މުޙައްމަދު ނަސްވާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމަށް ބަދަލު ގެނައުމަށް (ކުށް ސާބިތުނުވާ)، ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކެނެބިސް ޓްރެފިކް ކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 1083/Cr-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އެހެން މީހެއްގެ އަތުން ފެނުނު ފޮށިގަނޑެއްގައި ހުރި ކެނެބިސްގެ ހިޔާޒަތު (މާނަވީ/ގުޅިގެން ހުރި ހިޔާޒަތު) އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތާ ގުޅުވައި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުވޭތޯ؛ ތަޙްޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަށާއި ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއަށް ބުރަދަން ދެވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ރަށަކަށް މަސްތުވާތަކެތި ފޮނުވަން ދެމީހަކު ދޯންޏަކަށް ފޮށިގަނޑެއް އަރުވަން ދާކަމުގެ އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތަކާ ގުޅިގެން ފުލުހުން ދެމީހަކު ހައްޔަރުކުރިއެވެ. ކެނެބިސް ހުރި ފޮށިގަނޑު ފެނުނީ އަނެއް މީހާގެ އަތުން ކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް އެ ފޮށިގަނޑު އޭނާއަށް ދިންކަމަށް ބުނީ އެއް ފުލުހެކެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކެނެބިސް ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއި ޖޫރިމަނާއެއް ކުރިއެވެ؛ ތަޙްޤީޤުގެ އިޢުތިރާފު ގުޅުވޭ ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި މާނަވީ ހިޔާޒަތު ސާބިތުވާ ކަމަށް ބެލިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ފޮށިގަނޑު ފެނުނީ އަނެއް މީހާގެ އަތުން ކަމަށާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ކެނޑިފައިވާ ކަމަށާއި، އިޢުތިރާފު ވަކީލެއްނެތި ނުރަނގަޅު ނުފޫޒުގެ ދަށުން ހޯދި ކަމަށާއި، ހެކިވެރިޔާގެ ހެކިބަސް ނުނަގާ ކަމަށާއި، ދަޢުވާ ކުރުމުގައި ތަފާތުކުރި ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ފުލުހުންގެ ހެކިބަހާއި އިޢުތިރާފާއި ކުޑަކަމުދާތަކެތީގެ ނަތީޖާއިން ހިޔާޒަތު ސާބިތުވާ ކަމަށާއި ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ގިނަ ފަނޑިޔާރުން ދެކުނީ ފޮށިގަނޑު ޙަވާލުކުރިކަމަށް ބުނަނީ އެއް ފުލުހަކު އެކަނި ކަމަށާއި، އަނެއް މީހާގެ ބަސް ފުށުއަރާ ކަމަށާއި، އިޢުތިރާފު ނެގުމުގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޟަމާނާތްތައް ފުރިހަމަކުރިކަން ނުދައްކާ ކަމަށާއި، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީގައި ސާފުނުކުރެވޭ ހުސްތަންތަން ހުރި ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ހިޔާޒަތު އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ވަރަށް ހެކި ނެތެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގައި ކުރިން މަސައްކަތްކުރި ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އެ އޮފީހުގައި ހުރި މުއްދަތުގައި އެ މައްސަލައިގައި އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އަޅާފައި ނުވާނަމަ، އެ މައްސަލައިގައި ދިފާޢީ ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި ވަކާލާތުކުރުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ (އިޖުރާއީ ނިންމުން، ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން).
2. ފުލުހުންގެ އިންޓެލިޖެންސުން ދޭ މަޢުލޫމާތުގައި ވަކިވަކި ތަކެތީގެ ސިފަ ތަފްޞީލުކޮށްފައިވާނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތު ދިންކަން ދުރާލާ ރެކޯޑުކުރެވި ފުލުހުން ހޯދި ހޯދުންތަކާ ގުޅުވޭކަން ކޯޓަށް ހުށަހަޅައި ދައްކައިދިނުމުން މެނުވީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި އެ މަޢުލޫމާތަށް ބުރަދަން ދެވިގެން ނުވާނެއެވެ (ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު).
3. މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލައެއް ބިނާވާ އަސާސަކީ ހިޔާޒަތު ކަމަށްވާއިރު، ތަކެތި ހުރި ފޮށިގަނޑު އޮތީ ކާކުގެ އަތުގައިކަން އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުވާން ޖެހެއެވެ؛ އަޞްލު ހިޔާޒަތު އޮތީ އެހެން މީހެއްގެ އަތުގައި ނަމަ، އެއް ފުލުހެއްގެ ހެކިބަހަށް (އެކުގައި ތިބި ފުލުހުންނަށް ނުފެނުނު މަންޒަރަކަށް) ބުރަވެގެން މާނަވީ ހިޔާޒަތު (constructive possession) މުއްތަހަމާ ގުޅުވައި ސާބިތު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ދެމީހުންގެ ގުޅިގެން ހުރި ހިޔާޒަތު (joint possession) ގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެ ވަކި މީހަކަށް ނިސްބަތްކުރެވޭ ވަރަށް ހެކި ނެތްނަމަ ކުށް ސާބިތު ނުވެއެވެ (ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު).
4. އެއް ކަމަކާ ބެހޭ ގޮތުން ދެ މަޙައްލެއްގައި ދެ ގޮތަކަށް ބުނެފައިވާ ހެކިވެރިއެއްގެ ބަސް، ތަފާތު ވީ ސަބަބު ސާފުނުކުރާނަމަ، ހެކީގެ ބޭނުމަށް ބުރަދަން ދެވޭފަދަ ތެދު ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ (ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު).
5. ތަޙްޤީޤަކީ އިޢުތިރާފު ހޯދުމަށްވުރެ ހެކި ހޯދުމަށް ކުރެވޭ ކަމެއް ކަމުގައިވާން ޖެހެއެވެ؛ ބިރުދައްކައި، ހެއްލުން ހައްލައި ނުވަތަ ވަޢުދުވެގެން ހޯދާ އިޢުތިރާފަކީ ޞައްޙަ އިޢުތިރާފެއް ނޫނެވެ. ތަޙްޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަށް ބުރަދަން ދިނުމުގެ ކުރިން، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤާއި ވަކީލެއްގެ އެހީ ހޯދުމުގެ ޙައްޤާއި ބަސް ހެކީގައި ބޭނުންކުރެވޭނެކަން އެންގުން ފަދަ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޟަމާނާތްތައް ފުރިހަމަކުރެވިފައިވޭތޯ ކޯޓުން ބަލަންޖެހެއެވެ؛ އެކަން ދައްކައިދޭ ލިޔެކިޔުން ދައުލަތުން ހުށަނާޅާނަމަ އެ އިޢުތިރާފުން އިތުރު ޤަރީނާތައް ގުޅުވައި ކުށް ސާބިތުކުރުމަކީ ރައްކާތެރި ކަމެއް ނޫނެވެ (ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު).
6. ފުލުހުން އަތުލާ ތަކެތި މާއްދީ ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާނަމަ، އަތުލި ހިސާބުން ފެށިގެން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާހާ ހިނދަށް އެ ތަކެތި އެކަކުގެ ކިބައިން އަނެކަކަށް ދައުރުވި ގޮތުގެ މެދުކެނޑުމެއްނެތް ސިލްސިލާ (ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ) ފެންނަން އޮންނަން ޖެހެއެވެ؛ ސާމްޕަލަކަށް އެއް ނަންބަރެއްގައި ދެ ފޯމު ދައުރުވުމާއި ތާރީޚްތަކުގެ ދެމެދު ތަކެތި ހުރި ތަން ބަޔާން ނުކުރެވުމުން ތަޙްލީލު ކުރެވުނީ ނެގި ތަކެތިކަމަށް ބުރަނުވެވެއެވެ (ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު).
7. ކުށެއްގައި ބައިވެރިވި މީހުންގެ މައްޗަށް ކުރާ ދަޢުވާ ކަނޑައެޅުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިޚްތިޔާރުގައިވާ ބާރެއް ނަމަވެސް، އެ ބާރުގެ ބޭނުން ކުރެވޭނީ ސަބަބުވެރި ހަމައަކުންނެވެ (ގިނަ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ޓްރެފިކްކުރުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ނ) (މާއްދާ ނަންބަރު PDF ގައި ހަލާކުވެފައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާ (ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ޙައްޤުތައް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-01-REG-SC؛ އަހަރު ކިޔެވުނީ ހަލާކުވެފައިވާ އަދަދުން)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-230/2015 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއްސާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު)
• ޕްރޮސިކިއުޓުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން ނަންބަރު 06/2022-SCPD
• 2012/SC-A/23
• 2012/SC-A/01
• 2016/HC-A/451