ހަސަން ސަޢީދު މުޙައްމަދު ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެގްރިކަލްޗަރ އެންޑް މެރިން ރިސޯސަސް (ދިވެހި ދައުލަތް)

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 933/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވަރުވާއަށް ދީފައިވާ ފަޅުރަށެއް (ތ. ފުށިފަރު) މިނިސްޓްރީން ވަކިކުރުމާ ގުޅިގެން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދަން ކުރި ދަޢުވާ ސިވިލް ކޯޓުން ބާޠިލުކުރުމާމެދު ހުށަހެޅި ނުކުތާއަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ފެތޭ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްތޯ، އަދި ވަކިކުރުމުގައި ފަޅުރަށްރަށާބެހޭ ގަވާއިދާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިސްތިއުނާފެއް ބިނާވާންވާނީ ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފަށް ހިނގާކަމެއްގެ މައްޗަށެވެ. ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެގެންނެވެ.
2. އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު އޮތުމުގެ މާނައަކީ ތިން މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތިން ފަހަރު އެއް މައްސަލަ އަލުން ބެލުމެއް ނޫނެވެ. މައްސަލައެއް ނިމުނު ގޮތާމެދު ހަމައެކަނި ހިތްހަމަނުޖެހުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާއަކީ ނާކާމިޔާބުވި ފަރާތުގެ ޝުޢޫރުތައް ހާމަކުރާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ.
3. ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ބުނުމަކުން ހަމައެކަނި ނުފުދެއެވެ. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތުތަކުން ކުރެ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ތަފްޞީލާއެކު ހާމަކޮށްދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް).
4. ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާކަމަށް، ޙައްޤު ގެއްލުނުކަމަށް ނުވަތަ ޢަދުލުއިންޞާފަށް ހުރަސްއެޅުނުކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފެތޭނެއެވެ؛ އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަޙުޘަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން).
5. ވަރުވާއަށް ދީފައިވާ ފަޅުރަށެއް ދައުލަތުގެ ބޭނުމަށް ވަކިކުރާނަމަ، ހިނގާ އަހަރުގެ ބާކީ ދުވަސްތަކަށް ދައްކާފައިވާ ވަރުވާ އަނބުރާ ދޭންޖެހޭ ޤަވާޢިދީ ޙުކުމަށް މިނިސްޓްރީން ޢަމަލުކޮށް، ފައިސާ އަނބުރާ ދޭނެކަން ވަކިކުރާ ސިޓީގައި އަންގާފައިވާއިރު، ވަކިކުރުމަކީ އެ ޙުކުމާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ.
6. ވަކިކުރިކަން އަންގާ ސިޓީ ރަޖިސްޓަރޑް ޕޯސްޓުން ފޮނުވިކަން ލިޔުންތަކުން އެނގެން އޮވެ، ވަކިކުރިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް އެނގުނުކަން އޭނާގެ އަމިއްލަ ބަހުން ސާބިތުވާއިރު، ވަކިކުރިކަން ނޭނގި ވަރުވާ ދައްކަމުން ދިޔައީ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ބުނުމެކެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/98 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަޅުރަށްރަށާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ޤަވާޢިދު ނަންބަރު 2015/R-126 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަޅުރަށްރަށާބެހޭ ޤަވާޢިދު) - ވަރުވާއަށް ދޫކޮށްފައިވާ ރަށް ވަކިކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ދޭ މާއްދާ
• ޤަވާޢިދު ނަންބަރު 2016/R-89 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަޅުރަށްރަށާބެހޭ ޤަވާޢިދަށް އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤަވާޢިދު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަޅުރަށްރަށް ކުއްޔަށް ނުވަތަ ވަރުވާއަށް ދޫކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާ އުޞޫލު (ދައުލަތުގެ ބޭނުމަށް ވަކިކުރާނަމަ ވަރުވާ އަނބުރާ ދިނުމާބެހޭ މާއްދާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/09 (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. ޙަސަން ޝިޔާމް (ޤަޟިއްޔާ ނަންބަރު ލިޔުމުން ސާފުނުވޭ)
• ހައިކޯޓު 2021/HC-A/198 (ފުޓްނޯޓުގައި ޙަވާލާދީފައި)