ
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 137 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)، 140 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ނ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2009/SC-A/18 ޤަޟިއްޔާ (އާދަމް ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާ (ދައުލަތް ވ. ޙަސަން ޢަބްދުﷲ އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ނާފިޛް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/21-2016/SC ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/08-2008/SC ޤަޟިއްޔާ (ޙުސައިން އަޝްރަފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/07 ޤަޟިއްޔާ (ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/01-2012/SC ޤަޟިއްޔާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/10-2017/SC ޤަޟިއްޔާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/24-2010/SC ޤަޟިއްޔާ
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/44 ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު ނަބީޙު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-N-A/19 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ނަބީޙު)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/14 ޤަޟިއްޔާ (ޢަލީ ޢަބްދުއްރަޙްމާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/HC-A/109 ޤަޟިއްޔާ (އިސްމާޢީލް ޝަހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/51-2020/HC ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ފައިޞަލް)
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/221-2013/HC ޤަޟިއްޔާ
- ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/10-2014/HC ޤަޟިއްޔާ (ފައިލުގައި '9A/10-2014/HC')
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.