ނޫރާނީ ކެޕިޓަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢަބްދުއްރަޙީމް ޙަސަން

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި: USD200,000 ދިނުމަށް އަންގާފައިވާ ބައި ބާޠިލު؛ -/300,000ރ. އާއި ޖޫރިމަނާގެ ބައި ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1888/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރިސޯޓެއްގެ ލީސްހޯލްޑް ރައިޓްސް ގަނެވިއްކުމުގައި މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރަށް ދިނުމަށް އެއްބަސްވި USD200,000 އަކީ ސޮއިކޮށް 60 ދުވަސް ހަމަވުމުން އެއްވެސް ޝަރުޠަކާ ނުލައި ޙައްޤުވާ ފައިސާއެއް ކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން އެއްބަސްވުން މާނަކުރީ ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/139 ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށްތޯ؛ އަދި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުން ނެޗުރަލް ޖަސްޓިސްގެ އުޞޫލާ ޚިލާފުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދެފަރާތެއްގެ ދެމެދުގައި ވެވިފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް މާނަކުރުމުގައި ޚިލާފެއް އުފެދިއްޖެނަމަ ރިޢާޔަތްކުރެވޭނީ އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދަށާއި މާނައަށް ކަމާއި ލަފްޒުތަކަށް ނޫންކަމާއި (العبرة في العقود بالمقاصد والمعاني لا بالألفاظ والمباني)، މަޤްޞަދު ދެނެގަތުމަށް އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތަކާއި މުޢާމަލާތް ހިނގާފައިވާ ގޮތާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެއެވެ (ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/139 ޤަޟިއްޔާ ޙަވާލާދީ). (ޕެރ. 19)
2. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2022] SC 60 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލުތަކުގެ ތެރެއިން: އެއްބަސްވުމުގައި ބަހަކަށް މާނައެއް ދީފައި ނެތްނަމަ އާންމު މާނަ ބޭނުންކުރާނެކަމާއި؛ މިންގަނޑަކީ އެއްބަސްވުން ވީއިރު ވަށައިގެންވާ ކަންކަން އެނގިހުރި އާދައިގެ ސަބަބުވެރި އިންސާނަކަށް ދޭހަވާ މާނަކަމާއި؛ މާނަ ގިނަވާ (ambiguity) ވިޔަފާރި މުޢާމަލާތެއްގައި ބަސްތަކާ ފުށުނާރާ business common sense އާ އެއްގޮތްވާ މާނަ ނަގަންވާނެކަމާއި؛ މާއްދާތައް މާނަކުރަންވާނީ އެކުއެކީގައިކަމާއި؛ ސޮއިކުރުމުގެ ކުރީގެ ވާހަކަތަކަކީ އާންމު އުޞޫލުން މާނަކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާ ވަސީލަތެއް ނޫންކަމާއި؛ އިފްތިރާޟުކުރާ ޝަރުޠެއް (implied term) ބެލޭނީ business efficacy ނުވަތަ officious bystander test ފުރިހަމަވާނަމަ، އެއްބަސްވުމުގެ އެހެން މާއްދާއަކާ ފުށުނާރާނަމަ، އަދި objectively ބަލައިގެންކަން މި ކޯޓުން ނަގާ ތަޠުބީޤުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 20)
3. އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާއެއް ލަފްޒީ ގޮތުން ކިޔައިގެން ނިކުންނަ ނަތީޖާއަކީ ސަބަބުވެރި މާނަކުރުމެއް ނޫންނަމަ، މުޅި އެއްބަސްވުން ކިޔައި އެ ވިޔަފާރި މުޢާމަލާތުގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވާ މާނަ ނަގަންވާނެއެވެ؛ އެގޮތުން މެދުވެރިއެއްގެ މަސައްކަތުގެ "އުޖޫރަ" ގެ ގޮތުގައި ދިނުމަށް އެއްބަސްވާ ފައިސާއަކީ، މަސައްކަތް ނިމުމުން ޙައްޤުވާ ކަމަށް އެއްބަސްވުމުގައި ސާފުކޮށް ބުނެފައި ނެތްނަމަވެސް، އާދައިގެ ސަބަބުވެރި އިންސާނެއްގެ ވިސްނުމުން މަސައްކަތް ނިމުމުން ޙައްޤުވާ ފައިސާއެއް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 23)
4. ލީސްހޯލްޑް ޙައްޤު ގަނެވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތެއްގައި، މުޢާމަލާތް ނުނިމި 60 ދުވަސް ހަމަވުމުން ޝަރުޠަކާ ނުލައި ބޮޑު އުޖޫރައެއް ޙައްޤުވާ ގޮތަށް މާނަކުރުމަކީ މުޢާމަލާތުގެ މަޤްސަދު ޙާޞިލުވާ މާނަކުރުމެއް ނޫނެވެ؛ އެހެންކަމުން USD200,000 ޝަރުޠަކާ ނުލައި ޙައްޤުވާ ގޮތަށް ދަށުކޯޓުން މާނަކުރީ ރަނގަޅަށް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23-24)
5. ތަބީޢީ ޢަދުލު (natural justice) އަކީ 'fair play in action' ކަމާއި، އޭގެ މައިގަނޑު ދެ ގޮފިއަކީ ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހުން (rule against bias) އާއި ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު (audi alteram partem) އެވެ؛ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރާ ސަބަބަކާ ހުރެ މުޢާމަލާތް ފުރިހަމަނުވާއިރު ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށް އިޢުތިރާޟުކުރާ ނުކުތާއަކީ ނާޖާއިޒް މަންފާ ލިބުމުގެ (unjust enrichment) ބާވަތުގެ ނުކުތާއެއް ކަމުން، ދަށު މަރުޙަލާގައި ފާހަގަނުކުރާ ބަހުޘަކާއި، ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބުމެއް ނުވަތަ ވަކި ފަރާތަކަށް ޖެހުމެއް ނުދައްކާ ނުކުތާއެއްގެ މައްޗަށް ނެޗުރަލް ޖަސްޓިސްއާ ޚިލާފުވިކަމަށް ނިންމޭނެ ތަނެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 26-27)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/139 (މޯލްޑިވްސް ޓުއަރިޒަމް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ޕލކ ވ. އޯ ޕްލަސް އީ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2022] SC 60 (ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް މަނިކު)
• McInnes v Onslow Fane [1978] 3 All ER 211
• Edwards v Society of Graphical and Allied Trades [1970] 3 All ER 689
• Natural Justice — The Malaysian Experience [1993] 3 MLJ i
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021) (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)