މޯލްޑިވްސް މާކެޓިންގ އެންޑް ޕަބްލިކް ރިލޭޝަންސް ކޯޕަރޭޝަންސް ލިމިޓަޑް ވ. މިލީނިއަމް ކެޕިޓަލް މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް؛ ރައްދު އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަނެވޭ

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4649/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަރަނި ހޯދުމުގެ ދަޢުވާގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކުރި ސްޓޭޓްމަންޓަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާ ޚިލާފުތޯ؛ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅި އައު ހެކި (ބޭންކް ސިޓީ) ބަލައިގަނެ މައްސަލަ ތަޙުވީލުކުރެވޭތޯ؛ އަދި ޖަވާބުގައި އެދުނު ރައްދު އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަނެވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކުރި ސްޓޭޓްމަންޓަކަށް ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ރިޢާޔަތްކޮށް ބުރަދަން ދޭންޖެހޭ ޤާނޫނީ އަސާސް، އަދި އެ ލިޔުމުގެ ސަބަބުން ދަށު ކޯޓުގެ ޙުކުމް އެނބުރިގެންދާނެ ގޮތް، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 32)
2. ދަށު ކޯޓުން ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ނުވަތަ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާ ޚިލާފުވިކަމަށް ބުނާނަމަ، އެ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ހެދުނު ގޯހަކީ ކޮބައިކަން ޤާނޫނީ ހަމަތަކުން ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. އެނޫން ޙާލަތުގައި އިސްތިއުނާފުގައި ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އުފެދިފައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 33، 36، 38)
3. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ގައި ބަޔާންކުރަނީ މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ވާހަކައެވެ. ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ ސްޓޭޓްމަންޓުގައި ފައިސާ ލިބުނުކަމަށް އެ ފަރާތުން ބަޔާންކޮށްފައިވާކަން ފާހަގަކުރުމަކީ އެ ލިޔުމަށް ބަލައި ދަރަންޏެއް ސާބިތުކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 37)
4. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައު ހެކި ބަލައިގަނެވޭނީ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތަކުގައި، އެ ހެއްކަކީ (1) ދަށު މަރުޙަލާގައި އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތްކޮށްގެންވެސް ނުލިބުނު (non-availability)، (2) މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް އެކަށީގެންވާ ނުފޫޒެއް ފޯރުވާ (relevance)، (3) ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު ނެތް (credibility) ހެއްކަކަށް ވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 42)
5. ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް، ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު ހޯދި، އަސްލު ނުވަތަ އަސްލާ އެއްގޮތްކަމަށް ތައްގަނޑު ނުޖަހާ ލިޔުމަކީ އައު ހެކި ބަލައިގަތުމުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 41، 44)
6. އިންސާފު ޤާއިމުކުރުމުގެ ނަމުގައި ވިޔަސް، އައު ހެކި ބަލައިގަތުމުގެ އުޞޫލުގެ ބޭރުން އައު ހެކި ބަލައިގަނެ މައްސަލަ ތަޙުވީލުކުރުމަކީ ޝަރުޢީ މަރުޙަލާގެ ނަޒާހަތްތެރިކަން ދެމެހެއްޓޭނެ ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 44-46)
7. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރީގެ މައްސަލަތަކުގައި، ރައްދު އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަނެވޭނީ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގައި ހުށަހަޅައިގެންނެވެ. ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފު ނުކޮށް ޖަވާބުގައި އެދޭ އެދުމެއް ރައްދު އިސްތިއުނާފުގެ ގޮތުގައި ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 47-48)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގެ (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) - ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރީގެ މައްސަލަ ކަމުގައި ފާހަގަކޮށް؛ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2021] SC 35 (އާމިނަތު އަރީޖް ޙުސައިން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)