އަޙްމަދު އާމިރު ވ. އަޙްމަދު މާޖިދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2435/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޕާޓްނަރޝިޕް އަންޑަސްޓޭންޑިންގއެއްގެ ދަށުން ވިޔަފާރި ހިންގި ފަރާތް އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވިކަމަށް ކަނޑައަޅައި އިންވެސްޓްކުރި USD 80,000 އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމަކީ، ދަޢުވާގެ ތަރަހައިން ބޭރުން، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައިގެ އުޞޫލާއި އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް ނިންމި ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ފަނޑިޔާރުންގެ ދައުރަކީ ޚަޞްމުން ހުށަހަޅާ ދަޢުވާތަކާއި ހުށަހެޅުންތަކުގައި ފާހަގަކުރާ ކަންކަމާމެދު ފައިޞަލާކުރުމެވެ. ދަޢުވާ ނުކުރާ، ހުށަނާޅާ އަދި ޖަދަލު ނުކުރާ ކަންކަމާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރެއް ކޯޓަށް ނުލިބެއެވެ. އެގޮތަށް ކުރުމަކީ އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ލިބުމުގެ ދުސްތޫރީ ޙައްޤު ގެއްލޭނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 52-56)
2. އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ކޯޓުގެ ކުރިމަތީގައި އޮންނަ ސުވާލަކީ ފަރާތެއް ކުރުމަށް އެއްބަސްވި ކަމެއް ކުރުމުގައި އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތަކަށް ތަބާވިތޯއެވެ. އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވިތޯ ކަނޑައެޅޭނީ ކޮންމެ ފަރާތެއް އަދާކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމަކީ ކޮބައިކަން ބަލައި، އެ އިލްތިޒާމު އަދާކޮށްފައިވޭތޯ ބެލުމުންނެވެ. ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކިތަކަށް ބަލައި އެކަން ދެނެގަތުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ދައުރުގެ ތެރޭގައި ކުރަންވާނެ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، ވިޔަފާރި ފެށުނުކަމާމެދު ޚިލާފެއް ނެތަސް، އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ވިޔަފާރި ކުރިއަށް ގެންދިޔަތޯ ބެލުމަކީ ދަޢުވާގެ ތަރަހައިން ބޭރުން ގޮތް ކަނޑައެޅުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 60، 65-72)
3. ވިޔަފާރީގެ ހިސާބު ކިތާބާއި ލިޔެކިޔުމާއި އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލް އޮތް ފަރާތުން އެ މަޢުލޫމާތު ހިއްސާނުކޮށް ޝަރީޢަތަށްވެސް ހެކި ހުށަނާޅައިފިނަމަ، އޭގެ ނަތީޖާ ދޭހަކުރެވޭނީ އެ ފަރާތާ ދެކޮޅަށެވެ. ހަމައެކަނި ވިޔަފާރި ބަނގުރޫޓުވީކަމަށް ބުނުމުން އެ ފަރާތަށް އެއްބަސްވުމުގެ ޒިންމާއިން އެއްކިބާއެއް ނުވެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 62-65)
4. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ އެ ދަޢުވާއެއް ނުވަތަ ވަކި ކަމެއް ހިނގީ ވަކި ގޮތަކަށް ކަމަށް ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. މިއީ ދިވެހި ޝަރުޢީ ނިޒާމުގައި އިސްތިޤްރާރުވެފައިވާ އުޞޫލެކެވެ. (ޕެރ. 76-77)
5. ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލަނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ. ދަށުކޯޓުގައި ވަކި ޢަދަދަކަށް އިންކާރުކޮށް ދިފާޢެއް ނަގާފައި ނުވާނަމަ، އެ ބަހުސް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައްވަލަށް ނެގޭނެ ތަނެއް ނެތެވެ. އަދި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ބަލަން ޖެހެނީ، ތަފްޞީލާއި ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތްތަކާއެކު ބަހުސް ހުށަހަޅައި އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ މިންވަރަށް ވާޞިލުވެއްޖެނަމައެވެ. (ޕެރ. 73-75، 84-89)
6. އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާ އެއްބަސްވެފައިވާ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ބޭނުންކުރިކަން ދައްކުވައިދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި، އެކަން ނުކޮށް، އެ ފައިސާ ބޭނުންކުރި ގޮތާމެދު އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ޖަވާބުދާރީ ނުވާނަމަ، އެއްބަސްވުމުގައި ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމުގެ މާއްދާއެއް ނެތަސް، އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ނިންމުމަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 90-93)
7. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ގޮތެއް ނިންމާފައި ނުވާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭކަމެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 94-95)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/HC-A/47 ޤަޟިއްޔާގެ ފާހަގަކުރެވުނު ނުކުތާތަކުގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުގެ (ނ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޒީނަތު ޙަސަން ވ. އައްޑޫސިޓީ ކައުންސިލް [2021] SC 83
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޞަފޫރާ ނާފިޢު މޫސާ ވ. މުޙައްމަދު ޝަރީފް [2023] SC 23