ޢަބްދުއްރަޙީމް ޙަސަން ވ. ނޫރާނީ ކެޕިޓަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ރ.300,000 ދެއްކުމަށް ތާއީދު؛ US$200,000 ނުލިބޭ؛ ޖުރިމަނާގެ ނުކުތާއާމެދު ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅާ)

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރިޒޯޓެއްގެ ލީސް ރައިޓްސް ވިއްކުމުގައި މެދުވެރިއަކަށް އުޅުމުގެ މުޤާބިލުގައި ދޭން އެއްބަސްވި US$200,000 ޙައްޤުވުމަށް ލީސް ރައިޓްސް ގަތުމުގެ މުޢާމަލާތް ފުރިހަމަވުން ޝަރުޠެއްތޯ (އެއްބަސްވުމުގައި ޞަރީޙަ ޢިބާރާތެއް ނެތް ހާލަތުގައި)، އަދި ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ނުކުރެވުނު ޖުރިމަނާގެ ނުކުތާ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ރައްދުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ނެގޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އެއްބަސްވުމުގައި ޚިލާފު އުފެދިފައިވާ ޢިބާރާތެއް މާނަކުރުމުގައި، ޢިބާރާތުގެ މާނަ ކިތަންމެ ސާފުކަމަށް ފެނުނު ނަމަވެސް އެ މާއްދާގެ ވަށައިގެންވާ ހާލަތަށް ބަލަންޖެހޭނެއެވެ؛ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިންގެ ނިޔަތް ކަނޑައެޅުމުގައި ކޮންޓްރެކްޓުގެ ވަށައިގެންވާ ވާޤިޢާތަކަކީ އެންމެ މުހިންމު އެއްޗެކެވެ (މެރިޓައިމް އެކަޑަމީ ވ. ދައުލަތް ޤަޟިއްޔާއަށް ބުރަވެ). (ޕެރ. 20)
2. ކޮންޓްރެކްޓުގައި ދެފަރާތުން އެއްބަސްވާ ގޮތް ސަރީޙަ ޢިބާރާތުން ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާ ހާލަތުގައި ޚުޞޫމަތަށް ޙައްލެއް ހޯދުމަށް ޒިމްނީ މާއްދާއެއް ދޭހަކުރެވިދާނެއެވެ؛ އޭގެ ޝަރުޠުތަކަކީ އެ މާއްދާ ބުއްދީގެ ހަމަތަކަށް ފެތޭ އިންސާފުވެރި ގޮތަކަށްވުމާއި، ކޮންޓްރެކްޓުގެ ވިޔަފާރީގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުކުރަނިވި ގޮތަކަށްވުމާއި، ބުނެފައި ނެތް ނަމަވެސް ކަންވާންޖެހޭ ގޮތް ކަމަށް ހާމައަށް ފެންނަ ގޮތަކަށްވުމާއި، ސާފުކޮށް ބުނެދެވެން އޮތް ގޮތަކަށްވުމާއި، ކޮންޓްރެކްޓުގެ ސަރީޙަ މާއްދާއަކާ ތަޢާރުޟު ނުވުމެވެ (ދައުލަތް ވ. އަތަމާ މެރިން އަދި ޔޮޓް ޓުއަރޒް ވ. އެމް.އައި.އާރު.އޭ ޤަޟިއްޔާތަކަށް ބުރަވެ). (ޕެރ. 21–24)
3. އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދަކީ ރިޒޯޓެއްގެ ލީސް ރައިޓްސް ގަތުން ކަމުގައި ވާއިރު، އެ މުޢާމަލާތް ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ކަމަށް ޞަރީޙަ ޢިބާރާތުން ބަޔާންކޮށްފައި ނުވިނަމަވެސް، ލީސް ރައިޓްސް ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތް ފުރިހަމަވުމަކީ މެދުވެރިއަކަށް އުޅުމުގެ އުޖޫރަ ޙައްޤުވުމަށް ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠެކެވެ؛ ހަމައެކަނި މެދުވެރިއަކަށް އުޅުނުކަމަށްޓަކައި ޝަރުޠެއް ނެތި އެ ފައިސާ ދޭންޖެހޭ ގޮތަށް މާނަކުރުމަކީ އެއްބަސްވުން ވީއިރު ދެފަރާތުގެ ނިޔަތަށް ނުބެލެވޭ، ބުއްދީގެ ހަމަތަކުން އިންސާފާ ދުރު މާނަކުރުމެކެވެ. (ޕެރ. 25–28)
4. ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަން ދައްކައިދޭ ސަބަބެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނެދީފައި ނުވާނަމަ، އެ ނުކުތާ ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 28)
5. ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ގޮތުގައި ނުނެގި، އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަނެވި ނިމިފައިވާ، އަދި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިތުރު އިސްތިއުނާފެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާ ނުކުތާއެއް (ޖުރިމަނާ)، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ އިސްތިއުނާފީ ދާއިރާއާއި މަޞްލަޙަތުގައި ނުހިމެނޭނަމަ، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ރައްދުގެ ތެރެއިން އެ ނުކުތާއާމެދު ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅާނެއެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ ރައްދު ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމުގައި އެއީ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރި ނުކުތާއެއްތޯއާއި މައްސަލައިގެ ޠަބީޢަތަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ (އިބްރާހީމް ޝަރީފް ވ. ޢަލީ މަނިކު). (ޕެރ. 30–34)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 1
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (އިތުރު އިސްތިއުނާފު)
• މެރިޓައިމް އެކަޑަމީ އޮފް މޯލްޑިވްސް ވ. ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ކޮމިއުނިކޭޝަން) [2021] SC 65 (2020/SC-A/34)، ޕެރ. 65
• ދިވެހި ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓުއަރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 79 (2020/SC-A/46)
• ޔޮޓް ޓުއަރޒް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ [2025] SC 06 (2022/SC-A/78)
• ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްމަނިކު [2022] SC 60 (2021/SC-A/53)، ޕެރ. 22.6
• މުޙައްމަދު ޖަމީލު ވ. ސީ ރިޓްރީޓްސް ޕވޓ ލޓޑ (ހައިކޯޓު 2017/HC-A/49)
• އިބްރާހީމް ޝަރީފް ވ. ޢަލީ މަނިކު [2023] SC 48 (2022/SC-A/33)
• Wood v Capita Insurance Services Limited [2017] UKSC 24, paras 11–15