ކަމްރުލް އިސްލާމް ވ. ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ ނަތީޖާ (ކުށް ސާބިތުވުމާއި 25 އަހަރު ޖަލާއި ދިޔައާއި ރޯދަ) ޤާއިމް، ނަމަވެސް ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ބިނާވާ ސަބަބުތައް ބާޠިލު؛ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމުގެ ޙައްޤު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާއާއި 52 ވަނަ މާއްދާ، އިޢުތިރާފު ބަޔާން، ދަށު މަރުހަލާގައި ނުދައްކާ ވާހަކައެއް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެތޯ، އިޢުތިރާފު ބަޔާނަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ހޯދާފައިވާ ހެކި ޤަރީނާ، ދުނިޔޭގެ ބައެއް ދީމިޤްރާޠީ މުޖްތަމަޢުތަކުގައި ޣައިރުޤާނޫނީ ހެއްކާމެދު ޢަމަލުކުރާ ގޮތް، ޤިޞާޞް އަދި މަރުގެ ދިޔަ، ގަސްތު މަރު، ޑިއު ޕްރޮސެސް

ދަށު ކޯޓު: 2019/HC-A/420

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަށު މަރުޙަލާތަކުގައި ނުނަގާ ދިފާޢެއް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެތޯއާއި، ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ނުލިބި ތަޙުޤީޤުގައި ކަމްރުލް އިސްލާމް ވި އިޢުތިރާފާއި، އެ އިޢުތިރާފުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ހެކި ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަނެވޭނެތޯ؛ އެ ހެކި އެއްފަރާތްކުރުމުން ބާކީ ހެކިން ގަސްތުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުވޭތޯއާއި، ހައިކޯޓުން އަދަބު ކަނޑައެޅި ގޮތް ރަނގަޅުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 26 ނޮވެންބަރު 2012 ގައި ބަންގްލަދޭޝް ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާ މޮނީރުލް އިސްލާމް މާލޭ ޗާނދަނީމަގު 24 ނަންބަރު ގޭގެ އެޕާރޓްމަންޓުގައި ތޫނު އެއްޗަކުން ހަމަލާދީ މަރާލާފައި ފެނުނެވެ. ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރި ކަމްރުލް އިސްލާމް އިމިގްރޭޝަން ބަންދުގައި ހުއްޓައި، ވަކީލެއް ނެތި 9 ޑިސެންބަރު 2012 ގައި ފުލުހުންނަށް އިޢުތިރާފުވެ، އޭނާގެ އިޢުތިރާފުގެ މައްޗަށް ޓީޖެޓީ މޫދުއަޑިން ވަޅިއަކާއި ގަމީހެއް ފެނުނެވެ؛ ފަހުން ތަރުޖަމާނެއްގެ އެހީގައި 24–29 ޑިސެންބަރުގައި ބަޔާން ރިކޯޑުކުރުމުގައި ވަކީލަކަށް އެދުނުއިރު ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ދައުލަތުން ވަކީލަކު ނުދެވޭނެކަމަށް ފުލުހުން ބުނެފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން (C/2014-651/Cr) ކަމްރުލް އިސްލާމްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމިއެވެ. ހައިކޯޓުން (2019/HC-A/420) އަޣުލަބިއްޔަތުން ތަޙުޤީޤު ބަޔާން ބަލައިގަނެ ގަސްތު މަރު ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ވާރިސުން ޤިޞާޞާއި ދިޔަ ދެގޮތަށް އެދުމުން ޝުބުހައިގެ މަންފާ ޤާތިލަށް ދީ، 25 އަހަރު ޖަލަށްލުމާއި ރ 133,333.33 ދިޔައާއި 2 މަސް ރޯދަ ހިފުމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ؛ ތަފާތުވި ފަނޑިޔާރު ޢަލީ ސަމީރު ވަކީލެއް ނެތި ނެގި ބަޔާނާއި އޭގެ ސަބަބުން ލިބުނު ޤަރީނާއަށް 52 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބުރަދަން ނުދެވޭނެކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކަމްރުލް އިސްލާމް ބުނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53، 52، 18، 68 ވަނަ މާއްދާއާއި ފުލުހުންގެ ގަވާއިދުގެ 37 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ވަކީލެއް ނެތި ނެގި ބަޔާނާއި އޭގެ މައްޗަށް ހޯދި ހެކި (fruit of the poisonous tree) ބަލައިނުގަނެވޭނެ ކަމަށާއި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1204 (ށ) އާ ޚިލާފަށް އިޢުތިރާފަށް ބުރަދަންދީފައިވާ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ މިއީ ދަށު މަރުޙަލާގައި ނުނަގާ އައު ދިފާޢެއް ކަމަށާއި، މަރުގެ އަދަބު ނުދޭތީ 1204 (ރ) ނުހިނގާނެ ކަމަށާއި، އިޢުތިރާފު އެއްފަރާތްކުރިޔަސް ބާކީ ހެކިން ދަޢުވާ ސާބިތުވާ ކަމަށާއި، އަޙްމަދު ރަޝީދު ގަޒިއްޔާގެ ދަށުން އިސްތިސްނާ ހާލަތްތައް ވާކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: މަރުގެ އަދަބު އައުމުގެ އިޙުތިމާލު އޮތުމާއި ހައިކޯޓުގެ ތަފާތުވި ރައުޔުގެ އަސާސަށް ބިނާވާތީ އައު ދިފާޢު ބަލައިގަނެ، ވަކީލުގެ ޙައްޤު ނުދީ ނުފޫޒަށް ދީލައިލައިގެން ހޯދި އިޢުތިރާފާއި ވަޅިއާއި ގަމީސް އެއްފަރާތްކުރިއެވެ. ބާކީ ހެކިން (ސީސީޓީވީ، ލޭމަތީގައި ހިނގި ފައިތިލައިގެ ނިޝާނާއި އިނގިލީގެ ނިޝާން، ޖީންސުބުރީގެ ޑީއެންއޭ، ފޯނުގެ ލޮކޭޝަނާއި މެމޮރީ ކާޑު) ލާސްޓް ސީން ތިއަރީގެ ދަށުން ގަސްތު މަރު ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވާތީ ހައިކޯޓުގެ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ނަމަވެސް އޭގެ ސަބަބުތައް ބާޠިލުކުރިއެވެ؛ ހައިކޯޓުން އަދަބު ކަނޑައެޅި ގޮތް ރަނގަޅު ނޫން ނަމަވެސް ހަމައެކަނި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ އިސްތިއުނާފުކުރީތީ އަދަބަށް ބަދަލު ނުގެނެސް، އިޖުރާއީ ޢައިބުތަކާހުރެ މަރުގެ އަދަބު ޢަދުލުވެރި ނުވާނެކަމަށް ފާހަގަކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަރުގެ އަދަބު އައުމުގެ އިޙުތިމާލު އޮތް މައްސަލައެއްގައި، ދަށު މަރުޙަލާތަކުގައި ނުނަގާ އައު ދިފާޢެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބަލައިގަނެވިދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ މަރުގެ އަދަބު ތަންފީޒުކުރުމަށްފަހު އެނބުރި ރުޖޫޢަ ނުކުރެވޭތީއާއި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1204 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ރޫޙާ އެއްގޮތަށް އެފަދަ މައްސަލައެއް އެއް ފަރާތަކުން އިސްތިއުނާފުކުރީތީ ބެލުމުގެ ތަރަހަ ހަމައެކަނި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް ހަނިނުވާތީއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވަލްނަރަބަލް/މާޖިނަލައިޒްޑް ބައެއްގެ މީހެއްގެ ދުސްތޫރީ ޙައްޤުތަކާ ޚިލާފަށް ދައުލަތުން ޢަމަލުކުރިކަމުގެ ތުހުމަތު ފެންމަތިވެއްޖެނަމަ ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައިވެސް ކޯޓުން އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 95–98)
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޖިނާއީ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކުގައި މާލީ ތަނަވަސްކަން ނެތް ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށް ދައުލަތުން ވަކީލަކު ހަމަޖައްސައިދިނުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ދެމިއޮންނަނީ ހަމައެކަނި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާއިވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށް ތުހުމަތުގެ ހުރިހާ މަރުޙަލާއެއްގައި ދެމިއޮންނަ ޙައްޤެކެވެ. އެހެންކަމުން، އެފަދަ މީހަކު ވަކީލަކު ބޭނުންވާކަމަށް އަންގާ ހިސާބުން ދައުލަތުން ވަކީލަކު ހަމަޖައްސައިދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 108–115، 151–152)
3. ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ޙައްޤާއި ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލެވިދާނެ ނަމަވެސް، އެ ޙައްޤު ދޫކޮށްލާފައިވަނީ ސާފު ސަރީޙަ ގޮތުން، އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުން، އަދި ދޫކޮށްލުމުގެ ނަތީޖާ (މިސާލަކަށް ގަސްތު މަރުގެ ދަޢުވާއާއި މަރުގެ އަދަބު އައުމުގެ އިޙުތިމާލު) އެނގިހުރެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށެވެ. ލިޔަންކިޔަން ނޭނގޭ، ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތަކަށް ނުފަރިތަ، ބަންދުގައިވާ ބިދޭސީއެއްގެ ކިބައިން ހަމައެކަނި ގަނޑުކޮޅެއްގައި ސޮއިކުރުވުމަކުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ ރަސްމީކޮށް ބަޔާން ނެގުމުގެ ކުރިން ޙައްޤުތަކާއި ނަތީޖާ ސާފުވާނެ ގޮތަކަށް ކިޔައިދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 119–122، 137، 140–142)
4. ފުލުހުންގެ ބަންދުގައި ހުރެ، ވަކީލެއް ބޭނުންވާކަމަށް ބުނުމުން އެ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްނުދީ، ޤައުމަށް އަނބުރާ ފޮނުވާލާނެކަމަށް ޤަބޫލުކޮށްގެން މާޖިނަލައިޒްޑް/ވަލްނަރަބަލް ބައެއްގެ މީހަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސާ ދެކޮޅަށް ދީފައިވާ ބަޔާނަކީ ނުފޫޒަށް ދީލައިލައިގެން (coerced) ދީފައިވާ ބަޔާނެއް ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. އެފަދަ ބަޔާނަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް މަޖުބޫރުކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ ބަޔާނެއް ކަމުން ޝަރީޢަތުގައި ރިޢާޔަތް ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ނުވިޔަސް ވެސް މެއެވެ. (ޕެރ. 139–144، 150، 153–154، 159–160)
5. ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަކީ ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި ރިޢާޔަތްކުރެވޭނީ، އެ އިޢުތިރާފާ ގުޅުވާލެވޭ އެހެން ހެކި ހުރެ، އަދި އެ އިޢުތިރާފަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކާ އެއްގޮތަށް ނަގާފައިވާ އިޢުތިރާފެއް ނަމައެވެ. މަރުގެ އަދަބު އައުމުގެ އިޙުތިމާލު ހުރި ކުށެއްގައި ހުޅުވާލެވިފައިވާ ކޯޓެއްގައި ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ލިބިހުރެ ނުވާ އިޢުތިރާފެއް ހަމައެކަނި ބޭނުންކޮށްގެން މަރުގެ އަދަބު ދިނުމުގެ ބޭނުމަށް ކުށް ސާބިތުނުކުރެވޭނެއެވެ (މުޙައްމަދު ސަމާޙު ގަޒިއްޔާ؛ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1204 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)). (ޕެރ. 155–157)
6. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢާންމު އުޞޫލަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދާ ހެކި ޝަރީޢަތަށް ބަލައިނުގަތުމެވެ (fruit of the poisonous tree – ޙުސައިން ޞަބާޙް ގަޒިއްޔާ)؛ ނަމަވެސް މި އުޞޫލަށް އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތައް ވެއެވެ (ހެޔޮ ނިޔަތުގެ އިސްތިސްނާ – އަޙްމަދު ރަޝީދު ގަޒިއްޔާ). އިސްތިސްނާތައް ކަނޑައެޅެންވާނީ ޤާނޫނަކުން ކަމަށް ދެކޭ ނަމަވެސް، އެފަދަ ޤާނޫނެއް ނެތް ހާލަތުގައި ކޯޓުތަކުން މި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތް ކުރެވިދާނެއެވެ: (ހ) ފުލުހުންގެ ޢަމަލު – ޤަސްދުގައި، ނަތީޖާއަށް ފަރުވާލެއްނެތި ނުވަތަ ފާޅުކަންބޮޑު އިހުމާލުން ހޯދާ ހެކި ބަލައިނުގަނެވޭނެ، އަދި ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރިނަމަވެސް ފެންމަތިވާނެ ހެއްކެއްތޯ ބެލިދާނެ ނަމަވެސް އެއީ ޤާނޫނު އެއްފަރާތްކުރުމުގެ ހުއްދައެއް ނޫން؛ (ށ) ގެއްލުނު ޙައްޤުގެ ހައްސާސްކަން – އަސާސީ ޙައްޤެއް ނިގުޅިގެންދާ ގޮތަށް ހޯދާ ހެކި ބަލައިނުގަނެވޭނެ، ނަމަވެސް ޙައްޤާއި ހެއްކާ ސީދާ ގުޅުމެއް ނެތްނަމަ ބަލައިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާނެ؛ (ނ) ހެކީގެ މުހިންމުކަން – ކުށުގެ ބޮޑުމިނާއި، ނިގުޅުނު ޙައްޤުގެ ހައްސާސްކަމާއި، މުޖުތަމަޢުގެ މަޞްލަޙަތު އެއްހަމަކޮށް، އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤު ކަށަވަރުކުރުން. (ޕެރ. 165–169، 185–189)
7. ޣައިރު ދުސްތޫރީ ގޮތުން ހޯދި މަޢުލޫމާތުގެ ސީދާ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުގައި ލިބުނު ހެއްކެއް (މި މައްސަލައިގައި ޓީޖެޓީ މޫދުއަޑިން ފެނުނު ވަޅިއާއި ގަމީސް)، ފުލުހުން ނުބައި ނިޔަތެއްގައި ޢަމަލުކޮށްފައި ނުވިނަމަވެސް، ޣައިރު ދުސްތޫރީ ބަޔާން އެއްފަރާތްކުރުމުން އެ ހެއްކާ މައްސަލައާ ގުޅުވާލެވޭ އެހެން ހެއްކެއް ނެތްނަމަ، ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 194–202)
8. ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ އިޢުތިރާފުގެ ކުރިން ނުވަތަ އޭނާގެ އިޢުތިރާފާ ނުގުޅި ފުލުހުން މިނިވަންކޮށް ހޯދާފައިވާ ހެކި (ސީސީޓީވީ ފުޓެޖް، ގޭގެ ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދައާއެކު ބަލައިފާސްކޮށް ނެގި ޖީންސުބުރިން ފެނުނު ޑީއެންއޭ) ބަލައިގަނެވިދާނެއެވެ. ކޯޓު އަމުރެއް ނެތި ތަނެއް ބަލައިފާސްކުރުމަކީ ޣައިރު ޤާނޫނީ ޢަމަލެއް ކަމުގައި ބެލިނަމަވެސް، އަމުރެއް ހޯދައިގެން ޤާނޫނީ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިން އަލުން އެކަން ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުމުން، އެގޮތުން ލިބޭ ހެކި ބަލައިގަނެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 205–214)
9. ގަސްތުގައި މީހަކު މެރުން (ޤަތުލް ޢަމްދު) ސާބިތުވާން ތިން ރުކުން ފުރިހަމަވާންޖެހެއެވެ: މަރާލި މީހާއަކީ ދިރިހުރި މީހަކަށްވުން، މަރުވީ ޤާތިލުގެ ޢަމަލެއްގެ ސަބަބުން ކަމުގައިވުން، އަދި ޤާތިލުގެ ކިބައިގައި މީހަކު މެރުމުގެ ނިޔަތް އޮތުން. ތޫނު އެއްޗަކުން ކަރުގެ ވައިނޮޅި ބުރިކޮށްލުމާއި ހަށިގަނޑުގެ ގިނަ ތަންތަނަށް ހަމަލާދިނުމުން މީހަކު މެރުމުގެ ނިޔަތް ދޭހަވެއެވެ. (ޕެރ. 215–216، 249–250)
10. މަރުގެ ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ މައްސަލައެއް ޤަރީނާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ސާބިތުކުރުން ހުއްދައެވެ. ސީދާ ހެކި ނެތް ހާލަތުގައި 'ދަ ލާސްޓް ސީން ތިއަރީ' ގެ ދަށުން، މަރުވި މީހާއާއެކު އެންމެ ފަހުން ފެނުނު ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ފިޔަވައި އެހެން މީހަކަށް މަރާލުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބޭނެކަމަށް ބުއްދިއަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭ ވަގުތެއްގެ ތެރޭގައި ނަމަ އެ މީހާއަކީ ކުށްކުރި މީހާކަމަށް އިފްތިރާޟުކުރެވި، އެ އިފްތިރާޟު ނަފީކުރުމުގެ ހެކި ދައްކަންޖެހެނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށެވެ (މުޙައްމަދު ނަޖާޙު ގަޒިއްޔާ). (ޕެރ. 243–247)
11. ޤަތުލް ޢަމްދުގައި ޤިޞާޞް ހިފުމާއި، ޤިޞާޞްގެ ބަދަލުގައި މަރުގެ ދިޔައަށް އެދުމާއި، މާފުކުރުމަކީ މަޤްތޫލުގެ ވާރިސުންނަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެކެވެ (ސޫރަތުލް އިސްރާ 33، ސޫރަތުލް ބަޤަރާ 178)؛ ވާރިސުންނަށް ޤިޞާޞާއި ދިޔައަށް އެއްފަހަރާ ނޭދެވޭނެއެވެ. ވާރިސުން ވަކި ގޮތެއް ޚިޔާރު ނުކުރާހާ ހިނދަކު ފަނޑިޔާރަށް ދެގޮތުން ގޮތެއް ޚިޔާރުކުރުމުގެ ބާރު ނުލިބޭނެއެވެ؛ ވާރިސުންގެ ކިބައިން އެ ޚިޔާރު ސާފުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. ވާރިސުން މާފުކުރިނަމަވެސް ތަޢުޒީރުގެ ދަށުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާޟީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ވާރިސުން ދެގޮތަށް އެދުމުން ޝުބުހައިގެ މަންފާ ޤާތިލަށް ދީ ފަނޑިޔާރުން އަދަބު ޚިޔާރުކުރި ހައިކޯޓުގެ ގޮތަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 252–258)
12. ޑިއު ޕްރޮސެސްގެ ޢާންމު އުޞޫލުގެ ދަށުން، ކުށް ސާބިތުވި ފަރާތުން އިސްތިއުނާފުކޮށް، ދައުލަތުން އަދަބާ ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފުނުކުރާ ހާލަތުގައި، ދަށު ކޯޓުގެ އަދަބަށްވުރެ ހަރުކަށި އަދަބެއް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ކަނޑައެޅުން މަނާވެއެވެ. އިސްތިއުނާފުގެ ޙައްޤަކީ ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޙައްޤެއް ކަމުން، އެ ޙައްޤު ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން އަދަބު ބޮޑުވުމަކީ އިސްތިއުނާފަށް ހުރަސްއެޅުމެއް ކަމުގައިވާތީއާއި، ކޯޓުގެ އިސްނެގުމުގައި ހަރުކަށި އަދަބެއް ދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފީ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް ވަނުން ކަމުގައިވާތީއެވެ. (ޕެރ. 259–262)
13. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ވަކީލުގެ ޙައްޤާއި ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ކަށަވަރުކޮށްދީ، މަޖުބޫރުކޮށްގެން ނުވަތަ ބަންދުކޮށް ނުފޫޒު ފޯރުވައިގެން ހޯދާ އިޢުތިރާފު ބަލައިނުގަނެއެވެ. ޝުބުހައިގެ މަފްހޫމް ހަމައެކަނި ވާޤިޢާތަކަށް ހަނިނުވެ، އިޖުރާއީ ޢައިބެއްގެ ސަބަބުންވެސް ޝުބުހައެއް އުފެދިދާނެއެވެ. (ބަހުސްގެ ބޭނުމަށް ކޯޓުން ދެއްކެވި ގޮތުގައި) ބަންދުގައި، ވަކީލެއް ނެތި، ނަތީޖާ ނޭނގި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފާއި އޭގެ ސަބަބުން ލިބުނު ހެކިން ފަނޑިޔާރުންނަށް މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވާ ފަދަ، ދުސްތޫރީ ޙައްޤުތައް ކަށަވަރުނުކުރުމުން އުފެދުނު އިޖުރާއީ ޢައިބުތަކުން ކިލަނބުވެފައިވާ މައްސަލައެއްގައި، ކުށް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވިނަމަވެސް ކަނޑައެޅޭނީ ތަޢުޒީރީ އަދަބެކެވެ؛ މަރުގެ އަދަބު ދިނުމަކީ ޢަދުލުވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 264–265، 279–281، 285–288)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 52 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 18 ވަނަ މާއްދާ އަދި 68 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1204 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1205 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ އެންމެހާ ޤާނޫނީ ބާރުތަކާއި އިޚްތިޔާރުގެ ބޭނުންހިފުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު (2 ނޮވެންބަރު 2008) ގެ 37 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ސޫރަތުލް އިސްރާގެ 33 ވަނަ އާޔަތް އަދި ސޫރަތުލް ބަޤަރާގެ 178 ވަނަ އާޔަތް
• International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) Art 14(3)(d)
• UN Basic Principles on the Role of Lawyers, s6
• Police and Criminal Evidence Act 1984 (UK) s78(1)
• Evidence Act 1995 (Australia) s138
• Canadian Charter of Rights and Freedoms s24(2)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން ޞަބާޙް (2014/SC-A/18)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ރަޝީދު [2022] SC 07
• މުޙައްމަދު ސަމާޙު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް [2024] SC 49
• އާދަމް ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (2009/SC-A/18)
• މުޙައްމަދު ނަޖާޙު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް [2022] SC 18
• Pishchalnikov v. Russia (App. Nos 7614/09 & 30863/10) (ECtHR)
• WGAD, El Haji v Lebanon (Opinion no. 17/2006)
• Attorney-General's Reference No 3 of 1999 [2000] UKHL 63
• R v Quinn [1990] CLR 581
• Shannon v the United Kingdom (Application no. 67537/01) (ECtHR)
• Scott v R, Barnes v R [1989] AC 1242
• Hudson v Michigan 547 U.S. 586 (2006)
• Herring v United States 555 U.S. 135 (2009)
• Davis v United States 131 S. Ct. 2419 (2011)
• Bunning v Cross [1978] 141 CLR 54
• R v Grant 2009 SCC 32
• Greenlaw v. United States 554 U.S. 237 (2008)